از «خردسال» دیروز تا «سلام کوچولو»ی امروز

در فرصتی که ایجاد می‌شود، عذرا وکیلی سردبیر، تهیه‌کننده و گوینده پیشکسوت برنامه «سلام کوچولو» که از سال 52 تهیه‌کنندگی آن را به عهده گرفته است، می‌گوید: قبل از انقلاب برنامه به اسم «خردسال» پخش می‌شد و من با کمک بچه‌های بزرگ‌تر همچون ژاله صادقیان و مژگان عظیمی که ادای صدای بچه‌های کوچک‌تر را درمی‌آوردند، برنامه را شروع کردم. بعد از انقلاب آرم، موسیقی و تیتراژ برنامه را عوض کردم. همچنین برای جذب مخاطب رو به کارهای موزیکال آوردیم که رضا عمرانی کارگردانی و کمال طراوتی آهنگسازی کار را به عهده گرفتند.

از وکیلی می‌پرسم مگر این برنامه چه ویژگی‌هایی داشت که شمارا به تهیه و اجرای آن ترغیب کرد که می‌گوید: وقتی خواستند بین برنامه خردسالان و کودکان یک کدام را انتخاب کنم، برنامه خردسالان را انتخاب کردم، چرا که در دنیای آنها راحت هستم. یک دنیای ساده و صمیمی، دنیایی که اگر اشتباه می‌کنند، خودشان از اشتباهشان حرف می‌زنند و اگر کارشان را هم خوب انجام بدهند، ذوق می‌کنند. بچه‌ها به من انرژی می‌دهند و این مساله مرا ترغیب کرد تا برنامه سلام کوچولو را بپذیرم.

وقتی از او می‌پرسم در برنامه سلام کوچولو چقدر به مقتضیات بچه‌های امروزی توجه می‌کنید، او بیان می‌کند: هر سال برنامه‌ریزی خاصی برای برنامه داریم. چون بچه‌های امروزی طالب بازی‌های کامپیوتری هستند و فیلم‌های تخیلی می‌بینند دوست دارند مثل مرد عنکبوتی از در و دیوار بالا بروند. ما هم حال و هوای بچه‌ها را درک می‌کنیم. به طور مثال در استودیو مجری‌ای داشتیم که مثل مرد عنکبوتی به در و دیوار می‌چسبید و فضای قصه را عوض کردیم.

وقتی از ضرورت برنامه‌های کودک در رادیو می‌پرسم، وکیلی خاطر‌نشان می‌کند: باید باور داشته باشیم کودکان ما آینده‌سازان این مملکت هستند که هر چقدر به آنها توجه بشود، در آینده این نهال کوچک، درخت تناوری خواهد شد. من از مسوولان رادیو استدعا دارم یک ارتباط و نشستی صمیمانه با نهادهایی همچون آموزش و پرورش و سازمان بهزیستی داشته باشند. تبادل نظر میان این نهادها باعث ارتقای برنامه‌ها، آگاهی دانش‌آموزان، کودکان و خانواده‌ها خواهد شد.

ابراهیم صابری‌نژاد، مدیر گروه ایران و خانواده رادیو ایران که از نزدیک بر روند تولید برنامه سلام کوچولو نظارت دارد، می‌گوید: برنامه‌سازی برای گروه سنی کودک حساسیت و ظرافت بسیار بالایی دارد. توجه به این حساسیت و ظرافت بویژه وقتی مجموعه ظرفیت‌ها و امکاناتی را که یک برنامه‌ساز رادیویی می‌تواند به کار گیرد به خاطر می‌آوریم، اهمیت بیشتری می‌یابد.

درواقع یک برنامه‌‌ساز رادیویی نمی‌تواند از جاذبه‌های تصویری اعم از عکس، نقاشی، کاریکاتور، انیمیشن و فیلم استفاده کند.

او ادامه می‌دهد: با این همه، رادیو و برنامه رادیویی هم قابلیت‌های فراوانی دارند که یک برنامه‌ساز آگاه، خلاق و هنرمند می‌تواند با بهره‌گیری از آنها خردسال، کودک و نوجوان را با اشتیاق فراوان با خود همراه کند. کما این‌که با وجود انواع فناوری‌های نوین در عصری که به نام عصر ارتباطات از آن یاد می‌شود باز هم قصه‌های مادر بزرگ برای کودکان ما جذابیت فراوان دارد.

