طاق بستان در راه جهانی شدن

هرچند قرار است با اجرای طرح جامع ساماندهی که از ابتدای امسال عملیات اجرایی آن آغاز شده، تمام این مشکلات رفع و افزون بر زیباسازی محوطه طاق بستان، زمینه ثبت جهانی این اثر تاریخی نیز فراهم شود.

البته مسوولان میراث فرهنگی استان کرمانشاه زمان اجرای کامل این طرح را حدود 10 تا 15 سال اعلام کرده‌اند و احتمالا تا آن زمان گردشگران باید همچون گذشته به بازدید از طاق بستان با همین اوضاع و شرایط رضایت بدهند.

پیشرفت خوب طرح ساماندهی

حسین راعی از مشاوران ارشد طرح ساماندهی طاق بستان با بیان این‌که این طرح در سه فاز اجرا می‌شود، به جام‌جم می‌گوید: فاز اول این طرح شامل ساماندهی محدوده اطراف طاق بستان و رفع رطوبت از طاق‌هاست که با پیشرفت 70 تا 80 درصدی اکنون در حال اجراست.

وی با بیان این‌که در این مرحله، محوطه اصلی و تاریخی طاق بستان برای ثبت در فهرست آثار جهانی نیز آماده می‌شود،‌ می‌افزاید: در این مجموعه طی چند دهه اخیر تحولات و تغییراتی صورت گرفته بود که هیچ سنخیتی با اصالت طاق بستان نداشت؛ از جمله ساخت و سازهای بی‌رویه و کاشت درختان غیربومی در محوطه که دید طاق بستان را گرفته بود، ضمن این‌که با کف‌سازی‌های نامناسب، سطح پیاده‌روها به قدری بالا آمده بود که چشمه‌های مقابل نقش گودرز را کاملا مسدود کرد؛ اتفاقی که زمینه رطوبت‌زایی و تخریب حجاری‌ها را رقم زده است.

وی تصریح می‌کند: با اجرای طرح ساماندهی می‌توان بیش از پیش به ثبت جهانی این اثر امیدوار بود.

راعی با بیان این‌که اکنون دو مشکل و مانع اصلی ثبت جهانی طاق بستان، ارتفاع بیش از حد گنبد امامزاده ابراهیم و پیشروی منوریل تا حریم این اثر است، تصریح می‌کند: با وجودی که ساخت‌وساز در امامزاده فعلا به دلیل فشارهای سازمان میراث فرهنگی و مسوولان استانی متوقف شده، اما اوقاف درصدد توسعه آن و مرتفع کردن گنبد است، در حالی که طبق نظر یونسکو ارتفاع هر سازه‌ای که در حریم طاق بستان است، نباید بیش از هفت متر باشد.

به گفته این کارشناس میراث فرهنگی، طبق نظر ناظر ثبت جهانی،‌ منوریل نیز نباید از محدوده «لب آب» عبور کند، چراکه در صورت بروز این اتفاق احتمال ثبت طاق بستان 50 درصد کاهش می‌یابد. این در حالی است که مسئولان منوریل اصرار به پیشروی منوریل تا نزدیکی طاق بستان دارند.

این باستان‌شناس با بیان این‌که پرونده ثبت جهانی طاق بستان تا اواخر امسال تکمیل و آماده خواهد شد،‌ می‌گوید: در صورتی می‌توانیم پرونده را به یونسکو ارسال کنیم و شاهد ثبت جهانی آن باشیم که مشکلات موجود نیز همزمان حل و فصل شود.

وی با بیان این‌که برای ثبت جهانی طاق بستان اجرای کامل و دقیق فاز یک کافی است، می‌افزاید: فازهای دو و سه این طرح نیز شامل جمع‌آوری و ساماندهی رستوران‌هایی است که طی سال‌های گذشته و به صورت غیراصولی سطح بسیار وسیعی از محدوده پایین‌دست طاق بستان را تملک و در آن مشغول به کار شده‌اند و جمع‌آوری آنها بسیار زمانبر است.

