برسرتربت من با می و مطرب بنشین

در این نوع، گردشگر به دنبال یافتن و درک زوایای مختلف زندگی یکی از مشاهیر نامدار ادبی، هنری یا علمی بار سفر از دیار خود به کشوری دیگر می‌بندد و فارغ از هر گونه جاذبه دیگر در مقصدش در آن مکان اقامت و سوژه مورد نظرش را دنبال می‌کند.

به عنوان مثال بسیاری از اروپاییان وقتی به ایران سفر می‌کنند، سعی دارند صرفا مسیر سفر مارکوپولو در جاده ابریشم را دنبال کنند تا شاید لذت سفرشان دوچندان شود و درک بهتری از مطالعه سفرنامه او داشته باشند.

با این انگیزه و در قرن حاضر حتی بسیاری از کتابخانه‌ها یا سالن‌های نمایش می‌توانند جزئی از سفر این گروه از گردشگران و علاقه‌مندان به فرهنگ و هنر در منطقه‌ای خاص باشد و از آنجا که بیشتر کشورها علاقه‌مند به حفظ و حراست از فرهنگشان هستند، این نوع گردشگری را جدی گرفته و با ریزبینی شرایط و نحوه گسترش آن را داخل مرزهایشان پیگیری می‌کنند.

شاید این اهمیت برای حفظ و نگهداری از فرهنگ ایرانی در ایران زمین به عنوان سرزمینی کهن و غنی از فرهنگ بسیار پراهمیت‌تر باشد و لزوم توجه به حفظ و حراست از آن برای مسوولان و دست‌اندرکاران صنعت گردشگری مهم‌تر.

اگرچه یکی دو دهه پیش و در روز جهانی گردشگری با همکاری و به پیشنهاد ایران شعار گفت‌وگوی فرهنگ ها برای این روز انتخاب شد و البته مراسمی برگزار شد که بر اهمیت حفظ و حراست از فرهنگ و تمدن‌های باستان تاکید داشت، اما این شعار به ناخودآگاه بر این موضوع اشاره داشته که گردشگری ادبی هرگز پدیده‌ای نوظهور نبوده، بلکه از قرون 18 و 19 روند رو به رشد خود را طی کرده و امروزه هم می‌توان با استفاده از این پیشینه ، صنعت گردشگری ادبی را در دنیای قرن بیست و یکمی به تکامل رساند و باعث نزدیکی هرچه بیشتر کشورها بدون در نظر گرفتن مسائل سیاسی و مذهبی آنها شد.

اما به واقع کم‌کارترین کشور در این زمینه را می‌توان کشور پیشنهاددهنده آن یعنی ایران دانست، چون بعد از گذشت بیش از یک دهه از آن اتفاق میمون، ایران باستان هنوز در فهرست مقاصد گردشگری ادبی بین‌المللی جایگاهی ندارد و به ثبت نرسیده است.

در این باره می‌توان اشاره کرد که اگر از یک ایرانی بخواهیم مسیر سفر ناصرخسرو را کمی برایمان تشریح کند با این که در این تمدن زندگی کرده نمی‌تواند این کار را انجام دهد، اما همین شخص اطلاعات اولیه و مفیدی درباره شهرهای رم و پاریس یا لندن داشته و در برخی موارد نام تعدادی از بزرگان هنری و ادبی آنها را نیز به یاد دارد.

کارشناسان دلیل این اتفاق را در ارتباط با کم‌رونقی گردشگری ادبی در ایران می‌دانند و حتی گاهی معتقدند مکتوب نشدن خاطرات سفر گردشگران ادبی داخلی و خارجی در کشورمان باعث شده تا اطلاعات کافی از پیشینه ادبی ایران زمین در صنعت گردشگری ادبی نباشد.

آنها معتقدند از آنجا که حتی یک موزه استاندارد ادبی در ایران ساخته نشده است، نمی‌توان به آینده صنعت گردشگری ادبی در کشور امیدوار بود.

در حالی که به جرات می‌توان گفت گردشگری نوعی رسانه جهت تبلیغ فرهنگ و تمدن کشور مقصد گردشگران است و بیشتر کشورهایی که قصد حفظ فرهنگ و گسترش آن را دارند حتی با ساخت سریال‌های کاملا پیش پا افتاده، تاریخ، فرهنگ و تمدنشان را به دیگر کشورها معرفی می‌کنند و باعث زنده ماندن فرهنگ و باورهای فرهنگی‌شان در داخل مرزهایشان می‌شوند، اما متاسفانه ایران با این همه مفاخر ادبی و مشاهیر فرهنگی هنوز در فهرست مقاصد گردشگری ادبی بین‌المللی جایگاهی ندارد.

بسیاری از دست‌اندرکاران صنعت گردشگری ادبی دلیل اصلی عدم موفقیت این حوزه در ایران را به عدم رونق گردشگری فرهنگی در اماکن واقعی، خیالی یا حتی ساختگی ربط می‌دهند.

در‌حالی‌که ترکیه هر ساله در سالروز وفات مولانا در شهر قونیه مراسمی برپا و هزاران گردشگر را در این شهر برای بزرگداشت این شاعر گردهم جمع می‌کند و بخوبی از جاذبه‌های واقعی مثل مقبره مولانا، برنامه‌های خیالی از دوران زندگی مولانا و حتی نمایشنامه‌ها، مشاعره‌ها یا دیگر برنامه‌های تدارک دیده‌شده مثل مراسم اجرای موسیقی سنتی زنده با استفاده از اشعار این شاعر بزرگ استفاده می‌کند به‌ طوری که علاوه بر تبلیغ فرهنگ و تمدن ترکیه برای گردشگران ورودی به این شهر سعی در زنده نگاه داشتن آداب و رسوم سنتی خود در کشورش دارد.

حال آن که مولوی در اصل یکی از مشاهیر ایرانی است نه اهل ترکیه.‌گردشگری ادبی یکی از مستعدترین شاخه ‌های گردشگری و البته غنی‌ترین آنهاست که در صورت توجه مسئولان، درآمد هنگفتی را به صنعت گردشگری ایران تزریق می‌کند.

این در حالی است که حتی اماکن واقعی چون آرامگاه حافظ، سعدی و فردوسی، در ایران نتوانسته‌اند رویای رونق گردشگری ادبی در ایران زمین را به واقعیت نزدیک کنند.

رونق این نوع گردشگری فواید دیگری هم دارد. ‌ایجاد اوقات فراغت لذتبخش و سرشار از آموزه‌های فرهنگی، آشناشدن بازدیدکنندگان داخلی یا خارجی با مفاخر ادبی و دستاوردهای آنها در دوران باستانی و معاصر، معرفی دقیق و تصویرسازی درست از مفاخر ایران زمین و جلوگیری از به نام‌زدن مشاهیر ایران توسط دیگران و... از برخی ویژگی‌های تقویت گردشگری ادبی است.(جام جم - ضمیمه چمدان)

عماد عزتی