برنامه جذاب و شنیدنی سلام کوچولو با اجرا و تهیه‌کنندگی عذرا وکیلی سال‌های سال است که تقدیم خردسالان و کودکان این مرز و بوم می‌شود. شناخت خوب خانم وکیلی از مخاطبان برنامه به حدی است که کودکان همراه با بزرگ‌تر‌های خانواده، سلام کوچولو را می‌شنوند. این واقعیت در بعضی مناسبت‌ها مثل روز جهانی کودک که برنامه به‌صورت زنده تقدیم شنوندگان شده به اثبات رسیده است.

صابری‌نژاد تصریح می‌کند: در این برنامه‌ها موارد تلفنی بسیار جذابی با صدای کوچولوها، پدرها و مادر‌ها و حتی پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها پخش شده که گویای همراهی تمامی اعضای خانواده با این برنامه بوده است. جذابیت‌های شنیداری و محتوایی این برنامه فراوانند. از تعامل مطلوب خانم وکیلی با بچه‌ها گرفته تا شیرین زبانی و حاضر جوابی خردسالان در استودیو که در واقع آنها هم بخشی از اجرای برنامه را به عهده دارند و همین‌طور ترانه‌های مناسب همگی از عوامل موفقیت برنامه هستند.

جالب است بدانیم بسیاری از هنرمندان صاحب‌نامی که اکنون در حوزه‌های صداوسیما و سینما خالق آثار گرانبهایی هستند روزی و روزگاری مجری خردسال برنامه سلام کوچولو بوده‌اند.

در گروه ایران و خانواده رادیو ایران برنامه‌ریزی مناسبی برای حمایت، تقویت و روزآمدی این برنامه پرطرفدار می‌شود و خوشبختانه مدیران ارشد سازمان صداوسیما نیز به سرمایه‌گذاری ارزشمند رسانه‌ای برای خردسالان و کودک و نوجوان تأکید دارند.

شهربانو اورنگیان که از سال 70 تا امروز نویسنده ثابت برنامه سلام کوچولو بوده و هست، می‌گوید: معمولا پس از این‌که سوژه مناسبی را انتخاب کردم برای آن فضاسازی می‌کنم. به این صورت که همزمان یک قصه ریتمیک و شعر را که حالت سرود داشته باشد، می‌سرایم. همچنین سوال و جواب بچه‌ها با گوینده‌ها به صورت ریتمیک یا معمولی است. دکلمه، معما و بازی مناسب با همان موضوع از دیگر قسمت‌هایی است که در برنامه رعایت می‌شود.

اورنگیان ـ دبیر آموزش و پرورش، کسی که در حال حاضر 7 جلد کتابش با موضوعات کودک در بازار است و 13 جلد زیر چاپ دارد ـ در خصوص نویسندگی برای کودک می‌گوید: معمولا وقتی نویسندگی برای کار کودک مطرح می‌شود، خیلی‌ها فکر می‌کنند نوشتن آن ساده است، ولی چون دایره واژگانی کودک محدود است و نمی‌توان از واژه‌های متفاوت استفاده کرد، بنابراین نوشتن برای آنها شاید سخت‌تر باشد.

این نویسنده با سابقه تصریح می‌کند: همیشه و در هر زمان مشغول پیدا کردن سوژه‌های مفید برای کودکان هستم، چه موقع آشپزی باشد یا استراحت! وقتی فکر کردن را شروع می‌کنم حداقل یک تا یک ساعت و نیم وقت می‌گذارم که 7 تا 10 صفحه مطلب در خصوص برنامه بنویسم.

وقتی از اورنگیان در خصوص حس و حالش از نوشتن برای خردسال می‌پرسم، می‌گوید: از نوشتن برای کودکان لذت می‌برم، چون کودکان موجوداتی هستند که هیچ گناهی از آنها سر نمی‌زند و پاک‌ترین آدم‌های روی زمین هستند.

بیرون از استودیوی برنامه، در سالنی که استودیوهای دیگر در آن واقع است، مادران علی پنجه‌ای، فاطمه السادات و سید امیرحسین حمیدی و سپهرراد فرزامی که همراه بچه‌هایشان به رادیو آمده‌اند، منتظر هستند تا برنامه تمام شود. فرصت را غنیمت می‌شمارم و با مادران همکلام می‌شوم.

مادر علی پنجه‌ای با ذوق و شوق خاصی از آمدن علی به رادیو می‌گوید: تقریبا علی 2 ساله و نیمش بود، که برای شیمی‌درمانی در بیمارستان بستری شد. برای این‌که ذهنش را مشغول کنم تا کمتر به بیماری‌اش فکر کند، برایش یک رادیو خریدم تا برنامه‌ها را گوش کند. دادن رادیو همان و آشنا شدن علی با سلام کوچولو همان. مرتب این برنامه را گوش می‌کرد تا این‌که متوجه شدم می‌توانم او را به عنوان مهمان به برنامه ببرم. تقریبا از 4 سالگی علی همکاری‌اش را با برنامه شروع کرد.

