بازنگری در دروس دانشگاهی نباید سلیقه‌ای باشد

نیاز به تغییر در محتوای دروس دانشگاهی، یکی از عمده راه‌حل‌هایی است که برای رفع این چالش آموزشی پیشنهاد می‌شود، اما بازنگری دروس دانشگاهی در ایران نیز با موانع متعددی روبه‌روست.

مطابق مفاد سند چشم انداز توسعه ایران، بازنگری در سرفصل‌های دروس دانشگاهی یک الزام قانونی است و با وجود آن که قرار است تا پایان برنامه پنجم توسعه کشور، بازنگری دروس دانشگاهی به مرحله پایانی خود برسد، اما با توجه به حجم پایین دروس بازنگری شده فعلی، به نظر می‌رسد که روند اجرایی این بازنگری تا پایان برنامه پنجم توسعه به سرانجام نرسد.

متولی بازنگری در سرفصل‌های دروس دانشگاهی، وزارت علوم است و این وزارتخانه باید تا پایان سال 94، تکلیف بازنگری دروس دانشگاهی را یکسره کند.

گرچه بسیاری از کارشناسان آموزش عالی بر این باورند که کار بازنگری با کندی حرکت می‌کند و تا پایان برنامه پنجم توسعه به سرانجام نمی‌رسد اما سعید قدیمی، مدیرکل دفتر پشتیبانی و حمایت آموزش عالی وزارت علوم در گفت‌وگو با «جام‌جم» می‌گوید: کار بازنگری دروس دانشگاهی با شتاب بیشتری در حال اجراست و تا انتهای سال 94، کار بازنگری به نقطه مطلوبی خواهد رسید.

وی می‌افزاید: باید 20 هزار برنامه درسی را طی پنج سال آینده بازنگری کنیم و به همین منظور می‌خواهیم هر ساله حدود 4000 برنامه درسی را مورد بازنگری قرار دهیم. در سال گذشته 1500 برنامه را بازنگری کردیم و امسال هم قصد داریم حدود 200 رشته، یعنی بین 3500 تا 4000سرفصل را بازنگری کنیم.

قدیمی با اذعان به این نکته که کاربازنگری دروس دانشگاهی از برنامه پیش‌بینی شده عقب‌تر است، عنوان می‌کند: از شروع سال تا این لحظه توانسته‌ایم 60 رشته دانشگاهی را بازنگری و به دانشگاه‌ها ابلاغ کنیم و از این نظر می‌پذیریم که کار بازنگری دروس دانشگاهی از برنامه زمان‌بندی شده عقب‌تر است.

بسیاری از دانشجویان فعلی کشور، همان دروسی را در مراکز آموزش عالی می‌خوانند که دانش‌آموختگان مراکز آموزش عالی کشور در دهه‌های پیش می‌خواندند.

در حالی که همسو شدن آموزش‌های دانشگاهی در کشور با سیل تغییرات علوم در جهان، می‌تواند مسیرهای پیشرفت را هموارتر کند، اما کار بازنگری دروس دانشگاه‌ها آنچنان که شایسته است مورد توجه نهادهای علمی کشور قرار نگرفته است.

مدیرکل دفتر پشتیبانی و حمایت آموزش عالی وزارت علوم، با اشاره به این‌که همکاری نهادهای دولتی و غیردولتی می‌تواند کار بازنگری را سرعت ببخشد، می‌افزاید: برنامه درسی، جان هر نظام آموزشی است و اگر می‌خواهیم که کار بازنگری با سرعت و کیفیت بیشتری انجام شود باید همه دستگاه‌ها، اعم از مجلس، دولت و دانشگاه‌ها در این امر مشارکت حداکثری داشته باشند.

قدیمی تاکید می‌کند: در صورتی که بازنگری دروس دانشگاهی به یک گفتمان ملی تبدیل شود، نظام آموزش عالی کشور، به توسعه‌ای هدفمند دست می‌یاید و کیفیت آموزش دانشگاهی بر کمیت آموزش‌ها تاثیر خواهد گذاشت. این مقام مسئول در وزارت علوم خاطرنشان می‌کند که یکی از وظایف ذاتی استادان دانشگاه ها، تهیه برنامه درسی است و بازنگری دروس دانشگاهی، خود به خود استادان را به این سمت پیش خواهد برد.

