آسفالتی برای کاهش تصادفات

وجود چه مشکلاتی در آسفالت‌های رایج باعث شدند تا به فکر تولید آسفالت متخلخل بیفتید؟

به ‌طور کلی تمام آسفالت‌های رایج با دانه‌بندی توپر، دارای سطحی صاف و تقریبا غیرقابل نفوذ هستند که این موضوع در هنگام بارندگی، موجب کاهش ایمنی وسایل نقلیه می‌شود‌.

به‌ هنگام باران به علت کندی زهکشی آب سطحی در رویه‌های آسفالتی رایج (‌که از عرض رویه آسفالتی صورت می‌گیرد‌) پدیده آب‌لغزی که به معنی تشکیل لایه‌ای از آب بین لاستیک و جاده است، باعث قطع ارتباط بین آنها می‌شود‌ و در این حالت، مقاومت لغزشی کاهش یافته و کنترل وسیله نقلیه مشکل می‌شود‌. مشکل دیگری که در هنگام بارندگی در رویه‌های متداول اتفاق می‌افتد، کاهش دید حرکت و انعکاس نور از رویه‌ جاده است که مانع دید و موجب بروز حادثه می‌شود.

این عوامل موجب شد متولیان امور راهسازی در جهان، به سمت استفاده از آسفالت متخلخل که کاربرد اولیه آن کاهش آب باران موجود از روی رویه‌های فرودگاه‌ها بود، متمایل شوند.

سابقه استفاده از آسفالت متخلخل در راه، به حدود 40 سال پیش یعنی اواخر دهه 1970 و اوایل دهه 1980 میلادی برمی‌گردد و کشور‌های هلند، اسپانیا، سوئیس، اتریش و فرانسه، از جمله ‌کشورهای پیشگام در این زمینه بوده‌اند.

اگرچه از زمان به رسمیت شناخته شدن آسفالت متخلخل به عنوان یکی از راهکارهای کاهش پیامد‌های منفی ناشی از بارش روی سطح راه، زمان قابل ملاحظه‌ای گذشته‌ است، ولی در ایران، به دلایلی از جمله عدم آشنایی کافی عوامل اجرایی و وجود بعضی ابهامات، استفاده از این محصولات کمتر مورد توجه قرار گرفته است. این در حالی است که با تحقیقات کتابخانه‌ای، آزمایشگاهی و میدانی، می‌توان از فناوری‌های جدید که در حاشیه قرار گرفته‌اند یا توجه زیادی به آنها نمی‌شود، در فعالیت‌های عمرانی استفاده کرد و به‌عنوان یک گزینه در کنار سایر راه‌حل‌هایی که همگی از نظر فنی قابل قبول هستند، ارزیابی اقتصادی انجام داد.

تنها تجربه داخلی، در زمینه تحقیقات میدانی استفاده از آسفالت متخلخل، اجرای یک قطعه آزمایشی در شمال ایران، در بزرگراه آمل ـ بابل می‌باشد که در اردیبهشت سال 1383 اجرا شده است.

پژوهشکده حمل و نقل وزارت راه و شهرسازی، در راستای بومی‌سازی استفاده از آسفالت متخلخل، در سال 1386 اقدام به انجام یک پروژه پژوهشی در این زمینه کرد. در گام‌های ابتدایی این تحقیق، به بررسی مبانی نظری و تجارب سایر کشورها در زمینه استفاده از آسفالت متخلخل پرداخته شد. از آنجا که برای رفع ابهامات در زمینه استفاده از آسفالت متخلخل لازم بود تا علاوه بر مطالعات تئوریک و کارهای آزمایشگاهی، عملکرد میدانی (جاده‌ای) مخلوط آسفالتی متخلخل نیز مورد ارزیابی قرار گیرد، در سال 1389 اجرای میدانی آسفالت متخلخل در دستورکار پژوهشکده حمل و نقل وزارت راه و شهرسازی قرار گرفت. در واقع، نتایج به ‌دست آمده از این تحقیقات میدانی، می‌تواند مکمل و کنترل‌کننده نتایج تحقیقاتی باشد که از طریق مطالعات کتابخانه‌ای و آزمایشگاهی به‌دست آمده است.

