دوستان قدیمی در «فرات» به هم می‌رسند

تفاوت میان سریال‌های مناسبتی (سریال‌هایی که در ایام خاص مثل محرم، رمضان یا دهه فجر و...) پخش می‌شوند با سریال‌هایی که در روزهای عادی پخش می‌شوند بسیار است. این آثار به دلیل موضوعی که دارند معمولا در ساعات پربیننده روی آنتن می‌روند. تولید این گونه سریال‌ها در مدت زمان کوتاه، عوامل آن را کارکشته‌تر و باتجربه‌تر می‌کند. تجربه‌ای که ممکن است یک کارگردان یا عواملش در طول سال‌های متمادی به دست آورند.

در هر حال امتیاز شبکه 2 برای دهه اول محرم امسال حضور گروهی حرفه‌ای است. سریال فرات را‌ محمدعلی اسلامی تهیه ‌ می کند و مازیار میری، کارگردانی آن را به‌عهده دارد. سریالی که گویا قرار است مانند تجربه‌های گذشته اسلامی (سریال رعنا، زیرتیغ و مثل هیچ‌کس) حرفی برای گفتن داشته باشد . رعنا در دهه فجر سال 78 به نمایش درآمد و بعد زیرتیغ به کارگردانی محمدرضا هنرمند و نویسندگی علی‌اکبر محلوجیان پخش شد. سریالی که روایتگر یک قصه اجتماعی بود. اکنون قرار است این تجربه مجددا در سریال فرات تکرار شود با این تفاوت که راس مثلث این سریال یعنی کارگردانی آن به جای محمدرضا هنرمند برعهده مازیار میری است؛ کارگردانی که اکنون پله به پله تجربه‌های خود را از فضای مستند تا سینمایی پشت سر می‌گذارد و اکنون پس از گذشت چند سال که از ساخت سریال گاوصندوق می‌گذرد مجددا به تلویزیون بازگشته است.

در سریال فرات باز هم قرار است شاهد قصه زندگی 2 رفیق باشیم که به دلیل بی‌توجهی نسبت به حرف‌های همدیگر تاوان سنگینی پس می‌دهند. یک ملودرام دیگر از نوع ملودرام‌های علی‌اکبر محلوجیان که بیشتر شبیه زندگی روزمره همه ماست.

با هماهنگی‌های حمید ابراهیمی، جانشین تهیه‌کننده و بازیگر این سریال در لوکیشن بیمارستان با عوامل سریال فرات همراه می‌شویم. جالب است که زمان تولید سریال زیرتیغ زمانی که با مجید مشیری، دستیار محمدرضا هنرمند برای تهیه گزارش از آن سریال رفته بودم، دقیقا قصه آنجا بود که پرویز پرستویی یعنی اوس محمود در دادگاه محاکمه می‌شد و علیرضا اوسیوند به عنوان شاهد قرار بود با شهادتش اوس محمود را تبرئه کند. شرایط دشواری که همه نگاه‌ها در دادگاه به دهان اوسیوند دوخته شده بود. در سریال فرات نیز مجددا این اتفاق تکرار شد.

