نمایشگاه‌های استانی مرهمی برای کتابخوانی

به گزارش جام‌جم، این روزها نمایشگاه‌های استانی در خراسان جنوبی و شهرستان بیرجند در حال برگزاری است. این نمایشگاه از روز یازدهم آذر آغاز به کار کرده و تا روز هفدهم آذر به فعالیت خود ادامه می‌دهد.

پیش از این نمایشگاه کتاب کرمانشاه برگزار شده بود و بعد از این نیز نمایشگاه کتاب بوشهر روزهای بیست‌وسوم تا بیست‌ونهم آذر برگزار خواهد شد و پس از آن نیز استان‌های گلستان و هرمزگان میزبان نمایشگاه‌های استانی کتاب هستند.

برگزاری نمایشگاه‌های استانی که به همت موسسه نمایشگاه‌های فرهنگی کشور برگزار می‌شود، یکی از برنامه‌هایی است که به مانند سفرهای استانی در دولت‌های نهم و دهم مورد توجه سیاستگذاران فرهنگی قرار گرفت. هدف از برگزاری نمایشگاه‌های استانی نیز توزیع کتاب در شهرستان‌ها عنوان شده است.

در شرایطی که به اعتقاد بسیاری از کارشناسان عرصه نشر، نداشتن ویترین و توزیع و پخش نامناسب کتاب یکی از مهم‌ترین مشکلات این حوزه محسوب می‌شود، نمایشگاه‌های استانی فرصت مناسبی تلقی می‌شود که می‌تواند تازه‌ترین عناوین منتشر شده در کشور در حوزه‌های مختلف را به دست مخاطبان شهرستانی برساند.

روال بر این است که کتاب‌های ناشران مختلف در نمایشگاه‌های کتاب استانی با 40 درصد تخفیف عرضه می‌شود که از این 40 درصد 20 درصد را ناشر متقبل می‌شود و 20 درصد دیگر از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تامین می‌شود. هزینه حمل و نقل کتاب نیز برعهده موسسه نمایشگاه‌های فرهنگی است.

یکی از انتقاداتی که همواره متوجه نمایشگاه‌های کتاب استانی است، این است که این نمایشگاه عملا بازار نشر در شهرستان‌ها را قبضه و کتابفروشی‌های شهرستان‌ها را فلج می‌کند. چرا که وقتی مخاطب شهرستانی بتواند کتاب‌های مورد علاقه اش را که حتی تازه ترین عناوین در آن می‌گنجد، با 40 درصد تخفیف در یک محل مشخص تهیه کند، دیگر لزومی ندارد در سطح کتابفروشی‌های مختلف شهرش دنبال آن کتاب بگردد و آن را بدون تخفیف بخرد.

نقدینگی کتاب برای ناشران

یوسف علیخانی، نویسنده و مدیر انتشارات آموت که در چند نمایشگاه اخیر حضور پررنگی داشته است، به جام‌جم گفت: من نیز شنیده ام که می‌گویند نمایشگاه‌های استانی به کتابفروشی‌های شهرستان‌ها ضربه می‌زند. من حدود 25 روز بعد از نمایشگاه بار دیگر به شهری که نمایشگاه در آن برگزار شده بود، سفر کردم و دیدم کتابفروشی‌هایش باز هم سوت و کور هستند. این ناشر و نویسنده ادامه داد: من به عنوان ناشر باید کتاب را با 35 تا 40 درصد تخفیف به پخش کننده بدهم. از این رقم، پخش کننده 15 تا 20 درصد به کتابفروشی تخفیف می‌دهد و 20 درصد را هم برای خودش برمی دارد و با یک چک 9 تا 11 ماهه پول ناشر را می‌دهد. علیخانی اضافه کرد: در نمایشگاه‌های کتاب استانی دست پخش کننده کوتاه می‌شود و ناشر خودش با مشتری روبه‌روست. بنابر این علاوه بر این‌که مشتری 40 درصد تخفیف می‌گیرد، ناشر نیز درجا پولش نقد می‌شود.

او همچنین گفت: در این شرایط اقتصادی که هزینه‌های کاغذ و چاپ و نشر بالا رفته، تنها چیزی که می‌تواند ناشر را نگه دارد، نقدینگی است.

بلندمدت شدن سیاست مقطعی

از سوی دیگر محمود آموزگار دبیر اتحادیه ناشران نیز به خبرنگار ما گفت: یکی از مشکلات جدی نشر در کشور مشکل توزیع و پخش کتاب است. علتش هم این است که در کشور کتابفروشی به میزان کافی نداریم. زیرا هزینه‌هایی که به یک کتابفروشی در شهرستان‌ها وارد می‌شود، تقریبا برابر هزینه‌هایی است که به سایر مشاغل وارد می‌شود، در حالی که درآمد کتابفروش به مراتب کمتر از سایر مشاغل است.

او ادامه داد: در این میان برخی ناشران ممکن است نظر دهند که با برگزاری نمایشگاه‌های استانی موافق نیستند، اما فکر می‌کنم عموما همین ناشران از این نمایشگاه‌ها به دلیل ضعف توزیع و نبود ویترین برای عرضه کتاب استقبال می‌کنند.

آموزگار گفت: ناشران ترجیح می‌دهند در این شرایط سخت از هر فرصتی استفاده کنند تا بتوانند کتاب‌های خود را عرضه کنند و به فروش برسانند و نمایشگاه‌های کتاب استانی این فرصت را به صورت کوتاه مدت در اختیار آنان قرار می‌دهد. دبیر اتحادیه ناشران با اشاره به برگزاری دویست و بیست و سومین دوره نمایشگاه‌های استانی گفت: سیاستی که قرار بوده به رفع نیازهای حوزه نشر و پخش کتاب در کوتاه مدت کمک کند، آنقدر طولانی شده که اکنون دویست و بیست و سومین دوره نمایشگاه‌های استانی برگزار می‌شود.

آموزگار اضافه کرد: این نشان می‌دهد مسئولان فرهنگی به موازات برگزاری نمایشگاه‌های استانی کتاب، راه‌حل اساسی و منطقی برای حل مشکل پخش کتاب پیدا نکرده‌اند و به نوعی با برگزاری این نمایشگاه‌ها صورت مساله را پاک می‌کنند.

وی عنوان نمایشگاه را برای نمایشگاه‌های استانی جعلی توصیف کرد و گفت: اینها نمایشگاه نیست، بلکه فروشگاه است و ناشران هم طبیعی است که در این شرایط برای این‌که مرهمی روی زخمشان بگذارند در آن شرکت کنند.

محمود آموزگار خاطرنشان کرد: این نمایشگاه‌ها پشت‌سر هم برگزار می‌شود و ما از یافتن راه‌حل اساسی فاصله می‌گیریم.

سجاد روشنی / گروه فرهنگ و هنر