راز اجساد نوزادان ارگ بم گشوده می‌شود

کشف اجساد در حصارهای قلعه تاریخی ارگ بم موضوع تازه‌ای نیست، چراکه آخرین بار پس از زلزله سال 82 و تخریب ارگ،‌ اجساد 67 نوزاد در این محوطه پیدا شد که کارشناسان باستان‌شناسی با حدس و گمان‌هایی، آن را به دوره آقامحمدخان و حوادث آن زمان مربوط دانستند.

حالا بار دیگر با انتشار خبر کشف جدید جسد هفت نوزاد در این اثر تاریخی، توجه کارشناسان و مسوولان داخلی و حتی رسانه‌ها و باستان‌شناسان خارجی و بویژه کارشناسان ژاپنی به این مساله معطوف شده است تا شاید سرنخی باشد برای رسیدن به کلاف پیچیده و معمای تاریخی اسکلت‌های کشف شده زلزله بم که راز نگشوده و حل نشده آن به بایگانی میراث فرهنگی سپرده شد.

اصل خبر چند روز پیش و در یکی از سایت‌های خبری به این گونه درج شد که در جسد دو تن از کودکان کشف شده،‌ گیره پلاستیکی بند ناف مشاهده شده است و همین امر معاصر بودنشان را اثبات می‌کند. همچنین این کودکان در پارچه بیمارستانی پیچیده شده و جایی گذاشته شده‌اند که نشان می‌دهد عمل دفن بعد از وقوع زلزله انجام شده است.

میزان پوسیدگی و تعفن بدن این دو کودک نشانگر آن است که احتمالا شش ماه تا حداکثر دو سال بیشتر از زمان مرگ و تدفین آنان هنگام کشف اجساد نگذشته است.

تکذیب اصل خبر از سوی مسوولان میراث فرهنگی از یک سو و اظهارنظرهایی مبنی بر وجود سنتی قدیمی درباره تدفین اجساد نوزادان در پای حصارهای قلعه در کنار انکار اهالی بم از سوی دیگر واکنش‌هایی بود که پس از درج این خبر به وجود آمد.

مدیر روابط عمومی و امور فرهنگی سازمان میراث فرهنگی استان کرمان در این باره به جام‌جم می‌گوید: موضوع تازه و معاصر بودن اجساد نوزادان به هیچ عنوان صحت ندارد و تنها یک شایعه رسانه‌ای است که هدف مروجان آن معلوم نیست.

محمدمهدی افضلی با بیان این‌که ارگ بم یک پایگاه جهانی است که کارشناسان بین‌المللی در آن مشغول به کار هستند، می‌افزاید: به همین خاطر این پایگاه تحت مراقبت و کنترل شدید است و رفت و آمد به آن برای افراد عادی تقریبا غیرممکن است و بنابراین احتمال دفن اجساد توسط مردم نیز وجود ندارد.

افضلی در عین حال وجود بقایای اسکلت‌های نوزادان در زیر دیواره‌های ارگ بم را تکذیب نمی‌کند و می‌گوید: از زمان وقوع زلزله بم تاکنون بقایای حدود 170 اسکلت در زیر دیواره‌های پیرامونی ارگ بم کشف شده که 67 مورد آن مربوط به زمان وقوع زلزله و مابقی مربوط به اکتشافات سال‌های بعد است.

این کارشناس مسوول با بیان این ‌که اسکلت‌های زیادی در این محوطه وجود دارد که با هر بار کاوش سر از خاک بیرون می‌آورد، می‌افزاید: پس از کشف اسکلت‌ها، ازآن نمونه‌برداری و مستندنگاری شده و برای جلوگیری از تخریب دوباره در همان محل دفن می‌شود.

افضلی نتیجه تحقیقات و مطالعات انجام شده روی اجساد و علت تدفین آنها در زیر دیواره‌های قلعه را این‌گونه بیان می‌کند که ارگ بم در دوره‌های مختلف تاریخی مورد هجوم و محاصره دشمنان قرار گرفته است که در این میان نوزادان اولین قربانیان قحطی و گرسنگی و بیماری‌های ناشی از تنگنای محاصره بوده‌اند و از آنجا که مردم طی دوران محاصره نمی‌توانستند از ارگ خارج شوند، اجساد نوزادان خود را در منتهی‌الیه قلعه، یعنی زیر دیواره‌های پیرامونی آن به خاک می‌سپردند.

در همین حال یکی دیگر از مسوولان شهر بم نیز که خواست نامش فاش نشود، به جام‌جم می‌گوید: اجسادی که هم‌اکنون خبر کشف آنها رسانه‌ای شده، مربوط به یکی دو سال گذشته است که پس از کشف دوباره در همان محل به‌خاک سپرده شد.

با رسانه‌ای شدن این موضوع، کارشناسان و باستان‌شناسان ژاپنی خواستار بازدید از ارگ و بررسی این مساله شدند که از سوی میراث فرهنگی استان کرمان نیز درخواست آنها مورد موافقت قرار گرفته است.

هادی ایرانمنش، سرپرست میراث فرهنگی استان کرمان در این باره می‌گوید: در صورت استمرار این درخواست‌ها که در رسانه‌های ژاپنی و ایرانی مطرح شده است، ‌زمینه حضور این افراد در سالروز ثبت جهانی ارگ بم در محل این اثر تاریخی فراهم خواهد شد.

وی علت سفر کارشناسان ژاپنی را بررسی چرایی تدفین نوزادان در حصار پیرامونی ارگ بم در دوره‌های مختلف تاریخی عنوان کرده و می‌افزاید: باستان‌شناسان گمانه‌های مختلفی درباره علل دفن نوزادان در دیواره‌های بیرونی ارگ بم دارند و این مساله توجه بسیاری از روزنامه‌نگاران داخلی و خارجی را به خود جلب کرده است.

در همین حال یک باستان‌شناس ارگ بم با بیان این ‌که درخصوص اجساد جدید هیچ بررسی انجام نشده و نمی‌توان درباره آن اظهارنظر کرد، می‌گوید: در زمان زلزله سال 82 در جریان حفاری‌های باستان شناسی که در محدوده ارگ بم انجام شد، حدود 67 جسد پیدا شد که بعد از تغییر مدیریت‌ها هیچ کار خاصی درخصوص آن انجام نشد.

لیلا پاپولی می‌افزاید: آن داده‌ها در حال حاضر در دسترس ما نیست و هر چه از سوی میراث فرهنگی مساله را پیگیری کردیم، پاسخ منطقی به ما داده نشده است.

وی تصریح می‌کند: من به عنوان کارشناسی که حدود پنج سال در شهرستان بم با بقیه کارشناسان روی ارگ بم و کشفیاتی که از آنجا به دست آمده کار مطالعاتی و آزمایش انجام داده‌ام، بیشتر نگران آن 67 جسد هستم تا اجسادی که اخیرا درباره آن بسیار صحبت می‌شود.

وی با بیان این‌که بدون انجام آزمایش و کار علمی به هیچ وجه نمی‌توان درخصوص این اجساد اظهار نظر کرد، ادامه می‌دهد: این که این روزها همه سراغ این اجساد جدید را می‌گیرند به نظر من کار درستی نیست، چراکه از این اجساد مهم‌تر، آنهایی هستند که بعد از زلزله بم در این محدوده کشف شده است و در حال حاضر کسی نمی‌داند کجا و در چه شرایطی نگهداری می‌شود.