فرصت‌های تازه نمایش در جشنواره پاییزی تلویزیون

با آمدن پاییز و عقب کشیده شدن ساعت‌ها، شب زودتر فرا می‌رسد و فرصت تماشای تلویزیون طولانی‌تر می‌شود و این خود بهانه‌ای است تا مردم بیشتر پای جعبه جادو بنشینند و تلویزیون تماشا کنند. واقعیت این است که در همه جای دنیا حتی با وجود اختراع و توسعه فناوری‌های جدید رسانه‌ای و تنوع صنعت سرگرمی‌سازی، هنوز این تلویزیون است که بیشترین ابزار تامین‌کننده سرگرمی برای مردم دنیاست.

برنامه‌های تلویزیونی مبتنی بر نیازها و ذائقه‌های مخاطبان تولید می‌شود، اما همیشه عوامل ذوقی و انسانی نیست که جدول پخش تلویزیون را دچار قبض و بسط می‌کند. گاهی عوامل فرامتنی نیز درایجاد نیازهای تازه رسانه‌ای نقش تعیین کننده‌ای دارد. طولانی شدن شب و روز و جابه‌جایی فصل‌ها به عنوان یک عامل طبیعی و فرارسانه‌ای در فرم و محتوای برنامه‌سازی تلویزیونی تاثیر داشته و آن را با شرایط خود منطبق می‌سازد.

با فرارسیدن پاییز، سریال‌های تازه‌ای شروع شده و تعدادی دیگر نیز در راه است. شبکه یک با شوق پرواز، شهر دقیانوس و مجموعه نمایشی ازیاد رفته، شبکه 2 با زمین آسمانی، امروز و فردا، دلیران تنگستان و شهریار، سرزمین من قدس، شبکه 3 با وضعیت سفید، شیدایی و به سوی جنوب، شبکه تهران با سایه روشن و یادداشت‌های کودکی و... جدول جشنواره پاییزه خود را به روی مخاطبانش باز کرده که البته برخی از آنها تکراری اما خاطره‌انگیز هستند.

واقعیت این است که سریال‌های تلویزیونی نیز مثل فیلم‌های سینمایی از خوش‌شانسی یابدشانسی دراکران و زمان پخش برخوردارند. این‌که یک سریال در چه فصل و ساعت و شبکه‌ای پخش شود نیازمند تدبیر و برنامه‌ریزی آگاهانه است. گاهی نمایش یک سریال خوب در فصل و زمانی بد موجب می‌شود آن مجموعه چنانچه شایسته است، دیده نشود. موفقیت یک مجموعه تلویزیونی گرچه بیش ازهرچیز به عوامل درون متنی و ساختار دراماتیکی آن برمی‌گردد اما عوامل برون متنی را در مخاطب‌پذیری و هدایت آن نباید دست‌کم گرفت.

اگر فرآیند تولید مستلزم مدیریتی کارآمد است پخش نیز به مدیریتی علمی نیاز دارد تا بتواند هر سریال را با توجه به فرم و مضمون آن متناسب با فصلی مناسب به نمایش بگذارد. البته در این مدیریت پخش باید به عناصر دیگر مثل انتخاب شبکه یا زمان و ساعت پخش هم توجه داشت. مثلا سریال خوبی مثل وضعیت سفید درساعتی شروع می‌شود که دست کم در شهرهای شلوغی مثل تهران فرصت تماشا برای بسیاری از مخاطبان کم است یا گاهی آنقدر سریال یا برنامه ترکیبی جذابی در ساعات پایانی شب پخش می‌شود که مخاطبان خسته از تماشای آن محروم می‌شوند. فرآیند پسا تولیدی و پخش و نمایش در صدا و سیمای ما مستلزم مطالعات و تحقیقات مخاطب‌شناسی و رسانه‌شناسی است تا به الگوی مناسب در اکران تلویزیونی دست یابیم. گرچه تماشای یک فیلم یا سریال خوب در هر زمانی می‌تواند لذتبخش باشد، اما تماشای سریال‌ها در فصل پاییز به دلیل حال و هوای این فصل، جذابیت و لطف بیشتری دارد و از امکان ارتباط و تاثیرگذاری بیشتری با مخاطب برخوردار است. مثل زمان‌های قدیمی که مادر بزرگ‌ها زمستان و شب‌های طولانی آن زیر کرسی برای اعضای خانواده قصه تعریف می‌کردند.

تلویزیون برای جذب بیشتر مخاطب و رضایت آنها، هم به تولید آثار با کیفیت و جذاب نیاز دارد هم به زمان پخش مناسب، اما یک عامل سومی هم هست که می‌تواند بازار تماشای سریال‌های تلویزیونی را گرم تر کند. چند روز پیش دریکی از بزرگراه‌های تهران بیلبوردی نصب شده بود درباره سریال تلویزیونی سقوط آزاد که به مناسبت هفته نیروی انتظامی از شبکه یک در حال پخش است.

این اتفاق را می‌توان به فال‌نیک گرفت، چون نشان‌ می‌دهد مدیران شبکه‌های تلویزیونی به تاثیر و نقش تبلیغات شهری در معرفی یک سریال تلویزیونی پی برده و از این ظرفیت تبلیغی در جهت تولیدات خود استفاده می‌کنند.

به نظر می‌رسد ظرفیت‌های تبلیغات شهری فرصت خوبی برای اطلاع‌رسانی و آگاهی‌بخشی درباره برنامه‌های تلویزیونی است و رسانه ملی می‌تواند از این پتانسیل برای تبلیغات برنامه‌های خود استفاده کند و قرار نیست بیلبوردهای شهری صرفا به فیلم‌های سینمایی و شبکه نمایش خانگی اختصاص یابد. اتفاقا از طریق تبلیغات شهری می‌توان با سریال‌ها و زمان پخش آنها آشنا شد.

این ظرفیت تبلیغی تا کنون مورد توجه نبوده و اینک به نظر می‌رسد تلویزیون برای معرفی و تبلیغ تولیدات خود می‌تواند از این ظرفیت در اشکال و ابعاد مختلف خود استفاده کند. ظاهرا مجموعه سقوط آزاد، محصول مشترک گروه شبکه یک سیما و معاونت اجتماعی ناجاست و احتمالا بهره‌گیری از تبلیغات شهری برای معرفی این سریال ناشی از مشارکت نهادهای دیگر است. چه اشکالی دارد شهرداری و مدیریت شهری کشور امکانات و فرصت‌های بیشتری در اختیار رسانه ملی قرار دهند تا به ارتباط بیشتر و موثر تر مردم با تلویزیون کمک کند.

فصل‌ها و مناسبت‌ها، فضاهای شهری و ترابری، زیرنویس، تیزر، بیلبورد، پیامک و... ابزارهای مختلفی هستند که می‌توانند در خدمت تبلیغات تولیدات تلویزیونی قرار بگیرند و فرصت‌های تازه‌ای برای اکران و نمایش فراهم آورند.

سیدرضا صائمی / جام‌جم