با مشکلات قامتی ‌فرزندم ‌چه ‌کنم؟

قدرت و خاصیت ارتجاعی عضلات نیز برای وضعیت مناسب مهم است. مفاصل مچ، زانو و لگن در حین حرکت باعث ایجاد توازن و بالانس طبیعی پشت و حفظ موقعیت صحیح در هر حالتی می‌شوند، اما عضلات ساق، لگن و شکم ضعیف قادر به حفظ حالت طبیعی انحناهای بدن نیستند. به طور کلی برخی از تغییر شکل‌های ستون فقرات شامل افزایش انحنای کمری، کاهش قوس کمری یا صافی کمر، افزایش انحنای سینه‌ای و انحراف طرفی ستون فقرات می‌شود.

به طور کلی علل مختلفی باعث وضعیت‌های بدنی نامناسب می‌شوند که شامل تغییر شکل‌های ساختمانی، عادات نادرست، علل روانی، تغییرات فرسایشی (دژنراتیو) وابسته به سن، عدم تعادل عضلانی مثل اسپاسم و کوتاهی عضلات، ضعف عمومی، چاقی و... هستند.

برای تعیین وضعیت بدن از روش‌های خاصی استفاده می‌شود، اما در خانه نیز می‌توان از یک دیوار صاف یا یک آیینه قدی استفاده کرد و به این ترتیب به وجود تغییر شکل در ستون فقرات پی برد.

تست دیوار: در تست دیوار از فرد خواسته می‌شود پشت به دیوار ایستاده و باسن، شانه‌ها و سر را به دیوار بچسباند. البته در این حالت باید پاشنه‌ها حدود 5/7 ـ 5 سانتی‌متر از دیوار فاصله داشته باشند. در چنین حالتی فرد باید یک دستش را به پشت گردن بگذارد به طوری که پشت دست به سمت دیوار باشد و دست دیگرش را هم پشت کمر بگذارد به طوری که کف دست به سمت دیوار باشد. اگر فضای بیشتری بین پشت و دیوار وجود داشته باشد طوری که بتوان دست را به راحتی حدود 5/2 سانتی‌متر به جلو و عقب حرکت داد نشان‌دهنده نیاز برای صاف کردن بیشتر انحنای کمری بویژه با تقویت عضلانی شکمی است. اگر فضای انحنای کمری کوچک‌تر بود، نشان‌دهنده نیاز به کار روی انحنای کمری و تصحیح آن است. انجام دادن روزانه تست دیوار به تصحیح روش ایستادن کودک کمک می‌کند.

استفاده از آیینه قدی: مستقیم در برابر یک آینه قدی بایستید و به این پرسش‌ها پاسخ دهید: آیا سر مستقیم قرار گرفته است؟ آیا شانه‌های همسطح هم است؟ آیا فضای بین بازوهای دو طرف برابر است؟ آیا لگن در دو طرف همسطح است؟ آیا زانوها و استخوان کشکک مستقیم و به سمت جلو قرار گرفته یا به داخل یا خارج چرخیده است؟ آیا مچ پاها مستقیم است یا به داخل یا خارج منحرف شده و وزن روی یک سمت پا بیشتر است؟

برای چک کردن وضعیت بدن از نمای کناری بهتر است از یک عکس که از نمای جانبی گرفته شده است، استفاده و سپس به این سوال‌ها پاسخ داد: آیا سر مستقیم و عمود روی تنه قرار گرفته یا به جلو یا عقب خم شده است؟ آیا چانه به موازات سطح افق قرار دارد یا به سمت بالا یا پایین منحرف شده است؟ آیا راستای شانه‌ها در امتداد گوش‌ها قرار گرفته است؟ آیا سینه نسبتا برجسته و قسمت پشت آن صاف یا پشت قوس‌دار شده است؟ آیا جدار شکم صاف است یا جلو افتادگی دارد؟ آیا قسمت تحتانی پشت (کمر) کمی به جلو انحراف دارد یا برعکس خیلی صاف یا خیلی به جلو منحرف شده است؟ آیا زانوها صاف است یا به جلو خم شده یا به عقب کشیده شده است؟

