تهران؛ 17 سانتی‌متر پایین‌تر

اصلا 17 سانتی‌متر زیر تهران چه خبری می‌تواند باشد؛ آنجا نزدیک لانه موش‌های شهر؟ 17 سانتی‌متر زیر تهران خبر خاصی نیست، اما سطح دشت تهران 17 سانتی‌متر در سال افت می‌کند؛ چون سفره‌های افت کرده آب‌های زیرزمینی‌اش راهی جز این برایش باقی نمی‌گذارد.

دیروز یک کارشناس آب‌های زیرزمینی این خبر را داد. او از خسارت‌های ناشی از فرونشست زمین و برابری‌اش با خسارات ناشی از زلزله حرف زد تا به این جمله برسد که دشت تهران سالانه 17 سانتی‌متر افت سطح دارد.

البته این که این آمار چقدر دقیق و قابل اعتماد است جای بحث دارد؛ ولی حق اگر این 17 سانتی‌متر عددی اغراق‌آمیز باشد و عدد واقعی نصف این عدد باشد هم باید نگران بود.

وقتی زمینی افت می‌کند و به سمت عمق زمین سرازیر می‌شود یعنی زیر پایش خالی شده، زیر پای زمین هم منافذی است که از آب پوشیده شده یعنی همان سفره‌های آب زیرزمینی که وقتی جمعیت در حال رشد شهرها هر روز بیشتر از قبل آن را می‌مکند، پایین و پایین‌تر می‌رود.

این موضوع که در سال‌های نه‌چندان دور (1363) در منطقه یافت‌آباد تهران می‌شد آب را از عمق 32 متری زمین بیرون کشید، اما امروز برای رسیدن به آب در این منطقه باید چاهی 60 متری حفر کرد بحرانی است که دست‌کمی از فاجعه ندارد.

شاید آنهایی که در «ونیز» پایین رفتن سطح شهر در آب آن هم سالی یک سانتی‌متر را به چشم می‌بینند یا آنهایی که دیده‌اند مردم مکزیکوسیتی وقتی زمین‌های شهرشان فرو می‌نشیند و قاچ‌های عمیق روی ساختمان‌ها و جاده‌ها می‌اندازد چطور زندگی‌شان مختل می‌شود، فرو رفتن در زمین را بهتر از ما درک کنند و معنی سنگین 17 سانتی‌متر افت زمین در سال را با گوشت و پوست و استخوانشان بفهمند.

اما ما هنوز در حباب بی‌خبری نشسته‌ایم، در حالی که زمین سست زیر پایمان زیاد قابل اطمینان نیست. این حرف‌ها برای ترسیدن و مشوش شدن نیست بلکه هشداری است برای متولیان مدیریت منابع آب؛ همان‌هایی که می‌دانند شهری مثل تهران که بارندگی‌اش به طور متوسط 20 روز در سال است، فرصتی برای از دست دادن ندارد؛ شهری که برای حفظ یک پنجم جمعیت کشور (جمعیت ساکن در تهران) نیازی مبرم به اکسیری چون آب دارد.

مریم خباز 
گروه جامعه