مدارس و طرح بهداشت پوست سر

این جملات را یکی از مربیان بهداشت مدارس روستایی در استان گلستان و در گفت‌وگوی تلفنی می‌گوید و تاکید می‌کند که باید برای مبارزه با شپش در مدارس از معلمان بهداشت بیشتری بهره برد.

شپش یا «پدیکلوز» را همه مربیان بهداشت مدارس می‌شناسند، چرا که با شروع فصل سرما تقریبا در تمام نقاط کشور دیده می‌شود.

هر چند در سال‌های گذشته کمبود مربی بهداشت در مدارس بخصوص دعوت به کار نشدن بخش عمده‌ای از این مربیان قراردادی منجر به شیوع بیشتر این بیماری در مدارس شده، اما امسال گویا آموزش و پرورش طرح مبارزه با شپش سر در مدارس را از مهر در دست اجرا دارد.

محبوبه ابطحی، کارشناس مسوول سلامت و پیشگیری سازمان آموزش و پرورش شهر تهران بتازگی از اجرای طرح ملی پدیکلوز یا مبارزه با شپش خبر داد و گفت: این طرح با همکاری معلمان و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در مدارس ابتدایی تهران اجرا می‌شود.

از سوی دیگر، مرکز تربیت بدنی و سلامت وزارت آموزش و پرورش نیز شیوه‌نامه اجرایی طرح مبارزه با آلودگی پدیکلوز (شپش) در مدارس دوره ابتدایی کشور را به ادارات کل تابعه این وزارتخانه ابلاغ کرده است.

هر چند که مدارس پسرانه نیز درگیرمشکل شپش هستند، اما اولویت اجرای این طرح در مدارس ابتدایی دخترانه در نقاط شهری و روستایی است.

این اقدامات از جدی بودن خطر ابتلا به شپش سر در مدارس حکایت می‌کند. در حال حاضر ابتلا به پدیکلوز در دانش‌آموزان مناطق شهری بیشتر از نقاط روستایی است.

براساس اعلام آموزش و پرورش، در مناطق شهری و مناطق بالای‌شهر به دلیل استفاده از استخرهای شخصی و رعایت نکردن اصول بهداشتی، ابتلا به شپش در دانش‌آموزان بیشتر از مناطق روستایی است.

همچنین منابع علمی تایید می‌کنند 30 درصد دختران در مناطق فقیرنشین همواره مبتلا به شپش هستند که رشد این عارضه با شروع فصل سرما شتاب بیشتری می‌گیرد.

غلامحسین غفارپور، استاد دانشگاه در این باره به فارس می‌گوید: متاسفانه آمار دقیقی از میزان شیوع شپش در بین دختران دانش‌آموز وجود ندارد، اما می‌توان حدس زد که به‌طور میانگین بیش از 30 درصد دانش‌آموزان دختر به این عارضه مبتلا هستند که این مساله در مناطق حاشیه‌ای و فقیرنشین بمراتب بیشتر است.

وی اضافه می‌کند:‌ مطالعات نشان می‌دهد بعد از سه ماه از شروع سال تحصیلی یعنی از اوایل دی شیوع شپش در مدارس دخترانه آغاز می‌شود و این مساله در اواخر زمستان به اوج خود می‌رسد، بنابراین بررسی این موضوع در اواخر زمستان می‌تواند به روشن شدن ابعاد شیوع شپش در مدارس کمک کند.

اما به‌رغم تاکید مسوولان وزارت آموزش و پرورش بر ضرورت مقابله با این عارضه پوستی در مدارس، هنوز بجز تهران که از اجرای طرح ویژه خبر داده، برنامه سایر استان‌ها در مبارزه با شپش روشن نیست، این در حالی است که اخبار مربوط به شپش سر در مدارس معمولا در نقاط دورافتاده و شهرستان‌های کوچک کمتر رسانه‌ای می‌شود.

وزیر آموزش و پرورش از استخدام 5000 مربی بهداشت خبر داده، اما هنوز پراکندگی این نیروها در استان‌های کشور مشخص نیست، چراکه به گفته «نازلی- م»، یکی از مربیان بهداشت در استان آذربایجان غربی، برخی مدارس هنوز کمبود مربی بهداشت دارند، از سویی بسیاری از مربیان تازه‌کار به دلیل نداشتن تخصص بهداشت مدارس و به دلیل سابقه کار در بیمارستان‌ها به عنوان پرستار، نگاه پیشگیرانه ندارند و نوع رویکردشان به مشکلات بهداشتی در مدارس، درمانی است.

