بحران خشکسالی در 3 استان کشور

به گفته کارشناسان و مسوولان این استان‌ها، کاهش نزولات آسمانی و خشکسالی در این استان‌ها، زندگی مردم، کشاورزی و دامداری این مناطق را تهدید می‌کند و در صورت عدم چاره‌اندیشی خسارات عمده‌ای را در این استان‌ها و حتی استان‌های همجوار آنها به بار خواهد آورد.

این بحران بویژه در استان اصفهان به حدی است که تالاب بین‌المللی گاو خونی در این استان را با خطر نابودی و خشکی کامل مواجه کرده است، به طوری که به گفته مدیر کل سازمان محیط‌زیست استان اصفهان در حالی که وجود تالاب، عامل مهمی برای جلوگیری از گسترش کویر و بیابان‌های شرق اصفهان بود، در حال حاضر به‌سبب خشکسالی و وضعیت کنونی تالاب، هم مزارع و هم شهر قسمت شرقی و شمال شرق اصفهان بشدت در حالت بحرانی به سر می‌برد.

هرچند به گفته لاهیجان‌زاده، سازمان محیط‌زیست استان اصفهان درصدد اجرای برنامه‌هایی برای رهایی از تبعات و آثار منفی این بحران در منطقه است.

مدیر کل سازمان محیط‌زیست استان اصفهان در این باره به مهر گفت: چند سال است که هیچ آبی از طریق زاینده‌رود به تالاب بین‌المللی گاوخونی نرسیده و در حال حاضر تنها به سبب بارندگی‌هایی که اخیرا انجام شده، این تالاب در برخی نقاط به حالت برکه مانند آب دارد.

وی با اشاره به این‌که آب زاینده‌رود، زهکش‌های طبیعی منطقه، زهاب کشاورزی و بارندگی از راه‌هایی است که آب مورد نیاز تالاب بین‌المللی گاوخونی را تامین می‌کند، گفت: البته آب زاینده‌رود مهم‌ترین منبع تغذیه تالاب بین‌المللی گاوخونی به شمار می‌رود که در چند سال اخیر به سبب خشکسالی نتوانسته تالاب از این طریق تغذیه داشته باشد.

لاهیجان‌زاده با بیان این‌که آخرین باری که این تالاب آبگیری شد، اسفند 85 و فروردین 86 است، افزود: از بهار سال 86 تاکنون هیچ آبی به طور مستقیم وارد تالاب نشده و تنها آبی که وارد تالاب شده، ناشی از زهاب کشاورزی بوده است.

به گفته مدیرکل محیط‌زیست اصفهان، به سبب خشکسالی و وضعیت منطقه اکنون نزدیک به 3 سال است که در این منطقه نیز هیچ کشاورزی‌ای انجام نشده و وسعت خشکی تالاب به دلیل خشکسالی افزایش یافته و در واقع این افزایش خشکی تالاب، شدت تبخیر را نیز افزایش می‌دهد.

وی به خسارت‌هایی که بر اثر خشک شدن تالاب گاوخونی به محیط‌زیست وارد می‌شود، اشاره کرد و یادآور شد: به سبب خشک شدن زاینده‌رود، بهترین زیستگاه مهاجرت پرندگان را از دست داده‌ایم، زیرا در گذشته پرندگان مهاجر که از شمال کشور و از مناطقی چون روسیه و قفقاز در حال حرکت به سمت جنوب کشور بودند، در این تالاب اقامتی داشتند که این اقامت اکنون از دست رفته و این موضوع در نهایت باعث می‌شود تا مسیر مهاجرت پرندگان عوض شود.

لاهیجان‌زاده با اشاره به این‌که این تالاب در منطقه شرق اصفهان ایجاد رطوبت می‌کرد، گفت: خشک‌شدن تالاب باعث می‌شود تا میزان رطوبت خاک از دست رفته و در واقع این موضوع در حدی است که با وزش باد، تولید گردوغبار می‌شود و در واقع اکنون منبع رطوبتی شرق اصفهان از دست رفته است.

وی با اشاره به این‌که اکنون خاک این منطقه سبک شده، افزود: در گذشته خاک با وزش باد 10متر از زمین بلند می‌شد و این در حالی است که اکنون با وزش کمتر از 5 متر نیز خاک از زمین بلند می‌شود که بعضا این خاک سبک شده به اصفهان هم می‌رسد.به گفته لاهیجان‌زاده، در حال حاضر نه‌تنها منبع رطوبتی زمین از بین رفته، بلکه تالاب بستر مناسبی برای تبدیل شدن به کانون گردوغبار است و در واقع یک چشمه بزرگ برای بروز پدیده گردوغبار در اصفهان تلقی می‌شود و این غبار همراه با نمک است که انتقال این گردوغبار روی اراضی کشاورزی شرق اصفهان می‌تواند برای این اراضی خسارت و زیان به دنبال داشته باشد.وی گفت: علاوه بر این، حواشی تالاب بین المللی گاوخونی بستری مناسب برای گردشگران به شمار می‌رفت و در واقع این منطقه پتانسیل بالایی در جذب گردشگر داشت که اکنون این پتانسیل نیز از دست رفته، البته سرمایه‌گذاری‌های خوبی در این خصوص در حال انجام است.لاهیجان‌زاده درباره وضعیت کنونی تالاب گاوخونی نیز گفت: در حال حاضر چون در فصل بهار به سر می‌بریم و به سبب بارندگی‌هایی که اخیرا شاهد بوده‌ایم، درصد خشکیدگی این تالاب نزدیک به صددرصد نیست، چون زهکش‌ها و نقاط اتصال به رودخانه به حالت برکه مانند آب دارد.

