خشک شدن تالاب‌ها و بحران ریزگردها

در اخباری که همه روزه از بحران‌های محیط زیستی همچون خشک شدن دریاچه ارومیه و زاینده‌رود و بسیاری از تالاب‌های کشورمان در رسانه‌ها منتشر می‌شود، همواره سهم قابل توجهی به سدها اختصاص دارد، حتی بسیاری از کارشناسان در بررسی راه‌حل‌ها نیز عنایت ویژه‌ای به نقش سدها دارند و به عنوان مثال مهم‌ترین راه حل نجات دریاچه ارومیه را باز کردن دریچه سدهای اطراف این دریاچه می‌دانند.

در این میان احداث سد بر روی رودخانه‌های بزرگ نیز با پیامدهای خاصی که به دنبال دارد، نقش مهمی در بحرانی شدن وضعیت ریزگردها در کشورمان داشته است.

در عراق که بسیاری آن را منشاء اصلی ریزگردهای منطقه‌ای می‌دانند، در زمان تصدی‌گری صدام حسین، به بهانه گسترش اراضی کشاورزی شمال بصره، نهری به نام «نهر پنجم» یا «نهر صدام» به وجود آمد و این کار سبب نابودی تالاب مهم «حورالعظیم» شد.

«حورالعظیم» بزرگ‌ترین تالاب غرب آسیا بود و در «کنوانسیون رامسر» که در به نقش فوق‌العاده مهم آن عنایت ویژه‌ای شده است.

کارشناسان می‌گویند، نقش این تالاب در مهار گرد و غبار و ریزگردها بسیار محسوس بوده است و به نوعی همچون جارو برقی عمل می‌کرده است.

این در حالی است که اکنون همان بلایی که بر سر «آرال» در زمان شوروی سابق آمده، در مورد این تالاب هم در حال تکرار شدن است و گرد و غبار ناشی از خشک شدن این تالاب به یکی از منابع مهم ریزگردهای منطقه‌ای تبدیل شده است.

علاوه بر این مسأله، خود ما نیز روی رودخانه «کرخه»، سد «کرخه» را تاسیس کردیم که موجب شد تالاب‌های اطراف «هویزه» و «حور بستان» خشک شود و «جزایر مجنون» و تالاب «شادگان» از بین بروند که همه اینها تحت‌تاثیر انتقال آب رودخانه‌ها و زدن سدهای «بهمنشیر»، «کرخه» و «کارون» است؛ یعنی در واقع ما نیز با احداث سدهای ذکر شده، به دست خودمان برخی کانون‌های جلوگیری از شیوع ریزگرد را از بین بردیم.

علاوه بر اینها، طبق آنچه پیش‌تر در رسانه‌ها منتشر شده، دولت ترکیه نیز در سال‌های اخیر از تلاطمات سیاسی کشور عراق سوء استفاده کرده و پروژه‌های معطل‌مانده سد‌سازی خود را به اجرا در آورده است.

مطابق تعهدات بین‌المللی، ترکیه اجازه نداشت تا تمامی حقآبه «دجله» و «فرات» را برای خود مصرف کند و این موضوع به نوبه خود نقش مهمی در خشک شدن حوزه‌های آبخیز کشور عراق و به تبع ایجاد بیش از پیش ریزگردها نقش داشته است.