برای بررسی میدانی آسفالت متخلخل، با توجه به مهم‌ترین کاربرد این نوع آسفالت (زهکشی آب‌های سطحی)، انتخاب یکی از استان‌های شمالی کشور به دلیل شرایط آب و هوایی و بارش زیاد، در دستورکار قرار گرفت. در ادامه با توجه به مذاکرات انجام شده با مسوولان اداره کل راه و ترابری استان مازندران و تشریح اهداف موضوع، قطعه‌ای از محور ساری ـ قائمشهر (کیلومتر 10 از قائمشهر به ساری، به طول 1500 متر و عرض 11 متر) انتخاب شد. این راه به ‌صورت 4 خطه جدا شده (بزرگراه)، با ترافیک عبوری سنگین و با حجم زیاد، در غرب شهر ساری واقع شده است. پس از انتخاب محور، هماهنگی‌های لازم با پیمانکار و آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک استان نیز به عنوان متولی انجام آزمایش‌ها انجام شد. علاوه بر قطعه آزمایشی آسفالت متخلخل، یک قطعه آسفالت معمولی نیز به‌ عنوان قطعه شاهد اجرا شد.

در تجربه‌ای که ما داشتیم در شمال کشور برای تهیه مخلوط آسفالتی متخلخل، از قیر اصلاح شده با طبقه عملکردی PG64-22 براساس شرایط آب و هوایی منطقه و ترافیک محور استفاده کردیم. همچنین با توجه به ترافیک سنگین محور مذکور، در تهیه آسفالت متخلخل از الیاف سلولزی به همراه پودر سنگ آهک استفاده شد و سپس مخلوط آسفالت متخلخل تولید شده در کارخانه آسفالت، به محل پروژه حمل و توسط دستگاه فینیشر پخش شد. اجرای آسفالت متخلخل در سه ردیف طولی، به ضخامت چهار سانتی‌متر انجام گرفت و غلتک‌های چرخ ‌فلزی استاتیکی برای تراکم مخلوط آسفالتی متخلخل مورد استفاده قرار گرفت. به منظور جلوگیری از سرد‌شدگی سریع مخلوط آسفالت متخلخل، سعی بر این بود تا فاصله بین غلتک و فینیشر از 15 متر بیشتر نباشد.

به منظور کنترل کیفیت آسفالت متخلخل اجرا شده، آزمایش‌های آزمایشگاهی و میدانی (آزمایش نفوذپذیری، آزمایش صوت و آزمایش مقاومت لغزشی) صورت پذیرفت که مقایسه نتایج آزمایش‌ها با استانداردهای جهانی، نشان داد آسفالت اجرا شده دارای قابلیت‌های مورد انتظار بوده است.

پژوهشکده حمل و نقل وزارت راه و شهرسازی، با توجه به تجارب سایر کشورها و همچنین تجربه موفقیت‌آمیز اجرای میدانی آسفالت متخلخل در شمال کشور، در حال تهیه دستور‌العمل طراحی، اجرا و نگهداری این نوع آسفالت است که انتظار می‌رود نسخه اولیه آن در اوایل سال آتی در اختیار مهندسان مشاور و پیمانکاران قرار گیرد.

سرمایه هنگفتی که در بخش روسازی صنعت حمل و نقل کشور هزینه می‌شود، ‌ نیازمند نگهداری، مدیریت و هدایت مدبرانه در جهت بهره‌برداری بهینه از آن است. با عنایت به تجارب موفق کشورهای توسعه‌یافته مبنی ‌بر اختصاص بخش قابل توجهی از بودجه سالانه به امر تحقیق و پژوهش در زمینه‌ روسازی، یکی از راهکارهای موثر برای کاهش هزینه‌های سالانه و همچنین افزایش کیفیت محصولات و مدیریت صحیح این سرمایه‌ها، استفاده عملی از پژوهش‌های مراکز تحقیقاتی است.

بهاره صفوی - گروه دانش