خط قرمز‌های تغذیه در ماه رمضان

آقای دکتر گاهی برحسب عادت، برخی افراد در این ماه اقدام به خوردن سه وعده یا دو وعده غذایی می‌کنند. کدام شیوه غذا خوردن برای این ایام درست‌تر است؟

فلسفه روزه‌داری بر این مبناست که یک وعده غذایی کم شود. بنابراین توصیه ما به روزه‌داران این است که در همان دو وعده غذایی یعنی سحری و افطاری غذا بخورند. نکته دوم این است که روزه‌دار باید خواب خوب و راحتی داشته باشد، بنابراین با توجه به این‌که فاصله افطار تا سحر زیاد نیست، اگرکسی قصد داشته باشد افطار و شام را جداگانه صرف کند، باید خواب کوتاهی بین این دو وعده غذایی داشته باشد که این نوع خواب مناسب نیست. همچنین ممکن است سحر هم اشتهای لازم برای خوردن نداشته باشد در صورتی که باید وعده غذایی سحر کامل و مفصل باشد.

اغلب این افراد کسانی هستند که سه وعده غذایی کامل می‌خورند، مثلا هنگام افطار نان و پنیر می‌خورند و به تصورشان غذای سبکی خورده‌اند در صورتی که دو کف دست نان به اندازه 140 تا150 کالری و یک گرم پنیر حدود 120 کالری بدن را تامین می‌کند. در کنار این غذای ساده، گردو، زولبیا و بامیه و خرما هم می‌خورند. بنابراین هنگام افطار یک وعده غذایی کامل صرف می‌کنند و پس از گذشت یک ساعت هم یک وعده غذایی کامل دیگر مانند پلو مرغ و خورشت،چربی و شیرینی می‌خورند بنابراین به جای این‌که لاغرشوند، چاق می‌شوند. در صورتی که بهتر است در پایان این ماه حداقل 3 الی4 کیلو وزن کم شود، چون در این ماه بافت‌های چربی کهنه بدن نوسازی می‌شوند. البته لازم نیست همه افراد در این ماه وزن کم کنند بعضی افراد وزن ایده‌آلی دارند و ممکن است بعد از ماه رمضان وزنشان به طور خود به خود سرجای اول خود بازگردد.

در ماه رمضان مهم است افراد در طول روز توانایی انجام کار یدی و فکری داشته باشند. پس لازم است روزه‌داران سحری کاملی بخورند تا در طول روز احساس گرسنگی و افت قند و احساس تشنگی بیش از حد نکنند. به همین سبب بهتر است هنگام سحر از مواد غذایی فیبردار مانند سالاد، کاهو و گوجه‌فرنگی که مدت زیادی در دستگاه گوارش ماندگاری دارند و آب را در خودشان نگه می‌دارند، تناول کنند. همچنین هنگام سحر باید یک وعده غذای کامل گرم که ویژگی‌های ناهار را داشته باشد مانند پلو خورشت یا پلو مرغ یا تخم‌مرغ آبپز که بتدریج در دستگاه گوارش هضم و جذب می‌شوند، صرف شود تا احساس سیری در فرد ایجاد شود. اما اگر گرم کردن غذا هنگام سحر برای برخی از افراد سخت است یا حوصله انجام چنین کاری را ندارند، باید دست‌کم یک صبحانه کامل بخورند. در ضمن این افراد باید از خوردن غذاهایی که تشنه کننده است مانند آش رشته، ته‌دیگ، غذاهای شور و خوردن بیش از حد پلو در سحر خودداری کنند.

گاهی گفته می‌شود خوردن چای هنگام سحر مضر است، اما خوردن یک تا دو فنجان چای کمرنگ می‌تواند بخشی از آب بدن را جبران کند و خوردن آن اشکالی ندارد.

میزان مایعات مصرفی به نوع فعالیت افراد بستگی دارد. بعضی از افراد ممکن است یک ساعت در فضای گرم باشند که به اندازه 4 تا 5 لیوان از طریق تعریق آب از دست داده باشند. بنابراین باید مطابق آن آب بخورند اما معمولا میزان آب مصرفی به اندازه شش لیوان است که یکی دو لیوان هم از طریق خوردن مایعات دیگر تامین می‌شود.

