مروری بر نمایشگاههای بزرگ کتاب در جهان
سالنهای تو در تو با بوی کتاب
یکی از مهمترین رویدادهای فرهنگی دنیا، برگزاری نمایشگاههای کتاب بخصوص نمایشگاههای بینالمللی کتاب است. نمایشگاههای بینالمللی کتاب را به طور کل میتوان به دو دسته تقسیم کرد.
دسته اول نمایشگاههایی است که میتوانیم آنها را فروشگاههای بزرگ کتاب بنامیم زیرا افراد مختلف بدون محدودیت میتوانند در آنها حضور پیدا کنند و کتابهای مورد علاقهشان را خریداری کنند، درست شبیه نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران. دسته دوم نمایشگاههای تخصصی است که افراد عادی اجازه ورود به آن را ندارند و تنها ناشران، ویراستاران، مترجمان، تصویرگران و به طور کل هر کس که در نشر فعالیتی میکند با ثبتنام قبلی در آن حاضر میشود تا به خرید و فروش رایت کتاب بپردازند و از طریق آژانسهای ادبی، خود را به جهانیان معرفی کنند. معمولا در یک یا 2 روز آخر این نمایشگاهها مردم عادی میتوانند از غرفهها دیدن کنند.
در یک حساب سرانگشتی، تعداد نمایشگاههای بینالمللی کتاب به بیش از 80 مورد میرسد که در اینجا با هم نگاهی به چند نمایشگاه مهم و معروف دنیا میاندازیم.
نمایشگاه کتاب وین
این نمایشگاه که بزرگترین برنامه ادبی کشور اتریش به شمار میرود، پذیرای بیش از 250 غرفه دار از 11 کشور دنیا خصوصا کشورهای اروپایی است. در این نمایشگاه هر ساله 100 هزار نسخه از یک رمان پرفروش به صورت رایگان با حضور نویسنده کتاب در یکی از غرفههای مستقر در نمایشگاه توزیع میشود.
برنامههای جنبی این نمایشگاه بویژه برای کودکان جذابیتهای زیادی دارد. برای مثال طی برگزاری نمایشگاه کتاب وین در سال 2010 کارگاههای آموزشی، کارگاههای نگارش، بحث و گفتوگو و کنسرت و باغ وحش نظر کودکان را به خود جلب کرده بود.
نمایشگاه کتاب کودک بولونیا
نمایشگاه کتاب کودک بولونیا مهمترین رویداد بینالمللی در زمینه نشر کودک است که در آن نویسندگان، مترجمان، تصویرگران، ویراستاران، کتابفروشان، توزیعکنندگان و... برای تقویت جنبههای مختلف صنعت نشر کودک حضور پیدا میکنند. این نمایشگاه با حدود 1200 غرفه میزبان 66 کشور جهان است. این نمایشگاه 4 روزه، با برگزاری برنامههای مختلف، فرصت خرید و فروش حق نشر آثار را برای ناشران فراهم میکند. سالانه حدود 600 خبرنگار از 70 کشور جهان برای پوشش خبری به ایتالیا سفر میکنند. برنده جایزه یادبود آسترید لیندگرن، گرانترین جایزه ادبیات کودک جهان، هر سال همزمان با نمایشگاه کتاب کودک بولونیا، در سوئد اعلام میشود. این مراسم همزمان در نمایشگاه بولونیا پخش میشود. هر دو سال یک بار هم برنده جایزه جهانی هانس کریستین اندرسن، مهمترین جایزه ادبیات کودک جهان، در نمایشگاه بولونیا معرفی میشود. علاوه بر اینها نمایشگاه بولونیا یک جایزه اختصاصی نیز با نام جایزه راگازی بولونیا دارد که به برترین تصویرگر تعلق میگیرد. نمایش آثار تصویرگران کتاب کودک بولونیا، یکی از بخشهای مهم این نمایشگاه است. آثار متنوع تصویرگران موجب شده تا این نمایشگاه، فرصت بسیار خوبی برای شناخته شدن و دریافت سفارشهای کاری را برای تصویرگران فراهم کند. نمایشگاه تصویرگران، پس از نمایشگاه بولونیا به ژاپن سفر میکند و در چندین نمایشگاه برای تماشای دانشآموزان، آموزگاران و کتابداران به نمایش گذاشته میشود. نمایشگاه تصویرگران کتاب کودک بولونیا، از سال 1967 تاکنون هر سال برپا شده است. سنت دیگر این نمایشگاه، معرفی یک کشور به عنوان مهمان افتخاری است. امسال، کشور لیتوانی، مهمان افتخاری است و آثار تصویرگران این کشور در یک سیر تاریخی به طور ویژه به بازدیدکنندگان از نمایشگاه معرفی شد.
