چالش بر سر بهسازی قلعه‌های کرمان

اکنون بخش زیادی از این دو قلعه تاریخی در طول تاریخ بر اثر عوامل انسانی و طبیعی تخریب و از بین رفته و حتی برخی از مردم ساکن اطراف این دو قلعه از سال‌های دور خاک و خشت‌های این قلعه‌ها را که برای کود مناسب است می‌کنند و به مزارع کشاورزی می‌برند.

از سال 1383 با تهیه طرح بهسازی، قلاع دختر و اردشیر در سه فاز مورد توجه قرار گرفت و یک سال بعد در حالی فاز نخست عملیات اجرایی این طرح برای آزادسازی محوطه و حریم قلعه دختر توسط شهرداری کرمان و با نظارت سازمان میراث فرهنگی آغاز شد که تاکنون به دلایل مختلف هنوز به پایان نرسیده است.

طی این مدت مشکلات تملک و آزادسازی حریم قلعه دختر در کنار اختلاف نظرهای موجود میان شهرداری و میراث فرهنگی نه‌تنها روند اجرای طرح احیای این دو قلعه را کند کرد، بلکه کارشناسی بودن یا نبودن طرح احیای این دو قلعه تاریخی نیز توسط برخی از کارشناسان همواره مطرح شده است.

معاون فنی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان کرمان با بیان این که در مرمت و بازسازی قلعه‌های تاریخی دختر و اردشیر شهر کرمان باید حریم آنها اصلاح و حفظ شود، به اجرای طرح احیای این دو قلعه توسط شهرداری کرمان اشاره می‌کند و می گوید: ما برای احیای این دو قلعه بهترین و باصلاحیت‌ترین مشاور را در نظر گرفته‌ایم و طرح مرمت این قلعه‌ها در شورای مرمت سازمان میراث فرهنگی کشور به تائید رسیده است.

محسن موحدی با اشاره به این که حریم قلعه دختر و اردشیر جزو معدود حریم‌هایی است که حریم منظری برای آنها تعریف شده و به تصویب رسیده است، می‌افزاید: ضوابط این حریم لازم‌الاجراست و به همه دستگاه‌های اجرایی ابلاغ شده است. به همین دلیل هر گونه ورود به عرصه این مجموعه ممنوع و جرم است و در حریم گستره آن نیز ضوابط و مقرراتی همانند محدودیت ارتفاع و ممنوعیت ساخت و ساز باید رعایت شود.

وی در پاسخ به این سوال که چرا سازمان میراث فرهنگی تاکنون هیچ‌گونه اقدامی برای بازسازی این دو قلعه انجام نداده، می‌گوید: بیشتر فعالیت‌های ما روی این دو قلعه اقدامات حفاظتی بوده که خیلی به بهسازی منظر بنا کمک می‌کند، در واقع کارهای ما رفع ضعف و آسیب‌دیدگی‌های سال‌های گذشته و تقویت بنا برای پایداری در برابر عوامل جوی است.

گرچه طی چند سال گذشته اقدامات شهرداری کرمان برای احیای قلاع تاریخی دختر و اردشیر شهر کرمان و تبدیل‌کردن این محوطه تاریخی به بزرگ‌ترین مرکز تفریحی جنوب شرق کشور به بخشی از محیط پیرامون این قلعه‌های تاریخی که سال‌ها به فراموشی سپرده شده بود جانی دوباره داده است، اما روند تملک و تخریب خانه‌های مسکونی صدها خانوار ساکن اطراف این دو قلعه علاوه بر نارضایتی مردم، خود شهرداری کرمان را در چالشی جدی قرار داده است.

همچنین روند آزادسازی حریم اطراف این دو قلعه نیز به یک عامل نگران‌کننده برای میراث فرهنگی کرمان تبدیل شده است.

محسن موحدی با اشاره به این که ساخت و سازهای غیرمجازی که طی چند سال اخیر در اطراف این دو قلعه صورت گرفته و به منظر و بخشی از اجزای تاریخی این دو مجموعه آسیب وارد کرده است، می‌گوید: آزادسازی این محوطه تاریخی که توسط شهرداری کرمان صورت می‌گیرد باید با هماهنگی سازمان میراث فرهنگی باشد تا بخشی از سایت باستانی قلعه‌های دختر و اردشیر که در زیر این خانه‌ها واقع شده آسیب نبیند.

از سوی دیگر شهردار کرمان که دغدغه اصلی‌اش نبود منابع مالی کافی برای تملک و آزادسازی این خانه‌هاست، می‌گوید: طرح بهسازی این مجموعه تاریخی در حالی در سال 81 در شورای اسلامی شهر کرمان به تصویب رسید که هیچ گونه منابع مالی برای آن پیش‌بینی نشده است.

ابوالقاسم سیف‌الهی با اشاره به واقع‌شدن حدود 180 هکتار از خانه‌های مردم در محدوده این طرح می‌افزاید: براساس این طرح مردمی که در این منطقه زندگی می‌کنند امکان ساخت و ساز و خرید و فروش ملک خود را ندارند.

وی می‌افزاید: در دور اول سفر ریاست جمهوری به کرمان مقرر شد که 40 هکتار زمین به شهرداری کرمان واگذار شود تا این 180 هکتار را تملک کند، ولی این زمین‌های واگذاری شده مدت‌ها مشکل داشت که شهرداری کرمان با تلاش فراوان آنها را احیا کرد و با واگذاری آنها به مردم توانست 35 درصد خانه‌های مردم که در این طرح واقع شده است را تملک کند.

وی با گلایه از سازمان میراث فرهنگی کرمان از بابت مرمت نکردن این قلعه‌های تاریخی می‌گوید: ما از میراث فرهنگی انتظار داشتیم در این چند سالی که شهرداری کرمان در اطراف این قلعه‌ها اقدامات بهسازی و تملک را انجام می‌داد، آنها نیز مرمت عمارت بالای قلعه را که هر روز بر اثر باد و باران فرسوده‌تر می‌شود شروع کنند، ولی متأسفانه دوستان ما در میراث فرهنگی فقط کارشناسی حرف می‌زنند و اجرایی عمل نمی‌کنند و زمانی وارد عمل می‌شوند که همه چیز از بین رفته است.

در کنار تمامی مشکلاتی که بر سر راه پیشبرد طرح بهسازی این قلعه‌های تاریخی قرار دارد، مهم‌ترین سازه‌ای که بیشترین آسیب را به بنای تاریخی قلعه اردشیر وارد و سیمای این مجموعه تاریخی را خدشه‌دار کرده، دکل مخابراتی فرستنده تلویزیونی شهر کرمان است که از سال‌های پیش و قبل از ابلاغ ضوابط این مجموعه تاریخی احداث شده است.

براساس ضوابط قانونی این مجموعه تاریخی، هر گونه ساخت و ساز در حریم و داخل این مجموعه تاریخی ممنوع است و توصیه شده به مرور زمان ساخت و سازهای صورت گرفته در اطراف و دکل مخابراتی روی این قلعه برچیده شود ولی برچیدن دکل فرستنده تلویزیونی شهر کرمان نیازمند اعتبار زیادی است که تاکنون تامین نشده است.