معاون حفاظت و بهره‌برداری از منابع آب سازمان آب و برق خوزستان نیز با اعلام وضعیت خشکسالی در سال آبی جاری، نسبت به وضعیت بحرانی حوزه رودخانه‌های کارون، دز و کرخه هشدار داد.فتح‌الله دهکردی با اشاره به این‌که از ابتدای سال آبی تا 26 فروردین، 168 میلی‌متر بارندگی در استان اتفاق افتاده که به نسبت مدت مشابه سال گذشته 32 درصد و نسبت به سال‌های طبیعی، 51 درصد کاهش نشان می‌دهد، افزود: بیشترین بارندگی در بالادست حوزه مارون و کمترین بارندگی در ایستگاه تله‌زنگ (بالادست رودخانه دز) اتفاق افتاده است.

وی سال آبی 91ـ 90 را مشابه سال 87 ـ 86 (نخستین سال خشکسالی) دانست و اظهار کرد: امسال با وجودی که یکی دو بارش زودهنگام در ابتدای فصل، نوید سالی پرباران و نزدیک به طبیعی را می‌داد، اما با گذشت زمان با عدم بارش‌های منظم و مناسب در بالادست به صورت برف و در پایین دست به صورت باران وضعیت خشکسالی رقم خورد.این عضو ستاد خشکسالی خوزستان با بیان این‌که وضعیت حوزه کارون بزرگ بحرانی است، توضیح داد: رودخانه کارون با 4 میلیارد و 151 میلیون مترمکعب آورد نسبت به سال‌های طبیعی، 37 درصد و رودخانه دز با یک میلیارد و 868 میلیون مترمکعب آورد نسبت به سال‌های طبیعی، 60 درصد کاهش نشان می‌دهند.

دهکردی گفت: بر همین اساس در حوزه کارون بزرگ (شامل کارون و دز) از 11 میلیارد و 253 میلیون مترمکعب آورد در سال‌های طبیعی فقط 6 میلیارد و 12 میلیون مترمکعب آورد محقق شده که 47 درصد کاهش را در این حوزه نشان می‌دهد.وی وضعیت رودخانه کرخه را فوق بحرانی ارزیابی کرد و افزود: آورد این رودخانه 84 درصد کاهش دارد و در حال حاضر آورد رودخانه کرخه 606 میلیون مترمکعب است، این در حالی است که در سال‌های طبیعی این رودخانه 3 میلیارد و 688 میلیون مترمکعب آورد داشته است.

معضل خشکسالی چند سالی است که دامنگیر منطقه کویری سیستان و بلوچستان نیز شده و توفان‌های شن و گردوغبار ناشی از این بحران بیش از یک دهه مشکلات متعددی را برای مردم این منطقه فراهم کرده است.

سیستان که زمانی انبار غله ایران محسوب می‌شد و وجود آب‌های تالاب بین‌المللی هامون و رودخانه‌های هیرمند و سیستان واقع در شمال سیستان و بلوچستان، شهرهای زابل، زاهدان، خاش و حتی سراوان را به منطقه‌ای خوش آب و هوا تبدیل و شب‌های تابستانی این شهرها را بهاری کرده بود، اکنون به منطقه‌ای خشک و مرکز گردوغبار مبدل شده است.

قطع آب ورودی رودخانه هیرمند، خشکسالی بیش از یک دهه و خشک شدن تالاب بین‌المللی هامون همراه بادهای موسمی سیستان، مردم این استان را با مشکلات متعدد اقتصادی، اجتماعی و بهداشتی مواجه کرده است.کارشناسان محیط‌زیست و مردم سیستان، تنها راه نجات تالاب هامون و ساکنان شرق ایران بخصوص مناطق شمالی سیستان و بلوچستان را عمل کردن دولت افغانستان به تعهدات خود مبنی بر رهاسازی حقابه ایران از هیرمند می‌دانند و از آنجا که منشا توفان شن در سیستان از کشور افغانستان است، رایزنی‌های بین‌المللی و همکاری بین 2 کشور، موجب می‌شود تمهیداتی برای تثبیت شن‌های روان در محل خاستگاه توفان اندیشیده شود.