بین دروس بازنگری نشده دانشگاهی، رشته‌های علوم انسانی رکورددار هستند؛ طوری که به گفته کارشناسان آموزش عالی، برخی رشته‌های علوم انسانی نزدیک به 20 سال است که مورد بازنگری قرار نگرفته است.

به همین دلیل مسئولان وزارت علوم هم بارها عنوان کرده‌اند که رشته‌های علوم انسانی، در اولویت برنامه بازنگری قرار دارد.

مسئولان امیدوارند که با بازنگری دروس رشته‌های علوم انسانی در دانشگاه‌ها، راه حلی برای بیکاری خیل عظیمی از فارغ‌التحصیلان این رشته‌ها در کشور پیدا شود.

یکی از عمده انتقادهایی که به برنامه بازنگری می‌شود، بحث اعمال سلیقه‌های شخصی در برنامه‌های بازنگری دروس دانشگاهی است.خیلی از استادان گلایه می‌کنند که چرا در برنامه‌های بازنگری دروس از نظر آنها استفاده نشده و برخی دانشگاه‌ها هم از این موضوع انتقاد دارند که چرا در این برنامه ملی، به دیدگاه‌های یک دانشگاه بیشتر از دانشگاهی دیگر بها داده می‌شود.

قدیمی ضمن رد موضوع اعمال سلیقه شخصی بر فرآیند بازنگری تصریح می‌کند: بحث تاثیر سلیقه‌های شخصی در موضوع بسیار مهمی همچون بازنگری دروس دانشگاهی را قبول ندارم. وزارت علوم برای بازنگری دروس دانشگاهی، چهار شاخص اصلی دارد که به روز کردن، بومی کردن، کارآمدی و ارزشمدار بودن دروس دانشگاهی به عنوان محورهای اصلی این برنامه مورد توجه قرار دارد.

وی توضیح می‌دهد: در برنامه‌های بازنگری تلاش می‌کنیم که از نظر همه دانشگاه‌ها و استادان مطرح کشور استفاده کنیم و در آن به منابع جدید علوم در جهان، نگاه‌های انتقادی استادان دانشگاه‌ها و پاسخگویی به نیازهای واقعی کشور توجه ویژه داریم.

اولین اقدام جدی برای بازنگری دروس دانشگاهی در فاصله بین سال‌های 63 تا 79 اتفاق افتاد. در این سال‌ها کمیته‌های تخصصی وزارت علوم، برنامه‌های بازنگری دروس دانشگاهی را با جدیت بیشتری انجام دادند، اما در فاصله سال‌های 79 تا 89 بحث تفویض اختیار به دانشگاه‌ها مطرح شد.

یعنی طی این دو سال اخیر، وزارت علوم تصمیم گرفت که بحث بازنگری دروس دانشگاهی را به طور کامل به دانشگاه‌ها واگذار کند و در واقع این خود دانشگاه‌ها بودند که محتوای دروس بازنگری شده را تهیه و به دانشگاه‌ها ابلاغ می‌کنند.

اما دور سوم برنامه بازنگری دروس دانشگاهی از تاریخ دوازدهم آبان 89 شکل جدیدتری به خود گرفت. از این تاریخ تا به امروز، اختیار تام برای بازنگری دروس از دانشگاه‌ها سلب شد و به شکل ترکیبی بین دانشگاه‌ها و وزارت علوم تغییر ماهیت داد.

در واقع در این دور بازنگری، دانشگاه‌ها هستند که پیشنهادهای خود برای بازنگری دروس مقطع آموزش عالی را به وزارت علوم ارائه می‌دهند، اما این وزارت علوم است که دروس بازنگری شده را تصویب و به دانشگاه‌های سراسر کشور ابلاغ می‌کند.

باوجود این‌که در کشورهای توسعه یافته، هرساله منابع درسی مورد بازبینی قرار می‌گیرند و محتوای دروس دانشگاهی در این کشورها، حتی در طول دو ترم تحصیلی با یکدیگر فرق دارند، باید دید آیا برنامه بازنگری دروس دانشگاهی در کشور ما روندی استمراری به خود می‌گیرد یا این‌که سرفصل‌های بازنگری شده، تا دهه‌های متوالی‌به حال خود رها خواهند شد.

امین جلالوند‌ /‌ گروه جامعه