ترور‌های زنجیره‌ای در افغانستان

این برنامه که مراحل مقدماتی سپردن امنیت سراسر افغانستان به نیروهای این کشور و خروج سربازان خارجی از افغانستان تا سال 2014 میلادی است در حالی ادامه می‌یابد که جدا از خوشبینی مقامات دولتی افغانستان و آمریکا از یک سو، نگرانی‌های جدی برخی از منتقدان و دیپلمات‌های غربی را در پی داشته است.

با دور تازه ترور‌های زنجیره‌ای طالبان این نگرانی تشدید می‌شود. بعد از ترور ژنرال محمد داوود ـ از شخصیت‌های مهم جهادی در شمال کشور ـ نوبت به احمد ولی کرازی، برادر قدرتمند حامد کرازی در قندهار رسید و سپس محمد هاشم وطنوال، نماینده ولایت ارزگان در پارلمان و جان‌محمدخان، مشاور رئیس‌جمهور در کابل یکی پس از دیگری به قتل رسیدند. این موج ترور از یک سو نگرانی‌ها را در سطح دولت افزایش داده و از سویی نیز صدای اعتراض مردم و نمایندگان مجلس را در این کشور بالا برده است.

هر چند وحید عمر، سخنگوی رئیس‌جمهور افغانستان در روزهای پس از موج نوین ترور‌های طالبان تاکید کرد که این‌گونه اعمال نمی‌تواند مانع روند انتقال مسوولیت‌های امنیتی شود و با وجود این تلاش‏ها روند واگذاری مسوولیت‌ها ادامه خواهد یافت، اما موج ترور‌های مقامات و شخصیت‌های مهم، ژنرال داوود و احمد ولی کرزای نشان داد که برخلاف بسیاری از امیدواری‌های پیشین هنوز دستگاه اطلاعاتی و نظامی دولت قابل نفوذ است و طالبان نیز با استفاده از این شکاف‌ها می‌تواند شخصیت‌های دیگری از مقامات کشور را مورد حمله قرار دهد.

گرچه دولت مدعی است که ازدست دادن مناطق از سوی طالبان باعث موج ترور‌ها در کشور شده، اما باید گفت که با وجود برگزارشدن نمادین روند انتقال مسوولیت‌های امنیتی در کابل اکنون نگرانی دولت بیش از پیش شده است. زیرا هرچند دولت بر گفت‌وگو‌های صلح با طالبان اصرار می‌ورزد و در این مسیر نیز تلاش‌هایی را به انجام رسانده است، اما واکنش طالبان مخالف آنچه که باید بوده است و این امر روند آشتی با طالبان را تا مدت‌ها منتفی می‌سازد.

قتل ژنرال داوود و ولی کرزای، 2 عملیات مهم ترور از سوی طالبان در ماه‌های اخیر بوده است. طالبان پس از کشتن احمد ولی کرزای مسوولیت قتل وی را به‌عهده گرفت و آن را دستاورد بزرگی در طول 10 سال اخیر خواند.

در این میان هر چند به طور دقیق نمی‌توان به ادعای طالبان اعتماد کرد و ممکن است که گروه‌های دیگری مانند شبکه حقانی عامل این حوادث باشند، اما آنچه مشخص است طالبان با فعال‌کردن دامنه ترور‌های زنجیره‌ای خود تا کابل و شمال کشور، پیام‌هایی را به دولت و نیرو‌های خارجی ارسال می‌کند.

در واقع طالبان با درک شرایط کنونی کشور و با موج ترورها از یک سو این پیام را به نیرو‌های ائتلاف می‌رساند که همچنان حضور خود را در کشور حفظ کرده است و از سویی نیز برخلاف تلاش‌های دولت و حامیان برای آشتی ملی و سیاست چماق و هویج آمریکا در برابر طالبان، همچنان بر استفاده از اهرم‌های خود اصرار می‌ورزد.

