طغیان ریزگردها راه‌حل میانبر ندارد

البته از همان ابتدا، اعتبارات زیادی در بخش مقابله و پیشگیری هزینه شد، اما بروز طغیانی‌تر گرد و غبار در سال‌های بعد نشان داد که نتایج آن هزینه‌ها و طرح‌های تحقیقاتی و پیشگیری هر مشکلی را حل کرده باشد، معضل ریزگردها را حل نکرده و این مشکل همانند بیماری که توسط پزشک به خطا تشخیص داده شود به درمان‌ها نه‌تنها پاسخ نداده بلکه در شکل خطرناک‌تر و شدیدتری بروز کرده است.

اما دیده‌بانی مرتب این پدیده جوی بتدریج به جمع‌بندی تجربیات مفیدی درخصوص نحوه شکل‌گیری این پدیده و الگوهای انتشار آن منجر شده که نشان می‌دهد گرد و غبارهای7، 8 ساله اخیر با غبارهای سنتی بسیار متفاوت است، اما شکل‌گیری غبارهای جدید عراقی، غرب و شمال غرب عراق و عمدتا در حوضه فرات است و کاملا به طور چسبیده به زمین، کیفیت هوا را در لایه‌های نزدیک سطح زمین تحت تاثیر قرار می‌دهد، در حالی که در غبارهای سنتی دید افقی به حدود 7 ، 8 هزار متر افت می‌کند، اما در غبارهای عراقی، دید افقی به اعدادی زیر هزار متر می‌رسد که رکوردهایی مانند 50 متر در سنندج، سقز، بانه، مریوان، کرمانشاه و اهواز نیز بکرات مشاهده شده است.

این مشاهدات البته این سوال را مطرح کرد که چرا این حجم از غبار مثلا 10 سال پیش وجود نداشت و فقط در این 8 ،9 سال اخیر ستون‌هایی از غبار در طول 100 تا 300 کیلومتر و به ارتفاع بیش از 3000 متر و به عرض 50 تا 200 کیلومتر روی عراق ایجاد می‌کند؟ در پاسخ به این سوال می‌توان عوامل متعددی را نام برد که مهار بخش وسیعی از آب فرات پشت سدها (149 میلیارد مترمکعب یعنی 5 برابر میانگین سالانه روان آب فرات) از جمله مهم‌ترین آنهاست.

در حال حاضر براساس برآوردهای خوش‌بینانه بین 15 تا 20 هزار کیلومترمربع از باتلاق‌های عراق خشک شده‌اند. جنگ‌های اخیر در عراق بویژه جنگ اخیر آمریکا با این کشور که سبب بی‌استفاده ماندن زمین‌های کشاورزی شده در کنار حرکت خودروهای نظامی ناپایداری خاک در بخش‌هایی از عراق را سبب شده؛ این در حالی است که خشکسالی دهه اخیر نیز مزید بر علت است. اما برای در امان ماندن مردم کشورمان از اثرات سوء این ریزگردها ضروری است که این وضع هرچه زودتر کنترل شود. البته باید توجه داشت که نباید برخی از اعتبارات و منابع ارزشمند مالی را به سمت امور انتزاعی و فانتری مانند ایجاد سامانه‌هایی برای تزریق آب چسبناک به داخل زمین سوق داد، واقعیت این است که ده‌ها هزار کیلومترمربع از حوضه آبرفتی اطراف فرات خشک و پودری شده است و باید برای این مشکل فکری کرد.البته تا به حال برای این مشکل، نسخه‌های زیادی از راه دور پیچیده شده که در این زمینه باید مانند هر عملیات فنی دیگر با شناخت میدانی موضوع را شروع کرد که البته مجری کار باید خود دولت عراق باشد؛ هرچند کمک ما و سایر همسایگان عراق برای حل این معضل مستقیما در جهت منافع خودمان است. در این حوزه، راه‌حل‌ها ممکن است ده‌ها شکل و روش را دربر بگیرد مانند احیای استفاده از زمین برای کشاورزی،جنگل کاری ، احیای مراتع ، مالچ پاشی به شکل محدود و مهم تر از همه تامین منابع آبی باتلاق ها و مانداب های خشک شده و احیای زندگی و اقتصاد کشاورزی و دامپروری.