این مربی توضیح می‌دهد: من بارها هشدار داده‌ام که مربی بهداشت باید قبل از این که عارضه یا مشکل جسمی و روانی همه‌گیر شود آن را تشخیص بدهد و از پزشکان و کادر درمانی کمک بخواهد، در حالی که این اتفاق معمولا دیر می‌افتد و در مورد شپش هم معمولا برخی مربیان بهداشت، این موضوع را جدی تلقی نمی‌کنند.

به گفته او، شپش یک بیماری طبیعی است، اما باید سریع در برابر آن اقدام پیشگیرانه کرد، اما متاسفانه برخی دانش‌آموزان از ابتلا به شپش وحشت‌زده می‌شوند و آن را انکار می‌کنند.

وی غربالگری را بهترین شیوه مقابله با شپش دانسته و اضافه می‌کند: بررسی روزانه موی سر و حتی لباس و بدن دانش‌آموزان بخصوص در مناطق محروم و پرجمعیت باید توسط مراقب سلامت یا رابط بهداشت بررسی شود و موارد آلوده به واحدهای بهداشتی درمانی ارجاع داده شوند.

گویا کمبود مربی بهداشت، آموزش و پرورش را واداشته است تا به بسیج و آموزش معلمان در تشخیص به‌موقع شپش بپردازند.

براساس دستورالعمل جدید این وزارتخانه، همه آموزگاران باید در کلاس توجیهی یک روزه در منطقه خود شرکت کنند و مدارس دخترانه در این طرح اولویت دارند.

دادن آگاهی‌های لازم به دانش‌آموزان و اولیا با تاکید بر بهداشت فردی و جمعی نقش مهمی در پیشگیری و کنترل پدیکلوزیس دارد.

مدارس بخصوص مدارس ابتدایی و مهدکودک‌ها از مکان‌هایی هستند که به‌طور بالقوه می‌تواند باعث همه‌گیری (اپیدمی) پدیکلوز شود.

آلودگی یک جمعیت مانند دانش‌آموزان یک مدرسه یا ساکنان یک خوابگاه به میزان پنج درصد و بیشتر از آن به پدیکلوز را اپیدمی (همه‌گیری) می‌دانند.

به این ترتیب وجود 2 دانش‌آموز آلوده در یک کلاس 40 ـ 35 نفری نشانه بروز اپیدمی پدیکلوز است.

بنا بر نظر کارشناسان بهداشت مدارس، عواملی که در اشاعه شپش در کلاس‌های درس موثرند، شغل و میزان تحصیلات و درآمد والدین، تعداد افراد خانواده، پایه تحصیلی دانش‌آموز، استفاده مشترک از وسایل شخصی، بلندی یا کوتاهی مو، سابقه ابتلای قبلی و کیفیت محل سکونت دانش‌آموز، وجود یا نبود حمام در منزل و رعایت بهداشت فردی از سوی دانش‌آموز است.

از نشانه‌های آلودگی به شپش نیز، خارش و سوزش بخصوص سر و التهاب و اضطراب در دانش‌آموز است که باعث به هم خوردن تمرکز وی در کلاس درس و کاهش توان یادگیری و افت تحصیلی او می‌شود.

براساس تحقیقات وزارت آموزش و پرورش، بیشترین میزان شیوع این آلودگی در مناطق پرجمعیت و فقیر حاشیه شهرها، مناطق روستایی و مناطق مرزی است.

فقر بهداشتی و فقر اقتصادی و بخصوص تراکم جمعیت به انتقال سریع‌تر شپش کمک می‌کند.

به هر حال امسال مبارزه با شپش در صدر برنامه‌های بهداشتی آموزش و پرورش در نقاط مختلف قرار گرفته است.

با توجه به کمبود مربی بهداشت و سرانه نامعلوم بهداشت در مدارس که گفته می‌شود از 600 تومان بیشتر نیست یعنی حدود1800 تومان کمتر از استاندارد جهانی، باید دید آیا این طرح سراسری از نگرانی همه‌گیری شپش در مدارس می‌کاهد؟

کتایون مصری - گروه جامعه