هزار و یک شب‌ برای علوم انسانی

بسیاری معتقدند که بدون توجه به علوم انسانی توسعه و پیشرفت یک کشور دست‌نیافتنی خواهد بود، بنابراین در جامعه امروزی ما نیز علوم انسانی بنیادی‌ترین ضرورت زندگی است. دانش و تکنولوژی و همه دستاوردهای دو سه قرن اخیر انسان باید در زمینه علوم انسانی قرار بگیرند و تکیه‌گاه آنها از علوم انسانی باشد. چنانچه پیشرفت‌های انسان در دانش و تکنولوژی نتیجه پیشرفت و تحول او در علوم انسانی بوده است.

شبکه 4 نیز به عنوان تنها شبکه‌ای که به طور تخصصی مباحث علمی ‌را مورد توجه قرار می‌دهد همواره برنامه‌های مختلفی را پیرامون علوم انسانی و مباحث مرتبط با آن داشته است و با ترتیب دادن برنامه‌های گفت‌وگو محور ضمن دعوت از استادان و کارشناسان مباحث علوم انسانی، موضوعات مختلفی را مورد بررسی قرار می‌دهد.

حوزه علوم انسانی نیز گستره وسیعی دارد و بسیاری از مباحث در گردونه این حوزه می‌تواند مورد بررسی قرار گیرد، اما برنامه «هزار و یک شب» به محوری‌ترین آنها یعنی ادبیات، تاریخ و جامعه شناسی می‌پردازد و در کنار آن از هنر نیز غافل نمانده است.

این برنامه که به نحوی می‌خواهد شب‌های طولانی زمستان را برای مخاطبان خود کوتاه‌تر و در عین حال پربارتر کند، همچنین مباحث روز جامعه علمی و فرهیخته کشور را نیز مورد توجه قرار می‌دهد و در مدت زمان پخش خود که از ساعت 15‌/‌23 شب‌های شنبه تا سه‌شنبه هر هفته است به بحث پیرامون این مباحث اختصاص دارد.

این برنامه که در 120 قسمت 80 دقیقه‌ای روی آنتن می‌رود یک برنامه گفت‌وگومحور نیز محسوب می‌شود و طی آن با دعوت از پژوهشگران، کارشناسان و استادان دانشگاه موضوعی که برای برنامه درنظر گرفته شده است از ابعاد مختلف به بحث گذاشته می‌شود و در بخش هنری برنامه نیز موضوعات متنوعی همچون ادامه حیات فرم‌های هنری بومی‌ در کالبد زمانه حاضر با تاکید بر نگارگری، سنت‌های تصویری ایرانی و چالش‌های پیش‌رو، باغ ایرانی، هویت و معماری معاصر ایران و همچنین مسأله درام مذهبی در تئاتر، سینما و تلویزیون مورد توجه قرار گرفته است.

شاید یکی از انتقاداتی که بتوان بر این برنامه وارد کرد فضای بسیار سنگین حاکم بر آن است. این برنامه که به نوعی به واسطه زمان پخش، جا در پای برنامه‌های پر مخاطب «دو قدم مانده به صبح» و «دور میز شب» گذاشته است، اما هنوز نتوانسته جایگاهی را که این برنامه‌ها در میان مخاطبان شبکه 4 پیدا کرده بودند از آن خود کند.

دو قدم مانده به صبح و تا حدودی دور میز شب می‌توانستند حتی بسیاری از کسانی را که اهل دیدن برنامه‌های شبکه 4 نبوده‌اند هر شب مدتی پای این شبکه بنشانند، اما این برنامه به واسطه همین فضای بیش از حد سنگین در برقراری ارتباط با مخاطب تا حدودی موفق عمل نکرده و تنها موفق به جذب برخی مخاطبان خاص شده است.

دکور این برنامه، با به‌کارگیری رنگ‌های گرم سعی در ایجاد فضایی گرم در شب‌های سرد زمستان دارد که انتخاب مناسبی از سوی دست‌اندرکاران این برنامه به حساب می‌آید. همچنین پرداختن به مباحث جامعه‌شناسانه و تاریخی تا حدودی برگ برنده‌ای برای این برنامه است تا علاقه‌مندان به این مباحث که کم هم نیستند محفلی را یافته باشند برای بررسی آنچه به آن می‌اندیشند. شاید بتوان گفت که در رابطه با ادبیات و هنر برنامه‌های متنوعی حتی در خود شبکه 4 تولید شده و روی آنتن رفته است، اما برنامه‌های گفت‌وگومحوری که اختصاص به مباحث علمی ‌حوزه جامعه‌شناسی و تاریخ را در قالبی گفت‌وگومحور و به این صورت مورد توجه قرار داده باشد بسیار کم است.

انتخاب عنوان جذاب و خاطره‌برانگیز «هزار و یک شب» نیز که از سنت‌های اصیل قصه‌گویی ما شرقی‌ها حکایت می‌کند یکی دیگر از انتخاب‌های مناسب‌ دست‌اندرکاران این برنامه است و برای این‌که این اسم تنها یک اسم نماند در پایان هر قسمت از برنامه یکی از داستان‌های جذاب هزار و یک‌شب توسط صدرالدین شجره، به عنوان یکی از چهره‌های آشنا در رادیو و تلویزیون، در برنامه خوانده می‌شود که با بیشتر شدن مخاطبان این برنامه قطعا مورد توجه بیشتری قرار خواهد گرفت.

می‌توان گفت هنوز هزار و یک شب در ابتدای راه قرار دارد و می‌بایست با تغییر اندکی در لحن و کاستن از فضای سنگین آن بتواند شب‌های طولانی زمستانی مخاطبان شبکه 4 را به شب‌هایی علمی‌تر و در عین حال سرگرم‌کننده‌تر تبدیل کند.