بعد از تک‌دیالوگی که حسن پورشیرازی داخل یکی از اتاق‌های بیمارستان بر بالین یکی از بیماران می‌گوید بازی علیرضا اوسیوند شروع می‌شود. اوسیوند را غالبا در نقش‌های تیره نه منفی دیده‌ایم. نمی‌دانم دوباره گره سریال فرات نیز به دستان اوسیوند باز می‌شود یا نه؟ او لباس سبزرنگ مخصوص اتاق ICU را می‌پوشد و وارد اتاق می‌شود. قبل از تصویربرداری متن را می‌خواند. متنی که دیالوگ‌هایش را روی آن نوشته‌اند و او قبل از حاضرشدن مقابل دوربین تصویربردار، متن را با حسن پورشیرازی و حمید ابراهیمی مرور می‌کند و به آنها می‌گوید که بعضی جملات تکرار شده و باید هنگام بازی حذف شود، پورشیرازی هم پیشنهاد می‌‌دهد که با کارگردان صحبت کند و جملات تکراری را حذف یا کوتاه کند... . به دلیل فاصله‌ای که از اتاق ICU دارم متوجه دیالوگ‌های اوسیوند نمی‌شوم. افشین احمدی (تصویربردار)‌ پشت دوربین تصویربرداری نشسته و اجازه دید را از من گرفته است. او تصویربردار باسابقه‌ای است که تجربه سریال‌هایی مانند او یک فرشته بود و میوه ممنوعه را در ایام ماه رمضان سال‌های گذشته داشته است. کمی که نزدیک اتاق می‌شوم،‌ حدسم درست از کار درمی‌آید. به نظرم اوسیوند آمده مجددا از بیماری که بالای سر او قرار گرفته حلالیت بطلبد یا این که واقعیت‌هایی را به زبان آورد. هر چه هست آنچنان در نقش فرو رفته است و دستان بیمار را در دستان خود قرار داده و اشک می‌ریزد که یک مرتبه بیماری که روی تخت خوابیده شوکه می‌شود و شیلنگ داخل دهان و بینی‌اش او را اذیت می‌کند و از روی تخت بلند می‌شود. با بلندشدن او صدای انفجار خنده عوامل سریال، فضای بیمارستان را پر می‌کند.

به غیر از اکبر زنجانپور که نقش حاج ابراهیم، ‌یکی از 2 رفیق را بازی می‌کند و سرصحنه حضور ندارد، حسن پورشیرازی در نقش حاج کاظم،‌ گوهر خیراندیش در نقش همسر او (عالیه)‌ و فریبا جدی کار در نقش طوبی همسر حاج ابراهیم در بیمارستان حضور دارند.

تا فرصتی پیش می‌آید با تهیه‌کننده فرات درباره این سریال صحبت می‌کنم او درباره قصه سریال فرات می‌گوید: قصه از یک شرایط عادی شروع می‌شود و روایتگر زندگی 2 خانواده‌ای است که سرگرم تدارک خواستگاری هستند. خواستگاری که باعث وصلت مجدد این دو خانواده می‌شود. اسلامی ادامه می‌دهد: اتفاقاتی رخ می‌دهد که 2 خانواده دچار بحران‌هایی می‌شوند تا به تدریج این بحران‌ها فروکش می‌کند و شخصیت‌ها به مرحله شناخت واقعی از همدیگر می‌رسند.

اسلامی درباره ویژگی سریال فرات و تناسب این نام با مضمون سریال می‌گوید: قرار بود که اسم سریال را عوض کنیم. با مدیر گروه شبکه 2 هم مشورت کردیم، اما نام‌های دیگر جذاب نبود. محتوای قصه به مرور به سمت نشانه‌های ایام محرم و عاشورا می‌رود. درواقع به سمتی که بتوانیم درس‌هایی معنوی از این‌گونه سریال‌ها بگیریم، پیامدهایی که نشانه انقلاب عاشورایی و رسیدن به یک کمال فکری است به شکلی که کدورت‌ها جای خود را به دوستی می‌دهد.

تهیه‌کننده فرات در پاسخ به این سوال که تفاوت این‌گونه سریال‌ها با سریال‌هایی که در روزهای عادی شاهد پخش آن هستیم، چیست؟ می‌گوید: سریال‌های مناسبتی، تفاوت چندانی با سریال‌های دیگر ندارند، تنها در ایام خاصی مثل محرم و رمضان و فجر پخش می‌شوند که مخاطب بیشتری دارند و مضمون آنها غنی‌تر از سریال‌های دیگر است،‌ چون بیننده در این ایام منتظر پیام‌های جدید است.

وقتی پریسا گرگین، دستیار اول کارگردان دستش را به علامت سکوت بالا می‌برد، تنها صدای شاتر دوربین عکاسی حسن شجاعی فضای پشت صحنه فرات را پر می‌کند.

تا فرصت هست از تهیه‌کننده درباره انتخاب بازیگرهای این سریال و تشابه آن با سریال زیرتیغ می‌پرسم. اسلامی می‌گوید: انتخاب بازیگرها تشابهی با بازیگران سریال زیرتیغ ندارد و انتخاب آنها براساس تناسب با فضای قصه (ایرانی ـ سنتی)‌ به دور از تجمل و دنیاطلبی است به شکلی که در سریال‌های گذشته‌ام نیز این اتفاق رخ داده است.

