اقتصاد مقاومتی با اصلاح الگوی مصرف

به گزارش جام‌جم، رخدادها و حوادث اقتصادی اعم از تورم، کمبود مقطعی کالا، کاهش عرضه، افزایش تقاضا و صف کشیدن برای خرید کالا، همه از مواردی است که در اقتصاد کشور تازگی ندارد و مردم ایران نمونه‌های زیادی از این دست را مشاهده کرده‌اند، اما تمام این پدیده‌ها موقتی و زودگذر بوده و هیچ‌کدام مانند بختک روی اقتصاد ایران نیفتاده است.

با این حال گاهی اوقات این پدیده‌ها به دلیل رفتار اشتباه برخی شهروندان که ناشی از نااطمینانی نسبت به آینده است به یک معضل جدی تبدیل می‌شود و تا زمانی که این معضل برطرف شود، هزینه و انرژی زیادی مصروف آن می‌شود.

بحرانی شدن بازار سکه و ارز در بهمن سال گذشته یا ماجرای صف کشیدن‌های نیمه‌شب پشت بانک‌ها برای پیش خرید سکه حاصل تصور نادرستی است که از برخی پدیده‌های اقتصادی در مردم ایجاد شده است.

گرچه در آن مقطع بانک مرکزی توانست با سیاست‌های کنترلی از عطش تقاضا بکاهد، اما این رفتار غلط همچنان در مقاطع مختلف مشاهده می‌شود.

موضوع گرانی مرغ و عطش مردم برای خرید بیشتر این کالای پرمصرف نیز از جمله رخدادهای اقتصادی است که بیش از یک ماه است تمامی برنامه‌ریزی‌های بازرگانی و تنظیم بازار را تحت‌الشعاع قرار داده است.

در دو سه روز اخیر نیز مجددا موجی از تقاضای غیرواقعی روانه بازار سکه و ارز شده که همین مساله قیمت این دو شاخص را به طرزی مصنوعی افزایش داده است.

اما ریشه و علت این موضوع کجاست؟

چرا وقتی کالایی گران می‌شود یا احتمال کمبود عرضه آن وجود دارد، برخی مردم دچار بیم و نگرانی شده و به سمت خرید بیشتر آن کالا هجوم می‌برند؟

گروهی از کارشناسان در پاسخ به این سوال، دلایل مختلفی را عنوان می‌کنند و تغییر الگوی مصرف و عادات زندگی را عامل اصلی این مساله می‌دانند.

از سوی دیگر، کارشناسان اقتصادی بر این باورند که نظام توزیع در کشور با ضعف‌های اساسی روبه‌روست و همین ضعف‌های درمان ‌نشده می‌تواند عطشی سیراب نشدنی برای کالاهای مختلف ایجاد کند. این عطش و تمایل شدید به خرید به بروز ناهماهنگی و عدم کنترل بازار منجر می‌شود.

کارشناسان معتقدند با تغییر الگوی فرهنگی، ایجاد ثبات و اطمینان خاطر در مردم از طریق آموزش توسط رسانه‌ها، مدارس و دانشگاه‌ها می‌توان برای تغییر الگوی مصرف و عادات غلط اقتصادی خانوارها اهتمام ورزید و از این راه نتایج خوبی در مدیریت و کنترل اقتصادی به دست آورد.

ابراهیم رزاقی، استاد اقتصاد دانشگاه تهران نیز در گفت‌وگو با فارس، الگوهای غلط اقتصاد خانوار ایرانی را یکی از عوامل به‌هم‌ریختن منطق و چارچوب اقتصادی کشور دانست و تاکید کرد: سبک زندگی ایرانی‌ها به حدی تغییر کرده که درواقع در حال نابود کردن منافع بلندمدت خود و از بین بردن منافع ملی است.

رزاقی با اشاره به این‌که فرهنگ مصرف‌گرایی، آرامش خانواده‌ها را از بین می‌برد، گفت: منافع کشورهای در حال توسعه بویژه خانواده‌ها با مصرف‌گرایی به خطر افتاده و خانواده‌ها دائم در حال خرید و تقاضا هستند. بر این اساس خانواده‌ها دائم در حال کسب و کار و خرج کردن هستند و از زندگی رضایت ندارند.

این استاد دانشگاه تهران تاکید دارد: قناعت و برنامه‌ریزی براساس درآمد در خانواده‌ها می‌تواند آرامش را به خانواده‌ها برگرداند و رویکرد اقتصاد ملی را نیز تغییر دهد.

رزاقی درباره شرایط تحریم و فشارهای اقتصادی ناشی از آن و تبیین سیاست‌های لازم برای شکل‌گیری اقتصاد مقاومتی معتقد است: برای تغییر سبک زندگی مردم باید واقعیت‌های تحریم گفته شود، اما نکته اساسی این است که برای ایجاد این تغییرات تا چه اندازه مردم را برای واکنش مناسب در برابر تحریم‌ها آماده کرده‌ایم.

وی یکی از راهکارهای پیشنهادی‌اش را مصرف کمتر و پس‌انداز بیشتر برای عبور از دشواری‌های تحریم عنوان و تاکید می‌کند: آلمان و ژاپن پس از جنگ جهانی دوم از جمله کشورهایی بودند که با پس‌انداز و کم‌مصرف کردن آرام‌آرام به کشورهای بزرگ صنعتی تبدیل شدند، ضمن آن‌که آنها شرایط مذهبی و اعتقادی مردم ما را نداشتند. مردم از طریق رسانه‌ها و آموزش‌های لازم می‌توانند به برون‌رفت از شرایط رکود اقتصادی کمک کنند.

علی انتظاری، استاد دانشگاه نیز در گفت‌وگو با خبرنگار ما درباره ریشه‌های عادات غلط مصرفی مردم و راه‌های تغییر الگوی مصرفی خانوارها می‌گوید: متاسفانه در حال حاضر رویه‌های فرهنگی و اقتصادی غلطی در خانواده‌ها جای خود را باز کرده که رفتار مردم را کانالیزه کرده و این مساله نیاز به فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی فراوانی دارد تا اصلاح شود.

وی تاکید می‌کند: برنامه‌ریزی‌های اجتماعی و اقتصادی باید به‌گونه‌ای باشد که در مردم امنیت تولید کند و مردم تصور کمبود کالا نداشته باشند.

انتظاری همچنین تغییر سیستم توزیع کالا را یکی از ضروریات شرایط سبک زندگی جدید دانسته و می‌گوید: با ایجاد سیستم ایمن و مطمئن توزیع کالا می‌توان احساس آرامش و اطمینان در جامعه ایجاد کرد و در صورتی که چنین سیستمی اجرا شود، مردم با احساس امنیت نه‌تنها اقتصاد خانوار بلکه اقتصاد ملی را نیز به پیش خواهند برد.

این استاد جامعه‌شناسی، آموزش مداوم و تغییر الگوی فرهنگی، فکری و رفتاری خانواده‌ها را اصلی‌ترین راه‌‌حل برای حل مساله می‌داند و تاکید می‌کند: ضرورت دارد درباره این موضوع پروژه‌های تحقیقاتی و مطالعاتی به دانشگاه‌ها سپرده شود تا کارشناسان، راه‌حل‌های جامعه‌شناختی و اقتصادی لازم را به مردم ارائه کنند.

زیبا اسماعیلی - گروه اقتصاد