لژیونرهای وارداتی سینمای ایران

حضور بی‌رمق بازیگران خارجی در فیلم سینمایی «عشق بدون مرز» پوران درخشنده و بازی تاکااکی اینکوکی بازیگر شناخته‌شده ژاپنی در فیلم «فرش باد» کمال تبریزی نقطه آغازی برای فعالیت بازیگران خارجی در سینمای ایران محسوب می‌شود.

بازی ژولیت بینوش در فیلم «شیرین» و «کپی برابر اصل» عباس کیارستمی حضور بازیگران خارجی در فیلم‌های ایرانی را وارد مرحله تازه‌ای کرد، چون پیشتر بیشتر این همکاری‌ها با بازیگران درجه دو یا سه خارجی بود.

اما ماجرای حضور بازیگران سرشناس در طرح‌های سینمایی بیش از این‌که واقعیت داشته باشد، زمانی هم بازار شایعات را داغ می‌کرد. شایعاتی چون حضور بازیگر مشهور هالیوودی جانی دپ در فیلم زندگی مولانا، آنجلینا جولی در فیلم «لطفا بدون گناه»، آنتونی کوئین در فیلم «روز رستاخیز» و لییونگ آئه بازیگر نقش یانگوم در مجموعه «قهوه تلخ» از این دست بود.

در همین حال فرج‌الله سلحشور هم که سریال موسی(ع) را در دست تولید داشت، در واکنش به انتشار شایعاتی درباره استفاده از بازیگران خارجی، گفت: من به هیچ‌وجه یک تار موی بازیگران ایرانی را با صد بازیگر خارجی عوض نمی‌کنم.

با وجود چنین دیدگاهی بازی بازیگر لبنانی، دارین حمزه در فیلم سینمایی «کتاب قانون» (مازیار میری)، «تولدی دیگر» (عباس رافعی) و «33 روز» (جمال شورجه)، بازیگر ژاپنی کومیکو آسو در فیلم «حافظ» (ابوالفضل جلیلی)، بازی ناتالی متی، ژغمی بنستر، الیاس صلاح در «یک روز دیگر» (حسن فتحی)، حضور بازیگران لبنانی در «شکارچی شنبه» (پرویز شیخ طادی) و بازی توم بیشابز بازیگر هالیوودی در «برلین ـ7» (رامتین لوافی) فهرست بلندی از همکاری با بازیگران خارجی در اختیار ما قرار می‌دهد.

و همین اواخر اعلام بازی احتمالی جورج کلونی و رابرت دونیرو در فیلم لاله، مذاکره با ژرار دپاردیو برای حضور در سریال قلب یخی و بازی بازیگر اسکاری، ماریون کوتیار در فیلم جدید اصغر فرهادی از دیگر اخبار همکاری‌های بازیگران خارجی با سینمای ایران محسوب می‌شود.

این فراز و فرودها و درج روز‌به‌روز فهرست تازه‌ای از اسامی بازیگران خارجی که در فیلم‌های ایرانی بازی می‌کنند، این سوال را در ذهن برمی‌انگیزد که الزام این همکاری‌ها در چیست. آیا بازیگران سینمای ایران که تعدادشان و توانایی‌هایشان کم نیست، نمی‌توانند این نقش‌ها را بازی کنند؟ آیا حضور بازیگران خارجی برای صرفا تبلیغات و حاشیه‌سازی نیست؟

احمد نجفی که در فیلم «توفان شن» در نقش یک آمریکایی به ایفای نقش پرداخته است، درباره حضور بازیگران خارجی در سینمای ایران به «جام‌جم» گفت: باید دید موضوع فیلم چیست و این‌که آیا حضور بازیگر خارجی براساس کمک به فیلم است‌ یا خیر.

او افزود: این‌که مثلا آنجلینا جولی را بیاوریم تا نقش یک زن ایرانی را بازی کند، درست نیست. چرا باید مثلا از بازیگرانی استفاده کنیم که به ما توهین کرده‌اند؟

عضو شورای عالی سینما گفت: ولی اگر بازیگر خارجی به عنوان یک خارجی در فیلم بازی کند و به طراحی شخصیت کمک کند، اتفاق خیلی خوبی هم هست و به کسب تجربه ما کمک می‌کند. اما این‌که یک خارجی نقش شعبان بی‌مخ را بازی کند را نمی‌فهمم.

احمد نجفی با بیان این مطلب که برخی تهیه‌کنندگان در استفاده از بازیگران خارجی حق دارند، گفت: این روزها دیگر کار‌کردن با برخی بازیگران سخت شده است و دیگر شورش را در آورده‌اند. با این مبالغی که برخی بازیگران می‌گیرند، یک تهیه‌کننده می‌تواند از بازیگران خارجی استفاده کند.

او ادامه داد: همان‌طور که ما از بازیکنان خارجی فوتبال در لیگ ایران استفاده می‌کنیم، اشکالی هم در استفاده از بازیگران خارجی وجود ندارد. همان‌طور که بازیگران ما در فیلم‌های آنها بازی می‌کنند، بازیگران خارجی هم می‌توانند در فیلم‌های ما بازی کنند.