گوهر خیراندیش همچنان مهربان و خوش‌زبان قبل از شروع بازی‌اش با تهیه‌کننده صحبت می‌کند. در کنار او فریبا جدیکار آرام با حمید ابراهیمی که نقش رضا را در این سریال دارد، صحبت می‌کند. ابراهیمی درباره نقشش در سریال فرات می‌گوید: هیچ نسبتی با 2 رفیق که شخصیت‌های اصلی داستان هستند ندارد، اما یکی از این دو رفیق به عنوان امر خیر،‌ دیه او را پرداخت کرده تا از زندان آزاد شود. او می‌گوید از ابتدای شکل‌گیری داستان و شروع تصویربرداری در کنار تهیه‌کننده بوده و با مشورت همدیگر بازیگرها را انتخاب کردند. ویژگی‌ نقش حمید ابراهیمی با دیگر نقش‌هایش را خودش این‌گونه تعریف می‌کند: رضا شخصیت محجوب و شهری است. یک راننده تاکسی که با ماشین زده پای کسی را شکسته و برحسب اتفاق به زندان افتاده است. ابراهیمی به دلیل سابقه همکاری با میری در سریال گاوصندوق و با توجه به این که نقش رضا متفاوت از نقش جوان‌های پر شر و شوری بوده که تاکنون بازی کرده، تصمیم گرفته این نقش را بازی کند. او با اشاره به نگاه متفاوت این سریال با سریال زیرتیغ درباره محتوای سریال فرات می‌گوید: مهم این است که اخلاقیات در این سریال گنجانده شده است و ما نمی‌توانیم موضوعات اخلاقی را از مباحث دینی جدا کنیم. رابطه تنگاتنگی میان بخشندگی و گذشت در کربلا و روز عاشورا وجود داشته است که در سریال فرات به این نکات توجه شده است.

صحنه‌ تمرین بازی گوهر خیراندیش با یکی از پرستاران که گرفته می‌شود با مریم هژیروند، برنامه‌ریز این کار برای صحبت با مازیار میری هماهنگ می‌کنم. کارگردان می‌گوید امروز روز شلوغی داریم و برنامه‌ریزش هم حرف او را تایید می‌کند. در هنگام تمرین آنها افشین احمدی، تصویربردار فرات در حال چای خوردن است. از او درباره تصویربرداری این کار می‌پرسم. از نظر او در سریال‌های ملودرام آنقدر داستان‌ها و شخصیت‌ها ارجحیت دارند که تصویربرداری آن نیاز به کار خارق‌العاده‌ای ندارد. او می‌گوید: به عنوان مثال در سریال او یک فرشته بود به دلیل مضمون خاص قصه و فضاهای حضور شیطان، نورهای عجیب و غریب در فضا داشتیم، اما در سریال فرات نورپردازی کاملا معمولی است و بیننده انتظار ندارد که نورپردازی خاصی ببیند. افشین احمدی تجربه 15 سال تصویربرداری را به شکل حرفه‌ای دارد و می‌گوید هرچند سینما ما را تحویل نگرفت، اما تلویزیون ما را پذیرفت و من وامدار تلویزیون هستم.

وقتی دیالوگ‌های گوهر خیراندیش تمام می‌شود، کارگردان کات می‌دهد تا صحنه دیگر آماده شود. در فرصت کوتاهی با مازیار میری در قسمت پذیرش بیمارستان صحبت می‌کنم. با این که می‌گفت یک دقیقه بیشتر فرصت نداریم، اما گپ ما طولانی‌تر از این زمان شد. عوامل صحنه در رفت و آمد بودند و مهدی لطیفی دستیار دوم کارگردان در تلاش است صحنه را آماده کند.

