ضایعات برنج؛ ثروتی که دور ریخته می‌شود

گیلان یکی از قطب‌های کشاورزی و حاصلخیز کشور است که با سطح زیرکشت 238 هزار هکتار شالیزار، معادل 8‌/‌76 درصد از کل اراضی کشاورزی استان، سالانه حجم انبوهی از پسماند ساقه برنج را تولید می‌کند، اما بخش قابل توجهی از آن به شکل غیر‌اصولی و به دور از ملاحظات زیست‌محیطی در محیط رها یا دفع می‌شود.

به گزارش مهر، بخش دیگری از این مواد به ظاهر زائد نیز به‌عنوان خوراک دام و سوخت مصرفی در کارخانه‌هایی مثل کارخانه تولید آجر به مصرف می‌رسد، یا توسط کشاورزان سوزانده می‌شود که این مساله، هم آلودگی‌های زیست‌محیطی را در پی دارد و هم در مواقع بارندگی، موجب اسیدی شدن آب و خاک کشاورزی و در نتیجه کاهش میزان تولید زراعی می‌شود.

پوسته برنج در واقع یک ماده خام صنعتی با قابلیت‌های متنوع است، به‌طوری که اگر این پوسته را تحت شرایط دمایی کنترل‌شده بسوزانند، افزون بر این که هنگام سوختن، انرژی حرارتی حدود 6‌/‌3 کیلوکالری بر گرم تولید می‌کند، از خاکستر حاصله نیز می‌توان در صنایع مختلف استفاده کرد.

اصلاح ساختمان خاک، کنترل آسیب حشرات در انبارهای مواد غذایی، تصفیه آب، جذب روغن، صنعت فولاد، سیمان، بتون، بلوک‌های ساختمانی، آجرهای نسوز و تمیز کردن ظروف شیشه‌ای، از جمله موارد کاربرد خاکستر پوسته برنج است. بنابراین می‌توان از این فرآورده در راه‌اندازی پروژه‌های ارزان‌قیمت، آلودگی کمتر محیط زیست، تولید انرژی مداوم (قابل تجدید)، به‌کارگیری افراد محلی و در نهایت تولید ثروت در کشور بهره برد.

رئیس پارک علم و فناوری گیلان در این‌باره معتقد است: ایجاد صنایع تکمیلی برای بهره‌برداری اقتصادی از پسماندها و محصولات فرعی مربوط به کشت برنج در استان‌های شمالی، امری ضروری است.مجید متقی‌طلب کاه برنج، پوسته شلتوک، سبوس برنج و خرده برنج را از پسماندها و محصولات فرعی مربوط به کشت برنج عنوان می‌کند و می‌گوید: صنایع تبدیلی و جانبی وابسته به کشت برنج، محور اساسی در رونق و توسعه کشاورزی در استان‌های شمالی بویژه گیلان است. وی تولید اوراق و بلوک فشرده از پسماندهای کشت برنج، تولید خمیر سلولز، کاغذ و مقوا از کاه برنج و تولید کمپوست آزولا از کاه برنج را از طرح‌های عمده اجرا شده و در حال اجرا در گیلان اعلام می‌کند.معاون فناوری پارک علم و فناوری گیلان نیز از دستیابی محققان این پارک به دانش تولید انواع ظروف یکبار مصرف از کاه برنج خبر می‌دهد و با اشاره به تولید 20 محصول از پسماندهای برنج می‌گوید: از کاه و کلش برنج، محصولاتی از قبیل ظروف یکبار مصرف، انواع سیمان‌های پوزلانی، تولید نسوزی به نام «سیالون»، تولید انواع اوراق فشرده، ساندویچ پنل و روغن سبوس برنج به دست آمده است.

فاطمه بلالایی با تاکید بر این که در دنیا از پسماندهایی چون کاه و کلش و پوسته و سبوس برنج بیش از 40 نوع محصول با ارزش افزوده بالا تولید می‌شود، می‌افزاید: این محصولات در عرصه‌های دارویی، صنایع غذایی، بهداشتی، صنعتی و سایر موارد کاربرد دارد. وی تصریح می‌کند: در شهرهای شمالی، برنج به عنوان مهم‌ترین محصول کشاورزی محسوب می‌شود، اما پس از برداشت محصول، کاه و کلش آن سوزانده یا مورد استفاده دام قرار می‌گیرد.

بلالایی خاطرنشان می‌کند: اکنون به غیر از استان‌های شمالی، 16 استان در کشور تولیدکننده برنج هستند که با یافتن راهکاری اساسی برای کاهش ضایعات برنج و فرآوری محصولات جانبی آن، درآمد اقتصادی خوبی عاید کشور و کشاورزان می‌شود. وی با تاکید بر استفاده از فناوری‌های نوین در روند تولید محصولات کشاورزی، برای پذیرش طرح‌ها و ایده‌های جدید کارشناسان و محققان در این زمینه توسط پارک علم و فناوری گیلان اعلام آمادگی می‌کند.

ترویج و اشاعه روش‌های عملی مدیریت پسماند و پساب در کشاورزی، گامی مهم در جهت نیل به اهداف توسعه پایدار و حفظ محیط زیست است. رئیس سازمان جهاد کشاورزی گیلان در این‌باره می‌گوید: روند روز افزون دورریز پسماندهای کشاورزی مزارع استان، نیاز مبرم به توسعه صنایع تبدیلی را در بخش کشاورزی توجیه می‌کند.

اردشیر روحی می‌افزاید: با توجه به آمار و ارقام مربوط به حجم پسماندهای کشاورزی در استان، با داشتن برنامه‌ای دقیق و راهکارهای مناسب، دستیابی به تکنولوژی‌های نو و ارزیابی اطلاعات مربوطه می‌توان در بیشتر موارد، استفاده بهینه کرد و با تبدیل پسماندها به مواد با ارزش گامی در جهت شکوفایی اقتصاد کشاورزی و بهبود درآمد کشاورز برداشت.