نمایشگاه کتاب ابوظبی
این نمایشگاه که با همکاری نمایشگاه فرانکفورت و درماه آوریل و مارس برگزار می شود سال 1987 تاسیس شد.
بازدیدکنندگان میتوانند در این نمایشگاه آزادانه به خرید و فروش کتاب دست بزنند، بنابراین نمایشگاهی تجاری و تخصصی برای فعالان صنعت نشر نیست. علت برگزاری چنین نمایشگاهی را باید در مسائلی چون نوع سیستم توزیع کتاب، سانسور و تیراژ پایین چاپ کتاب در منطقه دانست. در این سالهای اخیر نمایشگاه کتاب ابوظبی تلاش کرده تا در کنار خرید و فروش کتاب، کارگاه آموزشی نیز برگزار کند.
یکی از بخشهای پر رونق این نمایشگاه، فروش کتابهای خطی است که تاجران بزرگ را از کشورهای مختلف دنیا برای نمایش و خرید و فروش این نسخ جلب میکند.
در این بخش میتوان از قرآنهای نفیس و خطی تا لوحهای چاپ چوبی ژاپنی، نقشه و دست نوشتههایی از انجیل را در غرفهها دید.
بیست و یکمین دوره برگزاری نمایشگاه ابوظبی در بهار 2011 برگزار شد.
نمایشگاه کتاب کلکته
نمایشگاه سالانه کتاب کلکته یکی از بزرگ ترین نمایشگاههای غیرتجاری و منحصر به فرد آسیایی است که بیش از 600 غرفه دارد و بنا به گفته مدیر اجرایی آن، نمایشگاه کلکته در سال 2010 بیش از یک میلیون و نیم بازدیدکننده را از سراسر دنیا به خود جذب کرده است.
این نمایشگاه در سال 1975 به همت انجمن صنفی ناشران و کتابفروشان، کار خود را آغاز کرد و توانست طی زمانی کوتاه به یکی از نمایشگاههای مهم کتاب در دنیا تبدیل شود. حضور شاعران و هنرمندان مشهور جهان در این نمایشگاه به اعتبار آن میافزاید. اما مهمتر از چنین بازدیدهای مهمی، ارزش این نمایشگاه را باید در عرضه کتابهای مذهبی، دانشگاهی و آخرین آثار نویسندگان جهانی دانست.
وسعت این نمایشگاه کتاب فراتر از ارائه کتاب است و بازدیدکنندگان میتوانند از فروش غذاهای جهانی، برپایی نمایشگاهها و سرگرمیهای دیگر نیز لذت ببرند.
این نمایشگاه در آخرین چهارشنبه ماه ژانویه شروع میشود و به مدت 12 روز پذیرای بازدیدکنندگان است.
نمایشگاه کتاب فرانکفورت
تاریخ نمایشگاه کتاب فرانکفورت به قرن 15 باز میگردد؛ درست چند سال پس از اختراع ماشین چاپ به دست یوهان گوتنبرگ. نمایشگاه فرانکفورت برای نخستین بار در میان نمایشگاههای صنعتی قرار گرفت. این نمایشگاه از همان زمان توانست خود را از دیگر مکانهای خرید و فروش کتاب متفاوت سازد. وقتی در آلمان مارتین لوتر را بدعتگذار میدانستند، در این نمایشگاه نوشتههای او به سادگی در اختیار همگان قرار میگرفت. آزادمنشی و آزاداندیشی تا قرن 17 بر تصمیمات مسوولان این نمایشگاه حاکم بود. ولی در قرون 17 و 18 به دلیل بروز جنگ سیساله (میان سالهای ۱۶۱۸ و ۱۶۴۸) و رواج چاپ کتاب به زبان مادری به جای زبان لاتین موجب شد تا این نمایشگاه رونق قبلی را نداشته باشد. تقسیم آلمان پس از جنگ جهانی دوم ناشران را مجبور کرد تا خود را با شرایط جدید هماهنگ کنند.