هنگام افطارهم بهتر است افراد روزه دار،روزه شان را با یک ماده غذایی که دستگاه گوارش را آماده می‌کند مانند چای و خرما، شیرگرم یا سوپ بسیار رقیق (نه آش سفت)شروع کنند و به دنبال آن غذای سرد مانند نان و پنیر یا غذاهای گرم و مقوی مانند کتلت و شامی بخورند.

سالمندان سوخت وساز بدنشان و تحرکشان کمتر است، بنابراین به وعده غذایی بیشتری احتیاج ندارند؛ اما ممکن است بیش از سایر افراد دچار مشکل تشنگی شوند، بنابراین باید آب کافی و مایعات فراوان بنوشند. در ضمن سلامت نیز شرط اصلی روزه‌داری این افراد است. چنانچه سالمندی دارای مشکل اسیداوریک باشد، باید از گرفتن روزه خودداری کند زیرا ممکن است غلظت اسیداوریک خون او بالا برود و مشکل‌ساز شود.

خیر، روزه‌داری باعث ایجاد کمبود ویتامین در بدن نمی‌شود، زیرا ما می‌توانیم در دو وعده غذایی به حد کفایت از میوه و سبزی استفاده کافی ببریم.

چنانچه فرد روزه‌دار هنگام روزه گرفتن دچار ضعف بیش از اندازه، غش، سرگیجه و حالت تهوع شد که مانع انجام فعالیت‌های روزانه‌اش باشد باید نزد پزشک برود و در صورت امکان روزه‌اش را قطع کند. البته هرغش و ضعفی دلیل بر قطع روزه نیست و گرفتن روزه همواره توام با سختی است، اما به شرط این‌که صدمه جسمی به فرد وارد نشود که در این صورت روزه نه تنها واجب نیست بلکه حرام است زیرا آزار جسم در دین اسلام یکی از صفات غیر پسندیده است.

معمولا خانم‌های باردار از نیمه‌دوم بارداری و خانم‌های شیرده که روزه‌داری بر شیردهی آنان تاثیر می‌گذارد باید از روزه گرفتن پرهیز کنند. همچنین افرادی که بیماری خاص دارند یا کسانی که مبتلا به دیابت کنترل نشده هستند و قند خونشان کنترل‌شده نیست هم مجاز به گرفتن روزه نیستند. افراد دیابتی نوع یک هم که تزریق انسولین دارند و باید چند وعده غذایی بخورند هم شرایط روزه گرفتن را ندارند، اما دیابتی‌های نوع دوم اگر قندشان تحت کنترل باشد و بتوانند داروهایشان را بین سحر و افطار تقسیم‌بندی کنند و هنگام سحر بیدار شوند، می‌توانند تحت نظر پزشک روزه بگیرند.گاهی دیده می‌شود این افراد و نوجوانان آخر شب به جای سحری اقدام به خوردن غذا می‌کنند که این کار درست نیست و ممکن است صدمات زیادی به آنان وارد شود.

این افراد هم طبیعتا اگر در حالت خفته بیماری به سر می‌برند و مشکل خاصی ندارند و پروفایل و شاخص‌های خونی‌شان مانند اسیداوریک، اوره و ازت خونشان از طریق آزمایش روتین اندازه‌گیری می‌شود در صورتی که مشکل خاصی نداشته باشند، می‌توانند تحت نظر پزشک معالجشان روزه بگیرند.

خیر، اصلا چنین نیست. روزه به هیچ وجه موجب زخم معده نمی‌شود و این باور غلطی است که رایج شده است زیرا زخم معده فقط به دلیل ناراحتی‌های عصبی مانند استرس و اضطراب ایجاد می‌شود در صورتی که انسان با گرفتن روزه در حالت آرامش به سر می‌برد. البته ممکن است افرادی که دچار زخم معده هستند با گرفتن روزه بیماریشان تشدید شود.

بهتر است افراد روزه‌دار هنگامی که دچار افت قند یا گرسنگی شدید هستند، استراحت کنند یا به انجام کارهایی که تمرکز بیشتری ندارد، مبادرت کنند. این افراد هنگام سحر حتما یک تا دو عدد میوه بخورند. همچنین در فاصله بین افطار و سحر به مقدار فراوان مایعات بنوشند تا در طول روز بدنشان دچار کم آبی نشود. تا حد امکان هم از خوردن بیش از حد زولبیا پرهیز کنند و به جای آن از خرما، کشمش یا توت که دارای قند طبیعی است، استفاده کنند.