هشدار درباره تولید و قاچاق آسان شیشه

آخرین اطلاعاتی که طه طاهری، جانشین دبیرکل ستاد مبارزه با موادمخدر از قیمت شیشه در گفت‌وگو با «جام‌جم» اعلام کرده، ثابت می‌کند قیمت شیشه همچنان سیری نزولی دارد، به گونه‌ای که از کیلویی 180 میلیون تومان در حال حاضر به کیلویی 6 تا 8 میلیون تومان و در برخی نقاط کشور به 4 میلیون تومان رسیده است، اما هنوز آمار دقیقی درباره این که هم‌اکنون چه تعداد معتاد به این ماده مخدر در کشور وجود دارد، در دست نیست. تنها آمار موجود در این زمینه مربوط به یافته‌های به دست آمده از ارزیابی وضعیت اعتیاد و سوءمصرف موادمخدر در کشور است که حدود 4 سال پیش انجام شده و نشان می‌دهد حدود 27 هزار نفر در کشور به شیشه اعتیاد دارند، اما پس از اعلام این آمار، کاهش قیمت شدید این ماده مخدر آغاز شد و به گواه فعالان حوزه درمان اعتیاد، ‌مشتریانش نیز روزبه‌روز بیشتر شده‌اند.

از سوی دیگر جدول کشفیات پلیس در 4 ماه خرداد، تیر، ‌مرداد و شهریور امسال، گویای آن است که تولید فراوان و آسان شیشه در کشور، دیگر فقط یک مشکل داخلی نیست.

براساس این گزارش که روز گذشته از سوی خبرگزاری مهر منتشر شد، تنها در 4 ماه گذشته، 6 باند بین‌المللی ترانزیت موادمخدر شناسایی و منهدم شده که در مجموع از آنها 1535کیلوگرم شیشه کشف شده است و همه ‌جز یک مورد سعی داشته‌اند این ماده مخدر را از کشورمان به تایلند و کشورهای حوزه خلیج فارس بفرستند! این نکته را هم در نظر داشته باشید که براساس تجربیات جهانی در مبارزه با موادمخدر، کشفیات پلیس ‌فقط 10 درصد میزان کل موادمخدر موجود در یک کشور را شامل می‌شود.

همه اطلاعات و شواهد را که کنار هم بگذارید، می‌شود از یک نکته مطمئن شد: ماده مخدر شیشه در کشور به آسانی در اختیار معتادان قرار می‌گیرد و بخش عمده‌ای از آن در داخل تولید می‌شود.

از دیدگاه بسیاری از کارشناسان حوزه اعتیاد افزایش عرضه شیشه با افزایش متقاضیان آن نسبتی مستقیم دارد. به عبارتی دیگر، کاهش قیمت چشمگیر این ماده مخدر در سال‌های اخیر سبب شده است بسیاری از معتادان به مواد مخدر دیگر نیز به مصرف شیشه گرایش پیدا کنند.

به گفته عباس دیلمی‌زاده، مدیرعامل انجمن خیریه ترک اعتیاد از جمله دلایل شیوع، ‌تولید و مصرف شیشه در کشور این است که مافیای موادمخدر، تبلیغاتش را با شناختی دقیق از جوانان و علاقه ویژه‌شان به لاغری،‌ داشتن اندامی زیبا و انرژی زیاد ، انجام داد و بر این اساس قاچاقچیان آن را با اسامی مختلف و تبلیغاتی دروغینی که به جوان‌ها اطمینان می‌دادند معتاد نخواهند شد به جامعه عرضه کردند.

گرچه قیمت شیشه در طول سال‌ها کاهش پیدا کرده، اما با توجه به افزایش متقاضیانش، تولید و توزیع این ماده، پرسود شده است، ضمن آن که مواد اولیه آن نیز‌ در کشور ارزان، در دسترس و کاملا مجاز است.

یک مقام آگاه در نیروی انتظامی که تمایلی به افشای نامش ندارد، درباره فراوانی تولید و مصرف شیشه در کشور به «جام‌جم» می‌گوید: این ماده مخدر از موادی مجاز که قیمتی نسبتا اندک دارند، ساخته می‌شود. اصلی‌ترین پیش‌ساز شیشه، «سودوافدرین» و ید است که ماده‌ای دارویی محسوب می‌شود و شرکت‌های داروسازی،‌آن را در برخی داروها مانند آنتی‌هیستامین دکونژستان مورد استفاده قرار می‌دهند و اما امکان دارد بخشی از این ماده دارویی، وارد بازار سیاه شده باشد.