در سال 1949 این نمایشگاه دوران تازهای را آغاز کرد زیرا 205 ناشر آلمانی از 18 تا 23 سپتامبر در اولین نمایشگاه کتاب پس از جنگ شرکت میکردند. نمایشگاه فرانکفورت پس از برگزاری بیش از 50 دوره به بزرگترین نمایشگاه کتاب دنیا و معیاری برای فعالیتهای فرهنگی در دنیا تبدیل شد.
استقبال ناشران خارجی موجب شد تا نمایشگاه کتاب فرانکفورت به محلی برای داد و ستد حقوق و امتیازات نشر ارتقا پیدا کند و از میانه دهه 1970 بود که این رویداد به 2 بخش حرفهای و عمومی تقسیم شد تا قابلیتهای ارتباطی و کاریاش افزایش پیدا کند. وقتی دیوار برلین در اوایل دهه 1990 برچیده شد، نمایشگاه فرانکفورت نیز برای حضور کشورهای اروپای شرقی و مرکزی تلاش فراوانی کرد. از اواخر 1993 کتاب تنها مرکز توجه نمایشگاه نبود، در این سال برای نخستینبار گردهمایی منطقهای اطلاعات دیجیتال با موفقیت برگزار شد.
مجموعه موضوعات اصلی در نمایشگاه کتاب فرانکفورت از سال 1976 آغاز شده و تا به امروز ادامه یافته است. ابتدا در هر 2 سال و از سال 1988 سالانه حضور یک مهمان افتخاری از مهمترین اتفاقات ادبی و فرهنگی بینالمللی عرصه کتاب بوده است.
در نمایشگاه کتاب فرانکفورت زمینه فروش کتابها، مواد مرتبط با کتاب و حقوق چاپ و نشر از طریق تجارت جهانی کتاب فراهم میشود.
نمایشگاه کتاب اسپانیا (لیبرو)
نمایشگاه بینالمللی کتاب اسپانیا از 3 تا 5 اکتبر برگزار میشود. محل برگزاری این نمایشگاه بین مادرید و بارسلونا متغیر است. نمایشگاه کتاب اسپانیا مهمترین رویداد عرصه نشر در اسپانیا و الگوی کشورهای اسپانیایی زبان است که ناشران داخلی و خارجی فراوانی در آن شرکت میکنند. این نمایشگاه را که «فیرادو بارسلونا» سازماندهی کرده است و اتحادیه صنفی ناشران اسپانیایی از آن حمایت میکند، در 8 جولای 2006 مدال طلای لیاقت در هنرهای زیبا را از هیات وزیران دریافت کرد.
این نمایشگاه فعالیتهای تخصصی و فرهنگی زیادی را بر عهده دارد که از آن میان میتوان به بزرگداشت لیبر (بزرگداشت افراد و موسسات برجسته موثر در توسعه کتاب و کتابخوانی)، اهدای جوایز به عاملان گسترش کتابخوانی در رسانههای جمعی، جایزه توسعه کتابخوانی به کتابخانههای عمومی وجایزه بیوکساریو گینستا به کتابفروش سال اشاره کرد.
تمرکز بیستونهمین نمایشگاه بینالمللی کتاب اسپانیا در سال 2011 بر ارائه نسخههای دیجیتال آثار مهم ادبی و بخشی از پرفروشترین کتابهای غیرادبی الکترونیکی جهان بود. در حاشیه این نمایشگاه علاوه بر عرضه کتاب و نسخههای دیجیتالی به بازدیدکنندگان، نشستهای مختلفی با موضوع ادبیات و نسل جدید کتابهای دیجیتال، جایگاه نسخههای الکترونیک در میان مخاطبان و خوانندگان ادبی و همینطور حفاظت از حق مالکیت نویسندگان در ارائه نسخههای دیجیتال برگزار شد.
حورا نژادصداقت / جامجم
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
