تلاشی مشترک برای حفظ مروارید خزر

حالا در شرایطی به سال 2012 وارد می‌شویم که بار دیگر گفته می‌شود صید ماهی‌های خاویاری خزر از ابتدای سال نوی میلادی ممنوع می‌شود. این تصمیم در پی سی‌و دومین نشست کمیسیون مشترک منابع زیست‌محیطی دریای خزر به تصویب رسیده و قرار است کشورهای حاشیه خزر به موجب آن و با اجرای طرح‌های مختلف، از منابع زنده این دریا بیشتر حفاظت کنند.

ماهیان خاویاری یا استروژن، از خانواده تاس‌ماهیان و ازجمله گونه‌های آبزی کم نظیری هستند که از قدمتی چندمیلیون ساله که به عصر ژوراسیک باز می‌گردد برخوردارند. به همین دلیل ماهیان خاویاری را فسیل‌های زنده‌ای می‌نامند که تا به امروز باز مانده‌اند. این ماهیان به ۲۷ گونه و زیرگونه در جهان تقسیم می‌شوند که از این تعداد ۶ گونه در دریای خزر زندگی می‌کنند. ارزش ماهیان خاویاری نه‌به‌جهت استفاده از گوشت که به واسطه تخم آنهاست که به خاویار یا مروارید سیاه مشهور است.

اهمیت حفظ و نگهداری این میراث ارزشمند در حالی است که افزایش تصاعدی قیمت خاویار باعث شده تا صید این‌گونه خاص افزایش یافته و در نتیجه این ماهیان در لیست قرمز موجودات در حال انقراض قرار گیرند. در این میان با وجودی که بسیاری از کشورها به پرورش مصنوعی خاویار اقدام کرده‌اند اما کماکان، گونه‌های آزاد آن از ارزشی قابل توجه برخوردارند و استقبال بازارهای لوکس جهان از آن، منجر به سرپیچی از کنوانسیون سایتیس(کنوانسیونی برای حفظ برخی از گونه‌های در خطر انقراض در برابر بهره‌برداری بی‌رویه) و در نهایت کاهش محسوس گونه‌های ماهیان خاویاری شده است.

تعلیق صید ماهیان خاویاری به مدت ۱۰ سال در حالی از آغاز سال 2012 به اجرا در می‌آید که 93درصد از ذخایر ماهیان خاویاری جهان در دریای خزر موجود است. البته ناگفته پیداست برای حفظ این‌گونه در حال انقراض، ممنوعیت صید آنها کافی نیست.

در واقع برای کاهش خطرات ناشی از آلودگی شدید اکوسیستم خزر، می‌بایست هر چه سریع‌تر تمهیدات جدی اندیشیده شود. از طرف دیگر می‌بایست واردات این نوع از ماهی‌ها از سوی کشورهای اروپایی، آمریکا و دیگر مصرف‌کنندگان خاویار ممنوع شود، بخصوص این‌که خاویار کالایی نیست که نبود آن سیستم غذایی دنیا را به هم بریزد. خاویار جزو کالاهای لوکس و گران‌قیمت است.

با ممنوعیت صید ماهیان خاویاری در سال جدید، فرصتی طلایی برای نجات مروارید خزر پیش آمده که می‌بایست آن را اقدامی مثبت قلمداد کرد. هرچند بسیاری از کارشناسان مطمئن نیستند برخی از 5 کشور حاشیه‌ خزر اراده‌ واقعی دراین مورد داشته باشند.

بهاره صفوی / گروه دانش