مدرسه‌ای کهن با نظام نامه‌ای مدرن

میرزا حسن رشدیه کسی بود که حدود سال 1263 هـ . ش برای اولین بار مدرسه‌ای به سبک مدرن در کشور و در شهر تبریز دایر کرد و با وجود مشکلات بسیار که حتی بعضی مواقع به بستن مدرسه منجر می‌شد به فعالیت خود ادامه داد.

حدود 12 سال بعد در شهر خامنه یکی دیگر از شهرهای آذربایجان شرقی، فرهنگ دوستی به نام حاج اسدالله معرفت اقدام به تاسیس مدرسه‌ای با همان سبک مدرن کرد؛ مدرسه‌ای با نام معرفت که تاکنون تعطیل یا تخریب نشده و به همین خاطر می‌توان ادعا کرد که اولین مدرسه نوین مستمر در ایران است.

کارشناس موزه شهر خامنه در این ارتباط می‌گوید: حاج اسدالله معرفت بعد از تاسیس مدرسه، نظام‌نامه‌ای هم تنظیم کرده که می‌توان آن را اولین اساسنامه آموزش و پرورش کشور قلمداد کرد. جبار فرجی افزود: این نظام‌نامه مشتمل بر مقدمه و 10 فصل است که موسس مدرسه تمام تکالیف و وظایف اولیای مدرسه و دانش‌آموزان را در آن مشخص کرده است. وی تصریح کرد: در این نظام‌نامه برای اولین بار بحث تنبیه از برنامه آموزشی مدارس حذف و تشویق جایگزین آن شد.

در فصل سوم نظام‌نامه معلم از چوب زدن شاگردان در کلاس درس منع شده و در فصل هشتم دادن امتیاز و تشویق چون بلیت‌آفرین و ورقه امتیاز به شاگردان امر شده است. همچنین در این نظام‌نامه برای اولین‌بار روزهای تعطیل مانند جمعه، اعیاد غدیر، قربان، فطر و... مشخص شده است.

فرجی افزود: در فصل چهارم نظام‌نامه آمده است: شاگردانی که از 7 سال کمتر و 14 سال بیشتر بوده یا به امراض مسری دچار شده باشند، از پذیرش در مدرسه منع خواهند شد. همچنین اگر دانش‌آموز زودتر از موعد مقرر 3 ساله بخواهد از مدرسه خارج شود، باید جریمه پرداخت کند.

کارشناس موزه خامنه گفت: تاکنون حدود 300 سند باارزش و تاریخی درخصوص مدرسه معرفت گردآوری شده که پس از دسته‌بندی برای ثبت در فهرست آثار ملی ایران به سازمان میراث فرهنگی ارسال می‌شود.فرجی خاطرنشان کرد: ورقه‌های امتحانی مربوط به سال 1313 شمسی، نامه‌های اداری، نامه‌های مربوط به تشکیل انجمن تربیت بدنی خامنه، فرم‌های مربوط به وضع تحصیلی دانش‌آموزان و قراردادهای اشتغال معلمان این مدرسه از جمله اسنادی است که بیش از 4 سال برای جمع‌آوری آنها زمان صرف شده است.

حاج اسدالله معرفت در سال 1217 هـ .ش در خامنه دیده به جهان گشود. در جوانی همراه 2 برادرش برای کسب و کار به روسیه رفت و به دلیل فعالیتی که از خود بروز داد در اندک زمانی یکی از تجار خوشنام و معتبر پطروسکه روسیه شد. وی با آن که بی‌سواد بود، برای کمک به هموطنان خویش اولین مدرسه معرفت را در حدود سال 1275 هـ . ش در زادگاهش، خامنه و دومین مدرسه را بعد از 2 سال در مشهد و سومین مدرسه را در پطروسکه روسیه برای تعلیم هموطنان خود تاسیس کرد.