رباب دل‌آرایی فرد ادامه می‌دهد: با این که علی نابیناست، اما به مدرسه عادی می‌رود و جزو شاگردان ممتاز است و در حال حاضر 10 جزء قرآن را حفظ کرده است. او در این مدت به عنوان منتخب گویندگان رادیو در سال 85 و منتخب خوانندگان جشنواره ترنم وحدت برگزیده شده است. خواندن تیتراژ برنامه‌های شبکه قرآن و شبکه 2، خوانندگی دو اثر «عطر یاس» برای حضرت زهرا(س)‌ «غنچه انتظار» برای امام زمان(عج‌) و شعری برای مادر از دیگر فعالیت‌های اوست.»

وقتی از فاطمه السادات حمیدی که برای خوردن آب از استودیو بیرون آمده است، نظرش را در مورد رادیو می‌پرسم با خنده می‌گوید: برنامه را خیلی دوست دارم. استودیوی ما پر از شادی و خاطره است. آن گاه با خوشحالی مضاعفی ادامه می‌دهد: «امیرحسین برادرم نیز با من در استودیو هست و ما سعی می‌کنیم نکته‌هایی را که خانم وکیلی می‌گویند یاد بگیریم.»

این کودک 10 ساله می‌گوید: «گاهی وقت‌ها که بچه‌‌های کوچک‌تر نمی‌توانند جملاتی را که زیاد است، تکرار کنند آنها را من می‌گویم.»

مادر فاطمه السادات می‌گوید: «فاطمه را از 5 سالگی و امیرحسین را وقتی 2 سالش بود، به رادیو آوردم. آن زمان چون امیرحسین کوچک‌ترین عضو برنامه بود، خانم وکیلی او را روی پاهایش می‌نشاند.

رامین جوادپور، خواننده و آهنگساز سلام کوچولو که در حال حاضر دستیار تهیه خانم وکیلی است، می‌گوید: از 4 سالگی وارد رادیو شدم و از همان سال به عنوان مجری خردسال با این برنامه همکاری‌ام را شروع کردم.

وقتی از او می‌پرسم چطور با این برنامه آشنا شده به پیگیری‌های مادرش اشاره می‌کند و می‌گوید از 2 سالگی به مهدکودک می‌رفتم و اولین برنامه‌ام که خواندن سوره توحید بود، روی سن اجرا کردم. مادرم وقتی متوجه استعداد من شد، آموزش شعرهای کوتاه را شروع کرد. او پا به پای من حرکت می‌کرد و خیلی علاقه داشت من در رادیو فعالیت کنم. به عنوان مهمان وارد برنامه سلام کوچولو شدم، وقتی شعر «علی ای همای رحمت» را برای خانم وکیلی خواندم ایشان گفتند چه شعر سنگینی را یاد گرفتی و من دوباره شعر دیگری را خواندم. ایشان جویای احوال من شدند که چطور این شعرها را حفظ می‌کنم و از مادرم خواستند هفته آینده نیز برای ضبط برنامه حضور پیدا کنم. از آن به بعد وارد برنامه شدم. عادت کرده بودم که روی پای خانم وکیلی بنشینم و موضوع داستان‌ها را اعلام کنم. به طور مثال می‌گفتم این قسمت پروانه. وقتی سواد هم یاد گرفتم غیر از اجرا، خوانندگی بخش کودک را انجام دادم. وقتی خانم وکیلی تشخیص دادند دیگر از صدای من به عنوان مجری خردسال نمی‌توانند استفاده کنند و با توجه به این که بچه‌هایی که بزرگ می‌شدند از برنامه خارج می‌شدند، از من خواستند در برنامه بمانم و من هم با کمال میل قبول کردم و کم‌کم وارد کارهای آهنگسازی برنامه شدم و کارهای خوانندگی بزرگسال برنامه را انجام دادم.

او به بخش آموزشی برنامه اشاره می‌کند و می‌گوید: این بخش باید با صدای بزرگسال اجرا شود. آموزش مطالبی همچون کوه‌های ایران که متن آن ریتمیک و به صورت شعر است و بچه‌ها بعد از شنیدن این بخش یاد می‌گیرند به پرسش‌های خانم وکیلی جواب دهند.