محمد قهرمانی مدیرعامل موسسه فرهنگی شهید آوینی که در سه طرح غریبه، شکارچی شنبه و 33 روز از حضور بازیگران خارجی بهره برده است، به «جام‌جم» گفت: ما منعی برای حضور بازیگران خارجی برای برخی فیلم‌ها نداریم‌ و تاکنون هرگونه همکاری هم که داشته‌ایم به اقتضای فیلم بوده است. چون با توجه به ارزشی که هنرمندان ایرانی برای خودشان قائلند، نقش بعضی کاراکترها را بازی نمی‌کنند.

او ادامه داد: مثلا در فیلمی که ما تولید کردیم، بازیگر باید نقش یک سرباز آمریکایی را ایفا می‌کرد که حجاب نداشت و حضور یک بازیگر خارجی نقش را باورپذیرتر می‌کرد.

این تهیه‌کننده سینما با بیان این‌که بازیگران داخلی استعدادهای سرشاری دارند، گفت: به لحاظ هنری، بازیگران ما قدرتی بیشتر‌ از بازیگران خارجی دارند و ما هنرمندان با استعداد و باهوش بالا زیاد داریم که استفاده بازیگران خارجی به جای آنها کار درستی نیست.

عباس رافعی هم که در دو طرح سینمایی‌اش از حضور بازیگران خارجی بهره برده است، در این باره به «جام‌جم» گفت: برای پخش جهانی فیلم، حضور یک یا چند بازیگر از ملت‌های مختلف فکر خوبی است، اما اگر فقط برای استفاده ابزاری و تبلیغاتی باشد و بازیگر خارجی در روند داستان و خط روایی فیلم نقشی نداشته باشد، کار عبثی است.

او افزود: البته صحبت‌هایی که شنیده می‌شود که برای یک طرح سینمایی اسامی نام آشنای سینمای هالیوود در نظر گرفته شده است، به نظرم آرزوهای کارگردان بوده است، چون کاری است که بسختی تحقق می‌یابد.

کارگردان فیلم «تولدی دیگر» گفت: دستمزد بالای بازیگران خارجی، حساسیتی که به داستان و موضوع فیلم دارند و فضای سیاسی و تبلیغاتی که حول و حوش آنها وجود دارد، مانع از همکاری آسان آنها می‌شود.

او با بیان این‌که اگر اعتقاد به طرح ملی داریم باید از توان ملی خودمان استفاده کنیم، گفت امسال سال تولید ملی است، چرا باید به همکاری بیگانگان چشم بدوزیم و درخواست کمک از آنها داشته باشیم؟

رافعی استفاده از بازیگران خارجی را در صورت نیاز طرح بلامانع خواند و گفت: اگر داستان یک فیلم بطلبد که بازیگر خارجی داشته باشیم، استفاده از آنها واجب و ضروری است. اما اگر یک خارجی بخواهد نقش ایرانی را بازی کند، نیاز به تامل بیشتری دارد.

او درباره همکاری هایش با بازیگران خارجی گفت: من هر دو فیلمی که با بازیگران خارجی کار کردم، در خارج از کشور فیلمبرداری شده است. مثلا در فیلم «بیگانگان» بازیگران شناخته شده‌ای از مصر، سوریه، لبنان و آمریکا بازی می‌کردند که حتی بازیگر فیلم مونیخ ساخته اسپیلبرگ هم یکی از آنها بود.

رافعی افزود: حضور این بازیگران به دلیل استفاده از اکران خارجی فیلم بود، هر چند موضوع و مکان فیلم آن را ایجاب می‌کرد، چون در کشور عربی فیلمبرداری می‌شد و باید همه بازیگران عرب می‌بودند.

رامتین لوافی، کارگردان فیلم «برلین ـ7» که در آلمان فیلمبرداری شده، هم در این باره گفت: ما مجبور بودیم از بازیگران خارجی در این فیلم استفاده کنیم، چون نمی‌توانستیم برای نقش یک زن دکتر آلمانی از بازیگر ایرانی شناخته شده استفاده کنیم که تماشاچی او را بخوبی می‌شناسد، هر چند اگر زبان آلمانی‌اش هم خوب بود.

او افزود: طبیعتا استفاده از بازیگر خارجی برای من اختیار نبود، بلکه اجبار بود، چون شاید یک بازیگر ایرانی می‌توانست بهتر هم بازی کند ولی اصل جنس نبود. اگر امکان استفاده از بازیگر داخلی باشد ولی برای حاشیه و جنجال تن به این کار بدهیم، اشتباه است.

لوافی تجربه همکاری با بازیگران خارجی در فیلمش را مثبت ارزیابی کرد، و گفت: برای من خیلی جذاب بود که یک بازیگر شناخته شده آلمانی برای نقش تست می‌دهد و حس مسئولیت‌پذیری را در آنها می‌دیدم.

مثلا بازیگر آلمانی من که باید انگلیسی صحبت می‌کرد، دیالوگ هایش را به آلمانی و انگلیسی حفظ می‌کرد، تا درک بهتری از آنها داشته باشد.