عشق به کپرنشینی، مشکل روستاییان کرمان

بازسازی مسکن‌های روستایی در جنوب استان کرمان در حالی چهره روستاها را دگرگون کرده و منازل مقاوم و نوساز آسایش و رفاه را برای مردمی که سالیان سال در خانه‌های کپری ساخته شده از شاخ و برگ درختان خرما زندگی می‌کردند به ارمغان آورده‌اند که همخوانی نداشتن نوع سازه احداثی با خصوصیات و فرهنگ مردمی که سالیان سال در کپر زندگی کرده‌اند و این خانه‌ها بخشی جدا نشدنی از فرهنگ و سنت‌های آنهاست، باعث شده این خانه‌های مکعبی سیمانی 45 متری در بسیاری از فصول سال خالی از سکنه باشد. در واقع صاحبان این خانه‌ها با حفظ کپرهایشان و زندگی در آنها این خانه‌ها را یا به انبار علوفه و وسایل زندگی‌شان تبدیل کرده یا ترجیح داده فقط در فصل زمستان و سردی هوا در آنها ساکن شوند.

بسیاری از مردم ساکن روستاهای جنوب کرمان نوع سازه و متراژ کوچک آن را مناسب نمی‌دانند و معتقدند زندگی در این خانه‌های کوچک سیمانی بسیار سخت است، به همین دلیل کپر‌های خود را در کنار این خانه‌ها حفظ کرده‌اند. با این حال مسوولان بنیاد مسکن می‌گویند: اجرای این طرح در واقع نوعی ساماندهی کپرنشینان است نه کپرزدایی. این در حالی است که بسیاری از مردم و حتی مسوولان زندگی در کپر را محقرانه می‌پندارند. از سوی دیگر کارشناسان و مردم‌شناسان نیز بر این عقیده‌اند که کپرنشینی و ساخت خانه از مصالح بومی به لحاظ تطابق و بهره‌گیری از محیط طبیعی چنان صاحب فرهنگ و اهمیت است که منسوخ شدن آنها درواقع نابودی بخشی از میراث معنوی و شیوه زندگی مردم مناطق جنوب و جنوب شرقی شمرده می‌شود.

مدیرکل بنیاد مسکن انقلاب اسلامی استان کرمان درباره اظهارنظرهایی مبنی بر شکست طرح برچیدن خانه‌های کپری می‌گوید: از آنجا که جمعیت روستایی در مناطق جنوب کرمان طی 6 سال گذشته رشد داشته و خانواده‌های جدیدی تشکیل شده‌اند، نیاز به مسکن در این مناطق وجود داشته و مشاهده کپرها در کنار واحد‌های مسکونی یا در محیط روستاها به این خاطر بوده است.

عبدالحسین حجتی می‌افزاید: از ابتدای سال 84 تاکنون 140 هزار واحد در قالب طرح نوسازی و بهسازی مسکن روستایی احداث شده که تاکنون احداث 85 هزار واحد آن پایان یافته و بقیه در دست انجام است.

وی با بیان این که با پیگیری‌های استاندار کرمان 69 میلیارد تومان تسهیلات و اعتبارات عمرانی از محل اعتبارات ملی بنیاد مسکن مازاد بر آنچه قرار بود تخصیص یابد به استان کرمان اختصاص یافته، می‌گوید: این میزان تسهیلات برای ساخت 6000 واحد مسکن،کمک بلاعوض برای تکمیل 5000 واحد مسکن روستایی و اجرای طرح‌های هادی روستایی است. وی با اشاره به افزایش 4 برابری اعتبار طرح‌های هادی در سال 90 می‌گوید: اعتبار طرح‌های هادی در سال 89 مبلغ 8 میلیارد تومان بود، اما این میزان در سال 90 به 32 میلیارد تومان افزایش یافت.

وی با اشاره به وظیفه مدیریتی بنیاد مسکن انقلاب اسلامی کرمان در نظارت بر روستاهای آسیب دیده ناشی از حوادث و بلایای طبیعی می‌گوید: بنیاد مسکن انقلاب اسلامی استان کرمان به 54 هزار واحد مسکونی که طی سالیان گذشته در اثر حوادثی نظیر سیل و زلزله دچار مشکلاتی شده است، تسهیلات پرداخت کرده است و در قالب 140 هزار واحد مسکن روستایی تسهیلات برای 50 هزار واحد مسکونی کپرنشین در جنوب استان فراهم شد که از این تعداد تاکنون 40 هزار نفر کمک بلا عوض 2 میلیون تومانی دریافت کرده‌اند.

نکته دیگری که در بحث ساماندهی خانه‌های کپری مطرح است. احداث خانه‌های سقف شیروانی در روستاها به جای خانه‌های خشت و گلی است؛ چراکه باعث آسیب رساندن به سیمای تاریخی و سنتی روستاها شده است؛ به گونه‌ای که معاون فنی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان کرمان می‌گوید: احداث خانه‌های سقف شیروانی در روستا‌های تاریخی و هدف گردشگری استان کرمان باعث شده بافت تاریخی این روستاها دستخوش تغییر شود و آسیب ببیند.

محسن موحدی می‌افزاید: مسوولان ذی‌ربط باید از احداث خانه‌های سقف شیروانی در روستاهای هدف گردشگری جلوگیری کرده و طرح‌های دیگری را برای احداث این خانه‌ها در نظر بگیرند.

با وجود این مدیرکل بنیاد مسکن انقلاب اسلامی استان کرمان می‌گوید: هیچ نگرانی از این بابت وجود ندارد و این سازمان در استان کرمان یک مشاور بومی انتخاب کرده تا براساس مطالعاتی که روی اقلیم هر منطقه انجام می‌دهد، یک نوع سازه را طراحی و انتخاب کند تا براساس آن طرح ساختمان‌های روستایی بهسازی و مقاوم‌سازی شود.

عبدالحسین حجتی همچنین با گلایه از این انتقادهای صورت گرفته، می‌افزاید: ما در برخی از روستا‌ها تمایلی به احداث منازل با سقف‌های شیروانی نداریم، ولی به دلیل هزینه پایین احداث این منازل و درخواست‌های مردم ناچار شده‌ایم به احداث این نوع سازه تن دهیم. معاون عمرانی استاندار کرمان هم درباره نوع سازه‌های احداثی در روستاها تاکید می‌کند: برای احداث این منازل، نمونه‌های مختلفی از سازه‌های متفاوت همانند تیرچه بلوک، سقف شیروانی و اسکلت فلزی در نظر گرفته شده که فرد متقاضی بنا به سلیقه خود، یکی از آنها را انتخاب می‌کند و نوع این سازه‌ها با معماری روستاها مغایرتی ندارد.

محمدجواد کامیاب می‌افزاید: باتوجه به جمعیت زیاد خانواده‌های روستایی جنوب استان کرمان، متراژ 60 تا
80 متری واحد‌های مسکونی احداثی نمی‌تواند نیاز آنها را برآورده سازد، لذا مردم با حفظ کپرهای خود، در کنار منازل مسکونی احداثی از سوی بنیاد مسکن استان کرمان زندگی می‌کنند.