استفاده درست از دستگاه‌های ورزشی

یکی از مهم‌ترین دلایلی که باعث می‌شود به‌رغم صرف هزینه زیاد استفاده از این وسایل کنار گذاشته شوند این است که کورکورانه و بدون کسب آموزش‌های لازم و تنها برای کسب نتیجه دلخواه آن هم در مدت زمانی کوتاه خریداری می‌شوند که همین بی‌توجهی یا به دلزدگی و کنار گذاشتن همیشگی وسیله منجر می‌شود یا به یک آسیب جدی بدنی. بد نیست بدانید هر وسیله ورزشی با وجود تمام فوایدی که برای سلامتی می‌تواند داشته باشد اگر به صورت غیراصولی مورد استفاده قرار گیرد، می‌تواند عوارضی را ایجاد کند که گاهی غیرقابل جبران است. برای آشنایی بیشتر با عوارض احتمالی این دستگاه‌ها و شناخت راه‌های پیشگیری از آنها با دکتر داریوش الیاس‌پور، متخصص طب فیزیکی و توانبخشی و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی گفت‌وگو کردیم.

آقای دکتر برای شروع بهتر است بفرمایید آیا همه افراد و با هر سنی می‌توانند از وسایل ورزشی مثل تردمیل استفاده کنند؟

استفاده از هر دستگاه ورزشی به شرایط جسمانی و میزان سلامت عمومی فرد بستگی دارد. بنابراین کسی که می‌خواهد برنامه ورزشی را شروع کند با توجه به سن و شدت ورزش مورد نظر باید از نظر وضعیت قلبی ـ عروقی، عضلانی ـ اسکلتی، سیستم عصبی و همچنین آمادگی جسمانی مورد بررسی قرار گیرد. مردان زیر 40 سال و زنان زیر 50 سال که علائم بیماری قلبی ندارند در صورت انجام ورزش با شدت متوسط نیاز به بررسی ندارند، ولی افرادی که قصد انجام ورزش سنگین دارند؛ یعنی ورزش‌هایی که می‌تواند در 20 دقیقه فرد را دچار خستگی کند یا افرادی که عوامل خطرزای بیماری قلبی مانند سابقه خانوادگی فشار خون، بیماری دیابت و مصرف سیگار را دارند حتما باید قبل از شروع برنامه ورزشی مورد معاینه قرار گیرند و در برخی موارد و به تشخیص پزشک انجام تست ورزش ضروری به نظر می‌رسد.

ولی در افراد بالاتر از این سنین بر حسب شرایط فرد انجام معاینات پزشکی و تست ورزشی قبل از شروع ورزش جدا توصیه می‌شود.

انگیزه بسیاری از افراد در استفاده از وسایل ورزشی مثل تردمیل، لاغر شدن و رسیدن به تناسب اندام است. اگرچه ورزش یکی از راه‌های موثر و بدون عارضه برای کاهش وزن به حساب می‌آید، اما باید بدانید هر ورزشی در کاهش وزن موثر نیست. ورزش به قصد کاهش وزن باید شدت متوسط یا کم داشته باشد و مدت آن بیشتر از نیم ساعت و به طور مداوم باشد. در حالی که بسیاری از افراد، بویژه خانم‌ها می‌خواهند مثلا برای مراسم جشن عروسی یا به هر دلیل دیگری در مدت کوتاهی لاغر شوند و به تناسب اندام مورد نظرشان برسند و همین مساله باعث می‌شود از وسایل ورزشی به شکل غیراصولی و با شدت زیاد استفاده کنند که همین امر فرد را در معرض آسیب‌های جدی قرار می‌دهد. این دسته از افراد باید بدانند هر ورزشی که بدون آمادگی جسمانی قبلی و با شدت زیاد در مدت کم صورت گیرد، حتما با آسیب‌هایی همراه خواهد بود.

بنابراین برای رسیدن به تناسب اندام عجله نکنید باید ورزش را با شدت متوسط و حدود یک ساعت و هفته‌ای 5 ـ 3 روز ادامه داد تا موجب کاهش چربی و کم شدن وزن شود.

نوع ورزش نیز برای کاهش وزن مهم است. ورزش باید بصورت فعالیت همزمان عضلات بزرگ بدن و در حدی باشد که موجب افزایش ضربان قلب و میزان تنفس شود. ورزش‌هایی مانند دویدن آهسته، دوچرخه‌سواری طولانی و شنا از آن دسته ورزش‌هایی است که برای کاهش وزن توصیه می‌شود. ورزش‌هایی مانند بسکتبال، تنیس روی میز و ورزش‌های مشابه که فعالیت گروه‌های مختلف عضلانی، در دست و پا را به طور مداوم به همراه دارد تاثیر زیادی در کاهش وزن دارد. اگر چه شنا جزو دسته ورزش‌های توصیه شده از سوی کارشناسان برای کاهش وزن است ولی تاثیر آن نسبت به سایر ورزش‌های ذکر شده کمتر است.

