دخالت در نتایج داوری‌های جایزه جلال

این نامه که توسط خبرگزاری فارس ابتدا به طور رسمی منتشر شد، به امضای داوران بخش مستندنگاری پنجمین جایزه جلال آل‌احمد یعنی مصطفی رحیمی، کامران پارسی‌نژاد و سیده‌‌اعظم حسینی رسیده است و آنها معتقدند اثری را که به عنوان اثر برگزیده معرفی کرده بودند، برگزارکنندگان جایزه به عنوان اثری تقدیری اعلام کردند.

این داوران در نامه‌ای که به مجید حمیدزاده دبیر علمی جایزه جلال ‌نوشته‌اند و البته رونوشت‌ها و خطاب‌هایی هم به وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و مجتبی رحماندوست نماینده مردم در مجلس شورای اسلامی دارد، اعتراض خود را نسبت به تغییر نتایج داوری در این بخش اعلام کرده‌اند و معتقدند که نتایج نهایی داوری مبنی بر برگزیده بودن کتاب «شرح اسم» نوشته هدایت‌الله بهبودی بوده که باید به این اثر 110 سکه بهار آزادی تعلق می‌گرفته است، اما در نهایت این جایزه برخلاف نظر داوران هیچ برگزیده‌ای را معرفی نکرده است.

همچنین داوران در این نامه از نادیده گرفته شدن حقوق معصومه سپهری نویسنده کتاب «نورالدین پسر ایران» به عنوان خالق اثر و تقسیم شدن جایزه‌اش (25 سکه) با راوی خاطرات انتقاد کرده‌اند.

در قسمتی از نامه داوران بخش مستندنگاری آمده است: «در دوره پنجم، کتاب «شرح اسم» در بخش زندگی‌نامه‌ها، برگزیده شد و کتاب «نورالدین پسر ایران»، در بخش خاطرات شایسته تقدیر شناخته شد، در حالی که در بیانیه رسمی، هر دو نویسنده و مولف گرامی شایسته تقدیر اعلام شدند و در مورد کتاب «نورالدین پسر ایران» مبلغ 25 سکه بین نویسنده و راوی تقسیم شد و به هر کدام 5/12 ‌سکه بهار آزادی تعلق گرفت. بنابر این نه کتاب اول به 110 سکه خود رسید و نه صاحب اثر کتاب دوم به 25 سکه شایسته تقدیر دست یافت که برای همه داوران محل سوال است. حتی اگر بنا بود فقط یک کتاب جایزه بگیرد که خلاف سابقه این جشنواره است باز 110 سکه کامل باید اعطا می‌شد.»

در قسمت دیگری از این نامه که رونوشت آن برای علی شجاعی صائین مدیرعامل خانه کتاب و مجتبی رحماندوست عضو هیات علمی جایزه ارسال شده، آمده است: «بزرگوارا، اگر کشور مشکل مالی دارد یا وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در تنگناست صادقانه بازگو می‌کردید و جایزه را صادقانه و تعریف شده، نه مهندسی شده می‌پرداختید و این همه حرف و حدیث از ما و سایر عوامل این جایزه به جا نمی‌گذاشتید. حال با این حرکت خود شان علمی داوری را در نگـاه به کتاب خــــوبی مثل «شرح اسم» زیر سوال بردید و حاصل زحمات دو ماه مطالعه، ارزیابی و داوری آثار را که با تنظیم صورتجلسه‌ای رسمی در مورخ دوشنبه هشتم آبان 1391 به کار خود پایان داد، اینچنین مساله‌دار کردید که مایه تاسف است.»

از سوی دیگر با انتشار اسامی داوران پنجمین دوره جایزه جلال آل‌احمد، برخی از داوران، داوری خود در این جایزه را رد کردند. فیروز زنوزی جلالی یکی از داورانی که نامش در فهرست ارائه شده از سوی دبیرخانه جایزه هفته گذشته در خروجی خبرگزاری‌ها و صفحات روزنامه‌ها نقش بست، در گفت‌وگو با جام‌جم داوری در این جایزه را تکذیب کرد و گفت: تنها یک کتاب خاص در بخش داستان که محل اختلاف بین داوران بود را به من دادند تا درباره آن نظر بدهم. این به آن معنا نبود که من کلیه آثار داستانی را داوری کرده باشم.

منوچهر اکبری نیز که سابقه دبیری این جایزه را در کنار جوایز دیگر خانه کتاب، همچون جایزه کتاب سال، جایزه کتاب فصل و جایزه پروین اعتصامی در کارنامه خود دارد، یکی دیگر از داورانی بود که نامش در فهرست منتشر شده از سوی دبیرخانه جایزه موجود بود. او نیز در گفت‌وگو با خبرنگار ما قویا هرگونه داوری و دخالت در این دوره از جایزه را تکذیب کرد و گفت: بنده در این دوره از جایزه هیچ سمتی نداشته‌ام.

یکی دیگر از مسائلی که در جایزه امسال جلال آل‌احمد حاشیه‌ساز شده است، حضور داورانی است که خود در این جایزه صاحب اثر بوده‌اند. محمدرضا سرشار یکی از داوران جایزه امسال معرفی شده است.

حال آن‌که اثر او با عنوان «ادبیات داستانی ایران» جزو نامزدهای نهایی بخش نقد ادبی در این جایزه بود. سرشار در گفت‌وگو با جام‌جم داوری در این جایزه را تائید کرد و گفت که کتابی از او در داوری‌ها وجود نداشته است. حال آن‌که اثر این نویسنده جزو نامزدهای نهایی بوده است. البته سرشار تاکید می‌کند که از سمت خود به عنوان عضو هیات علمی استعفا داده است.

براساس ماده 3 آیین‌نامه اجرایی جایزه جلال آل‌احمد، معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مسئول برگزاری و داوری این جایزه ادبی است. هیات امنا، هیات علمی و دبیرخانه ارکان این جشنواره محسوب می‌شوند. در ماده 4 همین آیین‌نامه ذکر شده است که تعیین و نصب هیات‌های سه نفره داوری در هر یک از سه حوزه (داستان، نقد ادبی، مستندنگاری و تاریخ‌نگاری) متشکل از صاحب نظران و استادان حوزه و دانشگاه از جمله وظایف هیات علمی جایزه است. حال نکته‌ای که وجود دارد این است که آیا اعضای هیات علمی جایزه می‌توانند خود را به عنوان داور معرفی کنند یا خیر.

اگر پاسخ منفی است، پس نام‌هایی چون راضیه تجار و عباسعلی وفایی به عنوان اعضای هیات علمی در میان داوران چه معنایی دارد؟ و اگر چنین امکانی وجود دارد، مگر می‌شود در یک رقابت اعضایی هم ناظر علمی باشند و هم داور؟

سجاد روشنی‌ / ‌فرهنگ و هنر