عربستان سعودی، سرزمین پادشاهان سالخورده

روش تعیین و انتخاب ولیعهد درعربستان به چه شیوه‌ای است؟

طبق سنت عربستان در واقع انتقال قدرت از برادر بزرگ‌تر به برادر کوچک‌تر است. با توجه به این‌که ملک‌عبدالعزیز پادشاه پیشین عربستان سعودی 36 فرزند داشته است، لذا در طول سال‌های اخیر روش این گونه بوده است که بعد از مرگ ملک عبدالعزیز، بزرگ‌ترین فرزند وی به پادشاهی رسیده و بعد از آن نیز برادر دیگر وی قدرت را به دست گرفته، سنتی که تاکنون نیز ادامه داشته است.

با این حال، چون عربستان فاقد قانون اساسی است و بر اساس سنت‌های قبیله‌ای اداره امور کشور صورت می‌پذیرد، لذا از چند سال پیش هیاتی 30 نفره متشکل از ریش سفیدان وابسته به دربار سعودی، فرزندان و نوادگان ملک‌عبدالعزیز به وجود آمده است که به عنوان هیات بیعت عمل می‌کنند و بر انتخاب ولیعهد و پادشاه اتفاق نظر دارند.

بر این اساس، هر گاه پادشاه انتخاب شود، برادر دیگر وی نیز به عنوان ولیعهد انتخاب می‌شود و تا مرگ پادشاه، این شخص ولیعهد خواهد بود و سپس جانشین وی خواهد گردید. این سنت در طول 70 سال گذشته همچنان ادامه داشته و هنوز هم 8 نفر از فرزندان ملک عبدالعزیز در قید حیات و در انتظار پادشاهی هستند که سن همه آنها بالای 75 سال است.

نایف بن‌عبدالعزیز یکی از 36 فرزند ملک عبدالعزیز است. او چهره‌ای خشن و سرکوبگر بوده و با هرگونه اصلاحات در کشور مخالف است. وی در واقع با گروه‌های سلفی و وهابی رابطه نزدیکی داشته و یکی از وهابی‌های افراطی است که در چند دهه گذشته در سرکوب مردم عربستان و همچنین درسرکوب شیعیان این کشور نقش فعالی داشته است. به همین دلیل این شخص مورد توجه آمریکایی‌ها قرار دارد. آمدن نایف بن‌عبدالعزیز، عربستان سعودی را به سمت افراط‌گری بیشتر و محدود کردن آزادی‌‌های فردی ـ که تا اندازه‌ای پادشاه فعلی عربستان در گسترش آنها نقش داشته است ‌ـ سوق می‌دهد.

اکنون به نظر می‌رسد این کشور به سمت افراط‌گرایی می‌رود و محدودیت آزادی‌های فردی هم افزایش پیدا می‌کند.

در عربستان سعودی 2 طایفه مهم و اساسی، قدرت را میان خود تقسیم کرده‌اند؛ یکی طایفه السدیری و دیگری الشمری است. از 70 سال پیش به این سو السدیری‌ها بیشترین اهرم‌های قدرت سیاسی، اقتصادی، دینی، امنیتی و نظامی‌ را در اختیار دارند و سلطان عبدالعزیز هم از همین طایفه بود.

طایفه دیگر، الشمری است و مادر پادشاه فعلی نیز از این طایفه است، ولی مادر ولیعهد پیشین از السدیری‌ها بود. این دو طایفه همیشه رقابت تنگاتنگی داشته‌اند. طایفه السدیری چون قدرت را در اختیار دارد، نمی‌خواهد هیچ‌گونه اصلاحاتی در عربستان صورت گیرد و اصلاحات را به معنای فروپاشی عربستان می‌داند، لذا نوعی عامل بازدارنده از سوی طایفه السدیری‌ها وجود دارد و عملا اجازه اجرایی شدن اصلاحات پادشاه کنونی را نمی‌دهد. از سوی دیگر پادشاه که وابسته به طایفه الشمری است تلاش می‌کند تا طایفه السدیری را محدود کند، اما در واقع قدرت اصلی متعلق به السدیری‌هاست و اجازه مانور بیشتر به پادشاه کنونی داده نمی‌شود.

بله، این امر ممکن است و با آمدن نایف بن‌‌عبدالعزیز قطعا روابط ایران و عربستان به سمت تنش‌های‌ بیشتری حرکت خواهد کرد، البته عربستان هم بخوبی می‌د‌اند که نقش جمهوری اسلامی‌ ایران نقشی تاثیرگذار است، لذا سعی می‌کند تا حد و اندازه روابط فعلی خود با ایران را نگه دارد.

در این بین توطئه‌های آمریکا و عربستان در زمینه‌های مختلف حتی در اوپک و کاهش قیمت نفت هم برای کاهش قدرت تاثیرگذاری ایران ادامه خواهد داشت. با انتخاب نایف، طبیعتا نباید انتظار داشت روابط میان ایران و عربستان بهبود یابد، بلکه این احتمال وجود دارد که لحن سیاست‌های عربستان علیه ایران تندتر شود.