جایی برای زندگی مسالمت‌آمیز زبان بسته‌ها

از شیر، سلطان جنگل گرفته تا روباه مکار و خرگوش زرنگ، همه و همه در باغ‌وحش تداعی‌گر این خاطرات هستند. شهروندان تهرانی و گردشگرانی که به این شهر پر از حیوان می‌روند، می‌توانند این خاطرات شیرین را در یادشان مرور کنند. کافی است یک سر بروند به باغ‌وحش مجموعه تفریحی ارم در غرب تهران.

تنها باغ‌وحش تهران با وسعتی بالغ بر 5‌/‌4 هکتار در کیلومتر 4 بزرگراه تهران ـ کرج واقع شده و می‌توان حدود 110 گونه جانوری را در آن تماشا کرد؛ جانورانی چون شیر، خرس قهوه‌ای، تمساح، مار بوآ، شتر دوکوهان، انواع میمون‌ها، شتر مرغ، گوزن، گرگ و گونه‌های مختلف پرندگان. اولین موضوع جالب هنگام ورود به این مجموعه، صداهای حیوانات باغ‌وحش است که گویی مرادشان جلب توجه شماست. حیواناتی که در این مجموعه نگهداری می‌شوند هریک دارای جذابیت‌های خاص خود هستند. البته این به سلیقه شخصی شما بستگی دارد و این‌که به کدام یک از این حیوانات علاقه بیشتری نشان می‌دهید.

از در باغ‌وحش که وارد می‌شوید، شترهای دوکوهان را می‌بینید. تصور نمی‌کنم محیطی که در باغ‌وحش تهران برای این شترهای عظیم‌الجثه ساخته شده، به اندازه بیابان‌های محل زندگیشان موجبات خوشحالی‌شان را فراهم کند؛ اما وقتی بیشتر دقیق می‌شوید، می‌بینید چندان هم ناراضی به نظر نمی‌رسند.

روبه‌روی محل نگهداری شترها هم محوطه خرس‌های قهوه‌ای است. این خرس‌ها که واقعا بزرگ هستند، کمی تنبل به نظر می‌رسند و وقتی به فنس‌های محوطه نگهداری‌شان نزدیک می‌شوید، شما را زیرچشمی نگاه می‌کنند . از کنار قفس خرس‌ها که عبور کنید، می‌توانید پرنده‌های شکاری را ببینید؛ پرنده‌هایی که تنها در فیلم‌های مستند حیات‌وحش دیده می‌شوند. البته درباره پرنده‌های شکاری این نکته جای بسی خوشحالی است که هنوز می‌توان آنها را در آسمان کشورمان رصد کرد.

پس از دیدن کرکس، عقاب و شاهین ممکن است نبرد شاخ به شاخ گوزن‌های ایرانی بر سر محدوده‌ای کوچک برایتان جالب باشد. شگفت‌آور این‌ است که این شاخ‌های بلند بر اثر ضربه‌های محکم حریف هیچ آسیبی نمی‌بینند. کمی جلوتر، تماشای قفس بزرگی که برای زندگی انواع پرندگان کنار هم اختصاص یافته خوشحالتان می‌کند. این قفس بزرگ دارای حجره‌هایی جداگانه است که در هر حجره نوع خاصی پرنده نگهداری می‌شود.

در این قسمت طاووس بیش از دیگر پرندگان جلب توجه می‌کند. طاووس با آن پرهای بلند خوشرنگ و دل‌انگیز، انگار فخرفروشی می‌کند. نکته‌ای که شاید عجیب به نظر برسد، وجود چند گنجشک در هریک از قفس‌هاست. این گنجشک‌ها خود را از میان منفذهای قفس به داخل می‌رسانند و در غذای پرندگان باغ‌وحش شریک می‌شوند. کمی جلوتر و در یک گودال که شاید عمق آن از 2 متر هم بیشتر باشد، 2 شتر مرغ با قد و قامتی بلند و گردن‌های دراز، اطراف خود را کنجکاوانه نظاره می‌کنند.

انسان موجودی است با رفتارهای عجیب بسیار و البته بسیار تمامیت‌خواه که بیشتر اوقات با بقیه جانداران روی کره زمین میانه خوبی نداشته است. در طول تاریخ، انسان‌ها برخی به قصد تفریح و خوشگذرانی و برخی دیگر نیز به نیت کسب رزق و روزی، حیوانات را شکار کرده اند؛ حیواناتی که مانند ما انسان‌ها این حق را دارند که روی این کره خاکی زندگی کنند؛ اما گرفتار کسانی می‌شوند که ما آنها را به نام شکارچی می‌شناسیم. خوشبختانه هرچه زمان پیش می‌رود، شکار و شکارچی فاصله بیشتری پیدا می‌کنند.

این مساله دلایلی زیادی دارد. ارتقای سطح آگاهی مردم درباره لزوم حفاظت از گونه‌های جانوری و نظارت مستمر محیط‌بانان سازمان حفاظت محیط‌زیست از جمله این دلایل است؛ اما با این همه متاسفانه هنوز هم شاهد کاهش تعداد جانورانی هستیم که شاید تا همین 50 سال پیش در محیط اطراف ما زندگی می‌کردند. هنوز مدت زیادی از زمانی که گربه‌سانانی مثل شیر ایرانی و ببر مازندران در این مرز و بوم زندگی می‌کردند، نگذشته است. از بین رفتن محیط‌زیست جانوران و حیوانات به دلیل گسترش شهر‌ها و بی‌توجهی انسان‌ها به لزوم حفظ حیات‌وحش، عاملی بسیار مهم در کاهش تعداد گونه‌های جانوری در روی این کره خاکی به شمار می‌آید.

امروزه دیدن یک جانور وحشی در طبیعت کاری بس دشوار است؛ مگر این‌که خود ما انسان‌ها آنها را برای تماشای عمومی در باغ‌های وحش نگهداری کنیم.