برای تصحیح وضعیت بدنی و ایجاد وضعیت مناسب چه کنیم؟

برای تصحیح وضعیت بدنی باید با پزشک متخصص خود برای بررسی مشکلات ساختمانی ستون فقرات همچون کیفوز و اسکولیوز مشاوره کنید؛ کیفوز و اسکولیوز انحرافات ساختمانی در ستون فقرات هستند که اغلب با استفاده از یک بریس (brace) و ارتز پشتی درمان می‌شوند، مگر موارد خیلی شدید که نیاز به جراحی تصحیحی دارند. اگر فکر می‌کنید که فرزند شما دچار مشکلات ستون فقراتی است، با نظر پزشک، او را به کلاس‌های ورزش درمانی و حرکات اصلاحی بفرستید. کودک شما با ورزش و تصحیح الگوهای حرکتی احساس راحتی و آرامش بیشتری می‌کند. این حرکات باعث افزایش انعطاف‌پذیری و شکست چرخه عادات بد وضعیت و آموزش بهتر برای ایستادن و نشستن صحیح می‌شود. برای کودکتان وضعیت صحیح ایستادن و نشستن را شرح بدهید و او را تشویق به ورزش بویژه ورزش‌های کششی کنید. سعی کنید همراه با کودک خود به ورزش بپردازید و بویژه در ابتدای روز و پس از بیدار شدن ورزش‌های کششی را با وی انجام دهید.

همچنین برای کودک خود صندلی و میز تحریر مناسب با قدش تهیه کنید. توجه کنید کودک در موقع استفاده از این وسایل هنگام مطالعه یا کار در پشت میز حالت خمیده پیدا نکند.

در ضمن بهتر است به کودک تاکید کنید در حین تماشای تلویزیون یا بازی پشت خود را به دیوار یا یک نیمکت قرار داده و گردن را صاف نگه دارد.

به کودک آموزش دهید پس از هر نیم ساعت نشستن مداوم از جای خود برخاسته و در اطراف اتاق راه برود. همچنین به کودک بیاموزید که خم شده و دست‌ها را به پنجه پا برساند یا با کشیدن دست‌ها در هوا باعث کشش پشت خود در وضعیت خمیده شود، به این صورت باعث کشش ستون فقرات می‌شود.

بهتر است یک کوله‌پشتی مناسب برای او تهیه کنید. توجه داشته باشید یک کوله‌پشتی نامناسب می‌تواند منجر به وضعیت بدنی نامناسب و درد پشت شود. مطمئن باشید کوله‌پشتی او خیلی سنگین و هیچ‌گاه وزن آن از 10 درصد وزن کودک بیشتر نباشد.

اندازه بندهای کوله‌پشتی نیز باید برابر و متوازن باشد و هیچ گاه کوله تا زیر کمر آویزان یا به یک سمت منحرف نشود. به علاوه کودک باید از هر دو بند کوله‌پشتی استفاده کند. رعایت نکردن این نکات باعث ایجاد فشار مضاعف بر پشت، شانه‌ها و گردن می‌شود.

فراموش نکنید که جنبه‌های روان‌شناسی زیادی در رابطه با مشکلات وضعیتی وجود دارند و تمام مشکلات وضعیتی را نمی‌توان تنها با دلایل فیزیکی، استخوانی، عضلانی یا محیطی توضیح داد. گاهی این مشکلات می‌تواند نشانه مشکلات شخصیتی و روان‌شناسی باشد. به عنوان مثال سر آویزان یا شانه افتاده در برخی از افراد بویژه دختران می‌تواند ناشی از خجالتی بودن یا عدم اعتماد به نفس باشد و ورزش‌های وضعیتی کمک کمی به این قبیل افراد می‌کند، مگر این که با کمک و همراهی مشاوره‌های روانکاوانه دو تیم درمان و توانبخشی برای درمان فرد همراه شود. بنابراین تنها وضعیت صحیح برای سلامتی کافی نیست، بلکه صحت آن، بخشی از سلامتی کلی فرد را شامل می‌شود. والدین و آموزگارانی که به مسائل وضعیت‌های مناسب و صحیح بدنی واقف هستند و عوامل موثر بر وضعیت و عاداتی که موجب پیشرفت یا کاهش اختلالات وضعیتی می‌شوند را می‌شناسند، می‌توانند به خوبی در سلامت زندگی روزمره کودک در حال رشد سهیم شوند. آموزش وضعیت بدنی صحیح را باید در برنامه‌های آموزشی گنجانید. در عین حال برای این که کودک دلسرد نشود و بیشتر همکاری کند بیش از اندازه نباید به او تاکید کرد. باید به یاد داشته باشیم پیشگیری مقدم بر درمان است و پیشگیری تا حدود زیادی وابسته به آموزش اصولی حفظ وضعیت‌های صحیح است.

دکتر علیرضا عمادی

 متخصص طب فیزیکی