سودوافدرین جزو اقلام دارویی خاصی است که هر کشور وظیفه دارد مقدار موردنیاز آن را در هر سال میلادی به هیات بین‌المللی کنترل موادمخدر اطلاع دهد و سپس با مجوز این هیات اجازه دریافت و استفاده از آن را پیدا می‌کند.

گزارش‌های دفتر جهانی مبارزه با موادمخدر، ‌طی سال‌های 2010 و 2011 بیانگر آن است که تقاضای ایران از هیات بین‌المللی کنترل موادمخدر برای سودوافدرین در سال 2010 حدود 53 تن و در سال 2011 میلادی، 55 تن بوده است و از دیدگاه این مقام آگاه، احتمال دارد بخشی از این ماده، بیشتر از حد نیاز عادی بازار دارویی کشور بوده یا از سوی مافیای موادمخدر از خارج وارد بازار تولید موادمخدر شده باشد.

مسوولی دیگر در ستاد مبارزه با موادمخدر که او نیز مایل نیست نامش فاش شود، گفته‌های مسوول قبلی را تایید می‌کند و با طرح این پرسش که چرا در برخی استان‌های مرزی در غرب کشور تقاضا برای داروهای دارای سودوافدرین افزایش یافته است، احتمال می‌دهد تولیدکنندگان موادمخدر از این دارو برای تولید آشپزخانه‌ای شیشه استفاده کرده باشند، اما دکتر محمدرضا شانه‌ساز، معاون داروی سازمان غذا و دارو این ادعاها را رد می‌کند.

او در گفت‌وگو با خبرنگار «جام‌جم» تاکید می‌کند: پیش‌بینی سالانه ما از مقدار سودو افدرین براساس نیاز کشور است. سازمان غذا و دارو بر شیوه استفاده از سودوافدرین نظارتی جدی دارد و امکان ندارد این ماده وارد بازار سیاه شود!

این ادعا در شرایطی صورت می‌گیرد که به‌رغم ادعاهای دیگر وزارت بهداشت درباره کنترل بر پخش و توزیع انواع داروها، شمار زیادی از داروها هم‌اکنون در بازار سیاه یافت می‌شوند و این ثابت می‌کند در هر نظارتی، باید درصدی از خطا و سهل‌انگاری را نیز در نظر گرفت.

به گفته معاون داروی سازمان غذا و داروی کشور، ایران در حال حاضر که به اواخر سال میلادی نزدیک می‌شویم، تنها 30 تن از 55 تن سودوافدرین اعلام نیاز شده‌اش را مصرف کرده است. شانه‌ساز اعتقاد دارد دلیل این وضعیت، نظارت جدی سازمانش بر شیوه استفاده از سودوافدرین در کارخانه‌های داروسازی است، اما این گفته را می‌شود از وجهی دیگر هم بررسی کرد و آن را صحتی بر ادعای آن مقام مسوول آگاه دانست که معتقد است شاید سودوافدرین اعلام نیاز شده کشورمان، بیش از حد نیاز واقعی‌مان بوده است.

از سوی دیگر معاون داروی سازمان غذا و دارو با اشاره به این که سازمان‌های دیگری مسوول کشف ریشه واقعی سودوافدرین مورد استفاده در ماده مخدر شیشه هستند این احتمال را هم رد نمی‌کند که شاید سودوافدرین به شیوه قاچاق از مرزها وارد کشور شود، اما این حدس هم ضعیف است، چرا که میزان شیشه تولید شده در کشور به حدی زیاد است که اگر قرار باشد پیش‌ساز آن از مرزها قاچاق شود، فرآیند قاچاق آن باید به شکل دائمی،‌ واضح و به میزان بسیار زیاد انجام شود که با وجود حفاظت نیروی انتظامی از مرزها، امری دشوار می‌نماید.

اگر گفته‌های دکتر شانه‌ساز را بپذیریم که سودوافدرین اعلام نیاز شده از سوی سازمان غذا و دارو صرفا در مسیر قانونی صرف شده است و مافیای تولید موادمخدر به آن دسترسی ندارد و از سوی دیگر بپذیریم با توجه به وضعیت قاچاق کالا، ممکن نیست حجم بسیار زیادی از سودوافدرین از مرزها وارد کشور شود، آیا پرسش اساسی این است پس چگونه این ماده در اختیار تولیدکنندگان موادمخدر قرار می‌‌‌گیرد؟

در هر صورت و با هر استدلال و توجیهی که برای این پرسش مطرح شود، سوال اصلی به قوت خود باقی است. باید همچنان چشم‌ها را به حقایق مربوط به شیوه تهیه سودوافدرین مصرفی در شیشه بست!

مریم یوشی‌زاده / گروه جامعه