کژ‌خوانی در دانش‌آموزان ابتدایی

دکتر میترا حکیم شوشتری، فوق‌تخصص روانپزشکی کودک و نوجوان و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران به جام‌جم می‌گوید: خیلی وقت‌ها پدر و مادرها تصور می‌کنند چون یکی از نزدیکان به این مشکل مبتلا بوده ‌است و حالا زندگی بدی ندارد، پس نیازی به درمان و پیگیری نیست در صورتی که این تفکر غلط است.

معمولا کودکان پس از این که کلاس اول را طی می‌کنند و با حروف آشنا می‌شوند، علاوه بر درست خواندن، می‌توانند مطالب را هم درک کنند ولی بچه‌های دچار اختلال خواندن، نمی‌توانند حروف را درست بخوانند و در درک مطلب مشکل دارند.

وی با بیان این موضوع ادامه می‌دهد: مهارت آنها در این زمینه کمتر از چیزی است که از هوش و سنشان انتظار می‌رود. باید توجه داشت این بچه‌ها از نظر هوشی مشکلی ندارند و مشکل آنها پر غلط و کند خواندن است.

این فوق‌تخصص روانپزشکی کودک و نوجوان تاکید می‌کند: چون خواندن، پایه هر نوع یادگیری‌ است، اختلال در خواندن باعث می‌شود کودک نتواند آنچه برای یادگیری‌ به خواندن نیاز دارد، بیاموزد و متاسفانه از آنجا که ابزار اصلی‌ هر پیشرفتی مطالعه‌ است، این پدیده جلوی پیشرفت و ترقی کودک را می‌گیرد.

وی می‌افزاید: اگر مشکل شدید باشد، در خواندن دروس کلاس دوم خود را نشان می‌دهد و اگر خفیف باشد، تا چهارم یا پنجم ابتدایی هم به چشم نمی‌آید چون هنوز درس‌ها سنگین نشده و شنیدن در کلاس برای یادگیری کافی است، ولی در مقاطع تحصیلی بالاتر که نیاز به مطالعه بیشتر می‌شود، مشکل آشکار می‌شود.

به گفته دکتر شوشتری، باید مراقب بود کودک مشکل هوشی نداشته باشد و همه چیز مطابق سنش باشد یعنی مهارت نشستن، راه‌رفتن و صحبت‌کردن را در زمان درست یاد گرفته باشد، در غیر این‌صورت مشکل اختلال در یادگیری، خواندن نیست.

او با اشاره به این که گاهی مشکل کلامی هم وجود دارد و کودک در به کار بردن کلمات هم مشکل پیدا می‌کند، ادامه می‌دهد: این مشکل ممکن است باعث شود همکلاسی‌های کودک او را تمسخر کنند، به همین دلیل کودکان مبتلا، به علت خجالت تمایل به برقراری ارتباط و خواندن در جمع ندارند و بتدریج این اختلال در اعتماد به نفس آنها تاثیر منفی می‌گذارد.

این عضو هیات علمی دانشگاه در پاسخ به این پرسش که چرا کودکان به این بیماری مبتلا می‌شوند، می‌گوید: بیماری‌های روانپزشکی چند عاملی است و ممکن ‌است اختلال ژنتیکی مطرح باشد. گاهی هم در تصویربرداری از مغز ناهنجاری‌هایی در قسمت پس‌سری و در دو نیم‌کره مغز کودکان مبتلا دیده می‌شود ولی نمی‌توان برای درمان این ناهنجاری‌ها کاری انجام داد و تنها راه‌حل توانبخشی است.

دکتر شوشتری یادآوری می‌کند: یکی دیگر از موارد مهم که باید به آن توجه داشت، احتمال ابتلای همزمان کودک مشکل‌دار در مهارت خواندن، به اختلال بیش‌فعالی و نقص توجه است. گاهی هم کودک کم‌شنوا و کم‌بیناست و به همین دلیل در خواندن مشکل پیدا می‌کند. گاهی هم هوش پایین و اختلال خواندن با هم وجود دارند.

درمان چنین کودکانی آموزش تقویتی و به نوعی کاردرمانی است. باید روی بیان صحیح و ترکیب حروف کار شود و کمک کرد تا کودک بتواند این حروف را در کلمات ساده‌تر بشناسد و کلمه‌هایی که معنی خاصی هم نمی‌دهد، بسازد. بازی با حروف‌ باعث می‌شود در ذهن کودک جای گیرند.

این فوق‌تخصص روانپزشکی کودک و نوجوان اعتقاد دارد: اگر علاوه بر اختلال در یادگیری خواندن، اعتماد به نفس کودک هم کاهش یافته باشد، علائم افسردگی نشان دهد یا اختلال بیش‌فعالی وجود داشته باشد، باید درمان دارویی نیز انجام شود ولی داروی خاصی برای درمان این اختلال وجود ندارد و درمان آن طولانی‌مدت است.

نباید انتظار داشت با چند جلسه مراجعه به درمانگر مشکل کودک حل ‌شود و ممکن‌است درمان چند سال طول بکشد. این استاد دانشگاه به والدین کودکان مبتلا توصیه می‌کند: اختلال در یادگیری خواندن یک اختلال پایه‌ای است بنابراین خیلی باید به آن بها داد زیرا مثلا اگر کودکی در ریاضی مشکل داشته باشد، می‌تواند در رشته دیگری ادامه تحصیل دهد که به ریاضی نیاز کمتری دارد ولی برای ادامه تحصیل در هر رشته‌ای باید مطالعه کرد.

هر چه شروع درمان در سن پایین‌تری باشد، درمان بهتر انجام می‌شود. اگر کودک به مطالعه‌نکردن عادت کند، این عادت در او باقی خواهد ‌ماند و مانع پیشرفتش می‌شود.

او ادامه می‌دهد: اگر اقدام درمانی به موقع انجام نشود، کودک از سایر همسالانش عقب می‌ماند. گاهی پدر و مادرها خودشان از روی مطالب برای کودک می‌خوانند تا شفاهی مطالب را یاد بگیرد ولی این روش مقطعی است و در نهایت تا پایان دبستان می‌توانند این کار را انجام دهند و با سنگین‌تر شدن درس‌ها کودک باید خودش مطالعه کند.

دکتر حکیم شوشتری به نکته بسیار مهمی اشاره می‌کند: بیشتر بچه‌ها قبل از سن ورود به مدرسه تمایل دارند اسم خود را کپی و کلمه‌خوانی کنند. معمولا آنها می‌توانند مثلا با مشاهده کلمه «توپ» بدون این که با حروف آشنایی داشته باشند، بگویند آن کلمه نماد توپ است. اگر کودکی در این زمینه کند است و توانایی این کار را ندارد، ممکن است مشکلی وجود داشته باشد و باید پیگیری کرد. انکار مشکل فقط کودک را عقب می‌اندازد و مشکل زیادی برای فرد و خانواده‌اش به وجود می‌آورد. در واقع، پذیرش مشکل بخشی از حل مشکل است.