هند و پاکستان‌ به سوی بهبود روابط

در این اقدام، پاکستان هزینه‌های گمرکی کالاهای هندی را کاهش داد و محدودیت‌های ورود کالاها و اجناس هندی به مرزهای خود را کم کرد. ناظران معتقدند این اقدام پانزده سال دیر انجام شد و باید سال 1996 هنگامی که هند نیز این اقدام را برای پاکستان به انجام رساند، آغاز می‌شد. با وجود تاخیر در این گام بلند که از اهمیت بسیاری برخوردار است، باید گفت چنین تصمیمی در کاهش تیرگی در روابط میان این دو کشور همسایه که از مدت‌ها قبل سایه‌افکنده بود، تاثیر بسیاری بر جای گذاشت. اگر چه این تصمیم در بخش اقتصادی و تجاری اتخاذ شده است، اما دارای ابعاد سیاسی گسترده‌ای خواهد بود. طی سال‌های گذشته هند بر پاکستان فشار می‌آورد تا محدودیت‌های قرار داده شده در تجارت آزاد میان دو کشور برداشته شود.

این تمایل هند در گسترش روابط با پاکستان در چارچوب دیدگاه مانموهان سینگ نخست‌وزیر هند مبنی بر تاسیس منطقه آزاد تجاری در جنوب آسیا همانند اتحادیه اروپا با هدف تحقق پیشرفت اقتصادی و تمرکز بر منافع بازرگانی مشترک می‌گنجد، اما با وجود اختلاف‌های پیچیده سیاسی میان دو کشور تحقق این نگاه بسیار سخت می‌نمود. شاید به همین دلیل گام اخیر پاکستان تعبیر آشکاری از حسن‌نیت این کشور تلقی شده و علامت مهمی در تغییر مواضع پاکستان با وجود تداوم مشکلات سیاسی موجود میان دو کشور بویژه مساله کشمیر، باشد. بدون تردید اعتبارهای اقتصادی و منافع بازرگانی، نقش مهمی در اتخاذ تصمیم مذکور از سوی پاکستان دارد. اقتصاد پاکستان در این مرحله با مشکلات بسیاری دست و پنجه نرم می‌کند و فشارهای بسیاری از سوی کارفرمایان و بازرگانان پاکستانی بر دولت این کشور وارد می‌شد تا محدودیت‌ها برداشته شود و تجارت با هند با سهولت انجام شود. هند کشوری است که یکی از پویاترین اقتصادهای جهانی را در اختیار دارد و به سرعت در حال پیشرفت است. اسلام‌آباد تا این لحظه به تعهدات خود در توافقنامه تجارت آزاد با کشورهای همسایه و کاهش هزینه‌های گمرکی بر کالاهای خرجی بی‌توجه بود. با وجودی که هند سال 1996 این امتیاز را به پاکستان اعطا کرد، البته پاکستان توافقنامه تجارت آزاد با کشورهای جنوب آسیا را به حالت تعلیق درآورد. اصرار اسلام‌آباد بر عدم افزایش مبادلات بازرگانی با هند، چالش بزرگی بر سر راه اجرای مواد توافقنامه به وجود آورد.

اما امروز و با گام اخیر پاکستان، محدودیت‌های تحمیل شده بر کالاهای هندی از سوی مقامات اسلام‌آباد برداشته شده و کالاهای هندی وارد بازار پاکستان می‌شود.

به هر حال آنچه در اقدام پاکستان مورد توجه است، سرعت تصمیم‌گیری این کشور در نادیده گرفتن اختلاف‌های گذشته با هند است. به نظر می‌رسد اسلام‌آباد در بهبود روابط خود با هند و حتی چین تلاش می‌کند در روابط آسیب‌دیده‌اش با ایالات متحده، توازن برقرار کند. پس از فشارهای واشنگتن بر اسلام‌آباد و تعقیب نیروهای طالبان در اراضی این کشور و اتهام‌های وارده از سوی آمریکا مبنی بر هدایت شبکه‌های تروریستی که اوضاع را برای نیروهای آمریکایی در افغانستان پیچیده کرده است و نیز تیرگی در روابط آمریکا و پاکستان تا جایی که کنگره آمریکا سخن از قطع کمک‌های اقتصادی به ارتش پاکستان به میان آورد، چاره‌ای برای پاکستان جز نزدیکی و همکاری بیشتر با هند و دنبال کردن منافع اقتصادی در ایجاد روابط با کشورهای همسایه باقی نگذاشته است.

باید در پی این گام بسیار مهم دولت پاکستان، اقدامات دیگری همچون کاهش هزینه‌های مسافرتی میان دو کشور و گسترش روابط میان دو ملت پاکستان و هند که از مشترکات زبانی و فرهنگی بسیار زیادی برخوردار هستند و همین طور توسعه در روابط سیاسی و فرهنگی و از میان برداشتن عوامل اختلاف که مسیر تکامل و پیشرفت در منطقه جنوب آسیا را با مشکل مواجه ساخته است، انجام شود.