به مازیار میری می‌گویم قرار است زیر تیغ دیگری بسازید؟ می‌گوید: نه اصلا. این قصه دو تا رفیق هیچ ارتباطی به زیرتیغ ندارد. درست است که آقای محلوجیان آن را نوشته، اما امیر عربی آن را بازنویسی می‌کند. میری درباره فرات می‌گوید: قصه در 10 قسمت نوشته شده که قرار است طی 10 شب محرم پخش شود. قصه در روز عاشورا و تاسوعا اتفاق نمی‌افتد بلکه آخرین قسمت سریال در روز اول و دوم محرم در داستان گنجانده شده است . میری ویژگی فرات را این می‌داند که اگر آدم‌ها بپذیرند که اشتباه کردند و جرات عذرخواهی داشته باشند از خیلی اتفاقات ناگوار جلوگیری می‌شود.‌

کارگردان فیلم سعادت‌آباد ادامه می‌دهد: بخش جذاب دیگر این کار این است که ما آدم‌ها تا چه میزان حرف همدیگر را می‌فهمیم. میری تناسب مضمون فرات را با ایام محرم و زمان کوتاه و فشرده تولید، همین‌طور حساسیت پخش سریال برای این ایام را مهم و ضروری مـی‌داند و می‌گوید: به هر حال زمان همیشه برای تولید این‌گونه سریال‌ها کوتاه است، ولی ما تلاش می‌کنیم در بخش دراماتیک قصه این حلقه ارتباط را با بیننده برقرار کنیم، اما به دلیل کمبود زمان ناچاریم از یک‌سری چیزها بگذریم. وی می‌افزاید ما تلاش داریم که بیننده مابه‌ازای خودش را در سریال پیدا کند و با آن همذات‌پنداری کند.

کارگردان سریال گاوصندوق در پاسخ به این سوال که تشابه‌ها در این سریال با سریال زیرتیغ تا چه میزان است؟ با ذکر این نکته که داستان فرات ارتباط مستقیمی با فاجعه کربلا و عاشورا و تاسوعا ندارد، اما در واقع درسی که واقعه کربلا و ابعاد مختلف آن درباره رفاقت، فتوت، دوستی و جوانمردی دارد، در این سریال به شکل ‌ روز و معاصر بیان می‌شود. وی با اشاره به این که قسمت‌های اولیه سریال زیر تیغ را دیده و آن را اتفاق خوبی در تلویزیون می‌داند، درباره سریال فرات می‌گوید: من به این تشابه‌ها و تفاوت‌هایی که شما می‌گویید و انتخاب بازیگرهایش فکر نکردم. سعی کردیم از بازیگرهایی استفاده کنیم که در مدت زمان کوتاه کار بتوانیم بهترین استفاده را از آنان ببریم. او می‌افزاید: امیدوارم برای مردم این قضاوت و مقایسه با سریال زیرتیغ صورت نگیرد .‌ سکوتی که در صحنه حاکم می‌شود نشانه این است که زمان صحبت من با میری به پایان رسیده است. او در پایان درباره صحنه تصویربرداری ‌شده می‌گوید: صحنه‌ای که دیدید، قسمت‌های 7 و 10 سریال است. یکی از شخصیت‌ها در مرز مرگ و زندگی است و او در واقع تاوان درگیری 2 شخصیت اصلی سریال را پس می‌دهد، آنها هزینه بی‌توجهی به حرف‌های همدیگر را می‌دهند و مشخص نیست که این آدم زنده می‌ماند یا می‌میرد... .

*‌*‌*‌

از گروه سازنده فرات که جدا می‌شوم، حسن پورشیرازی هم خداحافظی و صحنه را ترک می‌کند. نفیسه روشن هم آماده بازی است. در حالی که محمدعلی اسلامی روی صندلی، شاهد تصویربرداری صحنه‌های سریال فرات است، حمید ابراهیمی همچنان در حال هماهنگی و صحبت با بازیگران و عوامل است و گوهر خیراندیش و پرستار در حال تمرین دیالوگ‌هایشان هستند. به گفته جانشین تهیه‌کننده، عوامل سریال از ساعت 30/6 دقیقه بامداد در صحنه حاضر هستند تا 10 شب. امیدواریم میری بتواند بعد از تجربه چند فیلم سینمایی، فرات را در تلویزیون با مـوفقیت به ثبت برساند؛ سریالی که او معتقد است به احتمال زیاد نامش تغییر می‌کند، اما تهیه‌کننده می‌گوید به احتمال زیاد همین نام برای سریال باقی می‌ماند.