راعی با بیان این‌که مطمئنا پس از اتمام این طرح، طاق بستان کرمانشاه به بهشتی بی‌بدیل تبدیل خواهد شد، می‌گوید: اگر گردشگری طاق بستان آن‌گونه که شایسته است، راه بیفتد، درآمد این منطقه برای استان و کشور به اندازه داشتن چند چاه نفت و گاز خواهد بود.

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان کرمانشاه نیز از آماده‌سازی پرونده ثبت جهانی طاق بستان و راه‌اندازی دفتر بررسی و تکمیل این پرونده در طاق‌بستان با نظارت دفتر تدوین پرونده‌های ثبت جهانی ایران در آینده‌ای نزدیک خبر می‌دهد و می‌گوید: با توجه به قابلیت ثبت جهانی مجموعه تاریخی طاق بستان، بازدید ناظران فنی سازمان میراث فرهنگی کشور و کمیته راهبردی از این اثر با ارزش و تائید روند ساماندهی مجموعه طاق بستان، به راه‌اندازی دفتر تکمیل پرونده ثبت جهانی در این مجموعه اقدام کردیم که بزودی اجرایی می‌شود.

جلیل رحیمی با بیان این‌که اجرای طرح ساماندهی طاق‌بستان هم‌اکنون زیر نظر کارشناسان برجسته میراث فرهنگی کشور در حال اجراست و با تقاضا از تمام مردم استان و سازمان‌ها و ادارات مختلف برای یاری رساندن به میراث فرهنگی در روند ساماندهی طاق بستان،‌ می‌افزاید: ساماندهی طاق بستان یک طرح بزرگ و زمانبر است که برای به ثمر نشستن آن باید صبر و حوصله کرد.

وی خاطرنشان می‌کند: با این حال تمام تلاش خود را به کار خواهیم بست که تا سال آینده، چهره طاق بستان را تغییر داده و این منطقه تاریخی را به گونه‌ای که شایسته آن است، در معرض دید مردم قرار دهیم.

علیرضا مرادی بیستونی،‌ معاون میراث فرهنگی استان کرمانشاه و مدیر پایگاه میراث فرهنگی طاق بستان نیز با بیان این‌که در این طرح بزرگ ساماندهی 68 پروژه در سه فاز عملیاتی می‌شود که فاز اول طرح از خود مجموعه طاق‌ها آغاز شده است، تاکید می‌کند: تمام مراحل کاری در طرح ساماندهی طاق بستان با نظارت دقیق کارشناسان و باستان‌شناسان برجسته کشوری صورت می‌گیرد.

مسئول تدوین پرونده‌های نامزدی ثبت جهانی کشور نیز درخصوص چگونگی اجرای طرح ساماندهی طاق بستان معتقد است؛ اکنون با توجه به حذف الحاقات اضافی که در طول چند دهه اخیر در طاق بستان صورت گرفته، چشم‌انداز مجموعه باز شده، به گونه‌ای که یادآور تصویر قدیمی این اثر با چشم‌اندازی وسیع و باز است.

محمدحسن طالبیان می‌افزاید: با توجه به پایین بردن کف مجموعه و آزادسازی چشمه‌های زیر طاق‌ها، اکنون بخش‌هایی که در نقش برجسته‌ها رطوبت به خود گرفته بود، بهبود یافته است، ضمن این‌که دسترسی مستقیم انسان به اثر نیز از بین رفته است و مجموع این اقدامات باعث شده که از نظر حفاظتی، مجموعه در شرایط بسیار بهتری نسبت به گذشته قرار گیرد.

این مقام مسئول تاکید می‌کند: کار ساماندهی این مجموعه از این پس نیازمند صبر و حوصله بیشتری است و اقدامات بعدی باید به صورت مینیاتوری و با روش و حوصله باستان‌شناسی صورت گیرد که از این بابت نیز هیچ جای نگرانی نیست.