اکنون به نظر می‌رسد که طالبان پیش‌شرط‌‌های محکم‌تری درباره مذاکره با حکومت افغانستان مطرح کند و در کنار بیرون رفتن فوری تمامی نظامیان خارجی از افغانستان، خواستار تغییر قانون اساسی کشور شود به‌گونه‌ای که خواست‌های آنها را برآورده کند؛ امری که پذیرش آن برای مردم و دولت افغانستان بسیار مشکل به نظر می رسد.

اعضای پارلمان افغانستان، کشته‌شدن محمد هاشم وطنوال نماینده ولایت ارزگان در پارلمان و جان‌محمدخان مشاور رئیس‌جمهور را محکوم کرده و از جمله ترورهایی بیان کردند که گروه طالبان بر عهده گرفته اما حکومت همچنان بر سیاست‌های قبلی خود در برابر آنها ادامه می‌دهد.

در این بین باید گفت منتقدان و شمار بسیاری از نمایندگان با نقد عملکرد دولت در مورد طالبان براین عقیده‌اند که دولت در قبال ترور شخصیت‌های مهم جهادی و دوران مقاومت سکوت اختیار کرده و اقدامات جدی نمی‌کند.

منتقدان همچنین با انتقاد از کارکردهای شورای عالی صلح بر این نظرند که این شورا با وجود صرف مبالغ هنگفت نه‌تنها کاری را انجام نداده بلکه با امتیازدهی به طالبان آنها را جری‌تر کرده است. رویکردی که در واقع باعث پایین‌آمدن روحیه نظامیان کشور و جرأت‌بخشیدن به مخالفان شده است.

در این میان ترور‌های اخیر بیش از هر امری اکنون مستقیما ارگان‌های امنیتی و نظامی را هدف قرار داده و به نظر می‌رسد که نفوذ مخالفان مسلح دولت در «بدنه حکومت و نیروهای امنیتی» روز به روز بیشتر می‌شود. علاوه بر این، علت افزایش ناامنی‌ها و ادامه ترور شخصیت‌های بزرگ را منتقدان در نداشتن تعریف شفاف و روشن از دوست و دشمن می‌دانند و بر این نظرند که باید دست‌های شبکه اطلاعاتی پاکستان را در این امر دخیل دانست چه این‌که اخیرا با تشدید مشکلات مرزهای 2 کشور، پاکستان فشارهای خود را بر کابل افزایش داده است.

آنچه مشخص است طالبان با رویکرد ترورهای زنجیره‌ای خود و با هدف قراردادن تنی چند از شخصیت‌های مهم نظامی و سیاسی افغانستان به اهدافی از جمله قدرت‌نمایی بیشتر در زمان انتقال مسوولیت‌ها به نیرو‌های بومی، تاکید بر ناکارآمدبودن سیستم‌های امنیتی و اطلاعاتی دولت کابل و همچنین ناکافی‌بودن روند مذاکرات آشتی صلح نظر دارد. اکنون دولت افغانستان از چند طرف مورد فشار قرار گرفته است که مهم‌ترین آن را می‌توان مساله رویکرد صلح با طالبان دانست.

هر چند در پی درخواست دولت افغانستان و به این امید که برخی از سران طالبان با استفاده از این فرصت، نسبت به نیت دولت در امر مذاکره و تأمین صلح، اعتماد پیدا کنند نام 20 ‌نفر از اعضای طالبان در اختیار سازمان ملل گذاشته شد تا از فهرست سیاه این سازمان حذف شوند و سازمان ملل نیز اسامی ۱۴ نفر از مقام‌های سابق طالبان را از فهرست تحریم‌های شورای امنیت خارج کرده اما همزمان نیز این سازمان اعلام کرد که در جریان 6 ماه اول سال جاری میلادی، 1462 غیرنظامی کشته شده‌اند که عامل 80 درصد این کشتار، طالبان و دیگر گروه‌های مسلح مخالف دولت بوده‌اند.

بی‌شک تداوم این امر موضع دولت حامد کرزای را ضعیف‌تر و منتقدان دولت و آمریکا را در مورد صلح با طالبان قوی‌تر خواهد کرد.