سد گتوند فعلا به بهره‌برداری نمی‌رسد

سد گتوند در حالی ساخته و آماده بهره‌برداری شد که پیش از آن کارشناسان از رسیدن آب سد بعد از آبگیری به معادن نمک و احتمال شور شدن آب کارون هشدار داده بودند. با این حال سد ساخته شد و آب کارون هم‌اکنون در حال شور شدن است.

با این حال مسئولان ذی‌ربط در خوزستان بدون توجه به نگرانی‌ها و هشدار کارشناسان گفته‌اند عرض این دریاچه به 10 کیلومتر گسترش خواهد یافت که در این صورت باقیمانده تمدن ایلمایی‌ها (دوره اشکانیان) نیز به زیر آب خواهد رفت.البته مسئولان استانی و کشوری در تمام مراحل ساخت و آبگیری سد، همواره از مرتب بودن اوضاع و این‌که جای هیچ نگرانی وجود ندارد، خبر دادند. به طوری که مجید نامجو، وزیر نیرو در مراسم آبگیری مرحله دوم این سد در بهمن ماه سال گذشته گفت: شور شدن آب کارون به هیچ وجه مساله‌ای نیست که ما از آن غافل باشیم، مطالعات و مراقبت‌های لازم انجام شده و کیفیت آب تحت کنترل است و کیفیت آب کارون نیز هیچ تغییری نکرده است.

در آخرین اظهارنظرها هم رئیس سازمان محیط زیست کشور اعلام کرده است تا بررسی و ارزیابی کامل این موضوع و جلوگیری از ورود نمک به رودخانه کارون، سد گتوند افتتاح نمی‌شود.محمد جواد محمدی‌زاده در این ‌باره به مهر می‌گوید: از آنجا که در بافت خاک اطراف سد گتوند لایه‌های نمک وجود دارد، وزارت نیرو در حال انجام عملیات ایمن‌سازی برای تثبیت و ممانعت از ورود نمک با استفاده از لایه‌هایی از خاک رس است.وی در حالی از ممانعت از ورود نمک با استفاده از لایه‌هایی از خاک رس سخن می‌گوید که استفاده از اندود رس یا همان پتوی رس برای مهار نمک پیش از این امتحان شده و کارایی نداشته است و به دلیل ایجاد شیار، نمک همچنان از طریق جریان آب پشت مخزن سد، نفوذ می‌کند. با این حال محمدی‌زاده تاکید می‌کند: کارشناسان وزارت نیرو درحال بررسی این موضوع و انجام عملیات مختلف برای مهار نمک در پشت این سد هستند و تا زمانی که از تثبیت نمک اطمینان حاصل نشود، رئیس‌جمهور سد گتوند را افتتاح نمی‌کند.

رئیس سازمان محیط‌زیست در پاسخ به این که چرا پیش از اجرای عملیات این سد ارزیابی زیست محیطی درباره آن انجام نشده تا از عوارض آن جلوگیری شود،‌ می‌گوید: احداث این سد مربوط به حدود 22 سال پیش است که در آن زمان هنوز دستورالعملی برای الزام ارزیابی زیست‌محیطی پروژه‌های عمرانی مطرح نبود.

ساخت این سد که 2500 میلیارد تومان هزینه داشته، علاوه بر شوری آب کارون که اولین عارضه آن خشکی و نابودی باغ‌ها و مزارع کشاورزی است، تبعات زیانبار سنگین دیگری نیز در پی دارد. بیکاری و آواره شدن هزاران روستایی و زیرآب رفتن یکی از کهن‌ترین تمدن‌های ایران‌زمین ازجمله این تبعات است.

به گفته کارشناسان، محصول این سد نه‌تنها آبادانی منطقه نخواهد بود، بلکه زیر آب رفتن 35 روستا همراه با آوارگی و بی‌خانمانی و بیکاری 40 هزار روستایی و از بین‌رفتن تمدن چند هزار ساله ایران است. این در حالی است که پیش از این مسئولان گفته بودند با ساخت و افتتاح این سد برای هزاران نفر اشتغالزایی می‌شود، ولی در حال حاضر تنها 150 نفر در این زمینه مشغول به کار شدند.