در این بین نباید از تاثیر وسایل ورزشی مانند تردمیل، دوچرخه ثابت و الیپتوکال در کاهش وزن غافل شد و این در صورتی است که شرایطی که اشاره شد از نظر شدت، مدت و دفعات انجام ورزش رعایت شود.

باید در جواب این افراد گفت برخلاف تبلیغاتی که در بسیاری از شبکه‌های ماهواره‌ای یا برخی از مجلات می‌شود وسایل ورزشی مثل دراز و نشست که بخش‌های محدودی از بدن مانند شکم و کمر را درگیر می‌کند، تاثیر چندانی در کاهش چربی بدن ندارند شما می‌توانید با دویدن طولانی نتیجه بیشتری بگیرید.

همان طور که قبلا هم ذکر شد قبل از انجام هر ورزشی و با استفاده از هر وسیله‌ای باید وضعیت سلامت فرد بررسی شود. مثلا فردی که مشکل حفظ تعادل دارد ممکن است هنگام استفاده از تردمیل دچار سقوط و آسیب شود یا در فردی که از بیماری مفصلی مثل درد کشکک زانو رنج می‌برد چنانچه از دوچرخه ثابت استفاده کند علائم بیماری تشدید خواهد شد. بنابراین برای استفاده از وسایل ورزشی حتما با پزشک خود مشورت کنید.

کسانی که می‌خواهند از یک وسیله ورزشی استفاده کنند باید هدف خود را از انجام ورزش مشخص کنند و برحسب توانایی و مهارت، شرایط سلامتی و نوع ورزشی که مورد نظرشان است (ورزش برای تقویت عضلات یا ورزش‌های هوازی برای آمادگی جسمانی و سلامتی) وسیله مورد نظر را انتخاب کنند.

به طور کلی وسایل ورزشی کاربردهای مختلفی دارد. برخی از آنها برای انجام فعالیت‌های هوازی است مانند تردمیل، دوچرخه ثابت یا الیپتوکال (ورزش هوازی ورزشی است که حداقل به مدت 20 دقیقه و با فعالیت گروه‌های بزرگ عضلانی صورت گیرد تا موجب افزایش ضربان قلب و میزان تنفس شود) که خود آنها هم به دو منظور به کار می‌رود مثلا دوچرخه ثابت برای تقویت و فعالیت عضلات اندام تحتانی و دستگاه‌هایی مانند الیپتوکال برای تقویت عضلات دست و پا مورد استفاده قرار می‌گیرد، اما دستگاه‌هایی نیز وجود دارند که برای تقویت موضعی عضلاتی خاص به کار می‌رود مانند فنرهای مخصوص یا وسایل کمکی برای تقویت عضلات شکم. بنابراین با توجه به هدف و نیاز هر فردی باید دستگاه خاصی مورد استفاده قرار گیرد، اما چنانچه ورزش هوازی همراه با کاهش وزن مورد نظر است وسایلی مانند تردمیل، الیپتوکال یا دوچرخه ثابت به شما کمک زیادی خواهد کرد.

نکته دیگری که لازم است حتما قبل از خرید وسیله مورد نظر به آن توجه شود، هماهنگی قدرت دستگاه با وزن فرد استفاده‌کننده است. اگر قدرت دستگاه ورزشی با وزن شما هماهنگی نداشته باشد، دستگاه خیلی زود خراب و فرسوده خواهد شد.

ازجمله آسیب‌هایی که معمولا در کار با وسایل ورزشی مثل تردمیل پیش می‌آید می‌توان به آسیب‌های عضلانی، رباطی، مفصلی و تاندونی اشاره کرد. یکی از مهم‌ترین آسیب‌های مفصلی آسیب به مفصل زانوست. زانو بیشترین فشار ناشی از وزن بدن را تحمل می‌کند و به همین دلیل وقتی تحت فشار مداوم قرار گیرد غضروف آن ساییده می‌شود و این شروع درد و مشکلات دامنه حرکتی مربوط به زانو خواهد بود. بنابراین افرادی که سابقه زانودرد دارند، استفاده نامناسب از تردمیل نه‌تنها برای آنها سودمند نخواهد بود، بلکه مشکلات آنها را بیشتر هم خواهد کرد. از دیگر آسیب‌ها می‌توان به آسیب قلبی ـ عروقی و تنفسی اشاره کرد؛ مثلا فردی که نارسایی قلبی یا فشار خون دارد با انجام ورزش نامناسب حتما دچار عوارض قلبی خواهد شد، همچنین بیماران تنفسی مانند بیماران آسمی ممکن است حین ورزش غیراصولی دچار حمله شوند. بنابراین برای پیشگیری از این آسیب‌ها باید با پزشک متخصص مشورت شود. گاهی لازم است این افراد در شرایط خاص و تحت نظر ورزش کنند.

ام‌البنین خان‌وردی