قشم و فرصتی که از دست رفت

ژئوپارک محدوده ای تحت حفاظت است که علاوه بر غنای ژئوسایتها شامل مکانهای دارای آثار تاریخی، فرهنگی و تنوع طبیعت زنده ( اکوسایتها) است و با مدیریت کارآمد و آموزش مناسب افراد محلی، با جذب گردشگر با محوریت آموزش تفریحی، مفاهیم زمین شناسی و محیط زیست به عموم مردم، بتواند با تفسیر موثر تمامی جاذبه ها به پرکردن اوقات فراغت گردشگران بپردازد چنانچه این اقدامات بتواند به بهبود پایدار وضعیت اقتصادی، اجتماعی ساکنان محلی و درنهایت ملی منجر شود.

تاکنون بیش از هفتاد ژئوپارک در دنیا در فهرست ژئوپارک‌های جهانی یونسکو ثبت شده‌ و چین اولین کشور آسیایی است که بیشترین تعداد ژئوپارک جهانی و ملی را داراست اما یکی از مهمترین ژئو پارکهای خاورمیانه که در سال 2006 به عضویت شبکه جهانی ژئوپارکهای ملی تحت‌حمایت یونسکو در آمد، ژئو پارک قشم بود.

سازمان منطقه آزاد قشم زیر نظر شورای هماهنگی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی کشور تحت حمایت ریاست جمهوری، متولی این ژئوپارک است و تا کنون به معرفی 8 سایت اصلی از آن پرداخته است که می توان به سایت های تنگه چاه کوه، دره ستاره افتاده، تنگه عالی، دره تندیس ها، دره شور، نمکدان، دولاب و کورکوراکوه اشاره کرد این درحالی است که هر ژئوپارک باید 30 تا 40 سایت ثبت و شناخته شده و فعال داشته باشد تا بتواند در لیست رقابتی 80 ژئوپارک دنیا قرار بگیرد.

کارت زرد را جدی نگرفتند

در سال 1388 متخصصانی از شبکه بین المللی ژئوپارک ها به جزیره قشم آمدند و طرح جامعی برای حفظ و ارتقای جایگاه ژئوپارک قشم را در اختیار مسوولان منطقه آزاد گذاشتند و مهلت دو ساله ای به آنها برای انجام طرح دادند اما اجرای این برنامه نه تنها جدی گرفته نشد بلکه سال 89 در چهارمین کنفرانس بین المللی ژئوپارکها در کشور مالزی، کارت زرد دریافت کرد.

پس از آن دست روی دست گذاشتن های متولیان برای این ژئوپارک انقدر ادامه پیدا کرد که فرصت شش ماهه دومی هم که به متولیان در آن اجلاس داده شده بود به اتمام رسید و دو ماه پیش نامه اخراج ژئوپارک از فهرست یونسکو به متولیان محیط زیست و مناطق آزاد در قشم ارائه شد.

در این باره، بانی ثبت جهانی ژئوپارک در جزیره قشم گفت: اقداماتی که متولیان در ژئو پارک قشم انجام دادند در مقایسه با اقدامات انجام شده در ژئوپارک کشورهای دیگر، بسیار ناچیز است و آنها تقریبا برای این ژئوپارک کاری انجام نداده اند.

کاری برای ژئو پارک انجام نشده است

"بیژن فرهنگ دره شوری"  گفت: در بازدیدی که اخیرا از این ژئوپارک داشته ام متوجه شدم که اقدامات قابل توجهی در این منطقه انجام نشده است.

دره شوری گفت: در همه کشورهای جهان، اعتبارات مناسبی برای ژئو پارک ها در نظر گرفته می شود اما اقدامات اندک ایران در این ژئوپارک در مقایسه با اقدمات کشورهایی که عضو فهرست ژئوپارک های جهانی شده اند، ناچیز است. ما حتی در مقابل اقدامات چین هم نمی توانیم بگوییم کاری برای ژئو پارک انجام داده ایم.

با این حال متولیان تنها به پنهان کاری این موضوع پرداختند و بعد از دو ماه هیچ خبری از اخراج ژئوپارک قشم از یونسکو ارائه نکرده بودند.

برخی از مدیران در این سازمان اعلام می کنند که مدیران پیشین در اجرای برنامه ها ناتوان بوده اند و برخی دیگر کمبود اعتبار را توجیهی برای کار خود دانستند.

در همین زمینه، داخته، مدیر ژئوپارک اظهار کرده است: ژئوپارک قشم در گذشته، سالانه فقط دویست سیصد میلیون تومان بودجه داشت، ولی امسال توانست دومیلیارد تومان بودجه بگیرد.

تجربه ژئوپارک قشم ؛ جلفا را هم متضرر کرد

در هر حال مهم این است که پس از اثبات ناتوانی مناطق آزاد در نگهداری و حفظ ژئوپارک قشم، ایران شانس پیشنهاد دومین ژئو پارک خود را به یونسکو از دست داده است. چرا که ژئوپارک ملی جلفا و ژئوپارک جهانی جلفا ارسباران در شمال استان آذربایجان شرقی که آن هم تحت نظارت سازمان منطقه آزاد جلفاست دومین محدوده پیشنهادی رسمی کشور به سازمان یونسکو است که شناسایی آنها در سال ۱۳۸۷ انجام شده بود.

اما با شرایط بوجود آمده و سابقه ای که مناطق آزاد از فعالیت در ژئوپارک قشم نشان داد، ایران تا مدتها نمی تواند دومین پیشنهاد خود را ارائه کند چرا که در نگهداری اولین ژئوپارک ناتوان بود.

"محمد علی ذبیحی"، مدیر گردشگری سابق سازمان منطقه آزاد قشم با اعلام اینکه ایران قابلیت معرفی دهها ژئوپارک دیگر را داشت اما با حذف جهانی ژئوپارک قشم این ظرفیت را از دست داد بیان کرد: هیچ عقل سلیمی قبول نمی کند وقتی یک بار نتوانستیم از عهده حفاظت از ژئوپارک ثبت شده برآییم، ژئوپارک دوم را به یونسکو معرفی کنیم.

اکنون پس از چند ماه از اعلام اخطارهای متعدد سازمان یونسکو برای رفع نواقص موجود در ژئوپارک قشم به نظر می رسد باید راهی پیدا کرد تا این فرصتهای از دست رفته را دوباره به دست آوریم زیرا با وجود اخراج از این فهرست به دلیل داشتن ویژگی های منحصر به فرد طبیعی در این ژئوپارک باز هم می توان این زیستگاه را جهانی کرد.(مهر)