مرحله سوم آبگیری سد گتوند اوایل اردیبهشت سال‌جاری آغاز شد. با آبگیری این مرحله سد، روستاهای دشت لالی خوزستان یکی‌ پس از دیگری به دیگر روستاهای زیر آب پشت سد می‌پیوندند.

روستای گلزاری، یکی از این روستاهاست که تا چند هفته دیگر زیر آب می‌رود. یکی از اهالی این روستای نیمه‌متروکه می‌گوید: چند ماهی است که دیگر برق نداریم. وزارت نیرو برق ما را قطع کرده است تا هر چه زودتر خانه‌هایمان را خالی کنیم.مرد روستایی با بیان این‌که به ما گفتند خانه شما را 4میلیون تومان می‌خریم (متری 30 هزار تومان) می‌افزاید: آخر با این 4 میلیون چه کاری می‌شود کرد؟ زندگی من در این روستاست، خانه و شغل من در اینجاست. اگر مسئولان قرار است خانه و زندگی ما را بگیرند در عوض باید شغل و خانه به ما بدهند. یکی دیگر از روستاییان نیز با بیان این‌ که چاره‌ای نداریم، باید برویم و مجبورمان کرده‌اند، می‌گوید: من با این پول کم‌ و فروش بزهایم نمی‌توانم در شهر زندگی کنم. تنها می‌توانم خانه‌ای در شهر رهن کنم، اما دیگر شغلی ندارم. شاید سیگارفروشی کنم، شاید هم برای کارگری به تهران بروم.

در همین حال یکی از فعالان محیط زیست که نماینده حقوقی روستاییان نیز شده است، می‌گوید: مسئولان وزارت نیرو با وجود این که هنوز تملک اراضی برخی روستاها در مخزن سد گتوند علیا ازجمله روستاهای گلزاری، دم تنگ، تنگ هلیل و سربیشه در منطقه آبماهیک از توابع بخش مرکزی شهرستان لالی انجام نشده، از 83 روز پیش برق و آبرسانی به این روستا را قطع کرده‌اند.

محسن حیدری می‌افزاید: قطعی آب و برق در گرمای توانفرسای خوزستان وسیله‌ای است تا اهالی را مجبور به فروش اراضی خود و انجام معامله کنند.

وی تاکید می‌کند: در صورت ادامه محاصره روستاییان و عشایر بختیاری از سوی ادارات دولتی، اهالی از حق قانونی خود برای توقیف نیروگاه سد گتوند علیا استفاده خواهند کرد.سامان فرجی، فعال منابع طبیعی در خوزستان نیز با بیان این‌ که جدا از زیر آب رفتن روستاها با یک فاجعه انسانی روبه‌رو هستیم، می‌گوید: روستاییان در این روستاها با خاطرات و آداب و رسوم کهن زندگی کرده‌اند، به نحوی که حتی برای سنگ‌ها و درختان اسم گذاشته و برایشان مهم است. تخریب این میراث مثل این است که میدان آزادی را که نماد مهمی برای تهرانی‌هاست، خراب کنند.

سد گتوند علیا که در 25 کیلومتری شمال شرق شوشتر در استان خوزستان قرار دارد، یکی از بزرگ‌ترین سدهای ایران با تولید4 هزار و 250 میلیون کیلووات ساعت انرژی برق آبی است که روی رودخانه کارون ساخته شده است.

ساخت این سد با اعتباری حدود 2 هزار میلیارد تومان از سال 1376شروع شده است. این سد که توانایی ذخیره 4 میلیارد و 500 میلیون مترمکعب آب را دارد در سه مرحله آبگیری شده است که مرحله نخست آن مرداد ماه گذشته با حضور رئیس‌جمهور انجام شد.

در پی آغاز مرحله سوم آبگیری سد گتوند علیا در سال جاری، «دیوار حائل» که ده‌ها میلیارد تومان از اعتبارات این طرح ملی و نیز اعتبارات عمرانی استان خوزستان برای ساخت آن هزینه شده بود، فرو ریخت. این دیوار قرار بود مانع انحلال معدن نمک در آب دریاچه شود. با ریزش این دیوار، نگرانی از شور شدن آب کارون رنگ واقعیت گرفت؛ مساله‌ای که شکایت رسمی نظام صنفی کشاورزی خوزستان را به دلیل نابودی کشاورزی استان در آینده نزدیک در پی داشت.