تالاب‌های پلدختر در معرض خطر

تالاب به مناطقی نظیر زمین‌های مرطوب و آبگیر، زمین‌های آبدار، باتلاقی، برکه‌های مصنوعی یا طبیعی، موقتی یا دائمی با آب جاری یا ساکن با طعم شیرین، شور یا لب ‌شور و مناطق دریایی با عمق کمتر از 6 متر گفته می‌شود.تالاب‌ها همچنین زیستگاه گونه‌های در معرض خطر و نادری همچون وحوش، پرندگان مهاجر، ماهیان، بی‌مهرگان و حشرات بوده و حافظ تنوع زیستی، جانوری و گیاهی منطقه است و باعث تصفیه آب‌های زیرزمینی در سطح زمین و تغذیه آب‌های زیرزمینی و کنترل فرسایش‌های طبیعی و... هستند.وجود این باور غلط که منابع طبیعی بی‌پایان هستند و طبیعت سخاوتمندانه خود را در اختیار انسان قرار داده است تا نهایت استفاده را از آن ببرند، باعث افزایش روند تخریب بی‌رحمانه طبیعت شده است. تالاب‌ها در این میان بیشترین خسارات را متحمل شده‌اند و دست درازی بشر برای خشکاندن آنها به جهت ایجاد زمین کشاورزی و بهره‌گیری از مواد معدنی موجود در آنها، صدمه‌ای غیرقابل جبران بر پیکره این مناطق وارد کرده است.

تالاب‌های پلدختر در استان لرستان نیز از این دست تالاب‌ها هستند که از تاخت و تاز دست تخریبگر بشر در امان نمانده‌اند.پلدختر، مهد بزرگ‌ترین و زیباترین تالاب‌های این استان است که دارای 7 تالاب دائمی به نام‌های لفانه 1، لفانه 2، تکانه، جمجمه، آبتاف 1، آبتاف 2، زردآب و 4 تالاب فصلی به نام‌های گوری بلمک، سیاه، کبود و پیکه است که تمامی آنها از نوع تالاب‌های دریاچه‌ای با آب شیرین یا لب ‌شور هستند.از این میان گوری بلمک به عنوان نگین پلدختر و بزرگ‌ترین تالاب این منطقه در سال‌های اخیر بیش از سایر تالاب‌ها در معرض انواع تهدیدات و تخریب‌ها قرار گرفته است.

مدیرکل حفاظت محیط زیست استان لرستان درخصوص این تالاب گفت: این تالاب قبلا 600 هکتار بوده که با زهکشی‌ای که در آن صورت گرفته 300 تا 400 هکتار اراضی آن به مردم واگذار و با تغییر کاربری، تبدیل به زمین کشاورزی شده است.

محمد حسین بازگیر افزود: در لرستان بیش از 200 گونه پرنده شناسایی شده که بخش عمده‌ای از آنها در محدوده تالاب‌ها و بویژه تالاب گوری بلمک دیده می‌شود؛ ماهیخورک‌ها، لک‌لک سفید، قوی فریادکش، گونه‌های مختلف اردک‌، سنقر تالابی، تیهو و کبک از جمله این پرندگان هستند.

همچنین گونه‌های گیاهی همچون زنبق، سازو، جگن، اویارسلام، علف هفت‌بند، بید، داغداغان و آگاسیا در این منطقه می‌رویند و پستاندارانی نظیر تشی، نمس کوچک، گرگ و کفتار نیز در منطقه وجود دارند.وی به وجود ریزگردها در منطقه و تاثیر آن بر تالاب‌ها و اثر متقابل این دو برهم اشاره کرد و گفت: خشک شدن تالاب‌های پلدختر بویژه گوری بلمک به عنوان بزرگ‌ترین تالاب شهرستان، قطعا در افزایش ریزگردها بی‌تاثیر نخواهد بود.

بازگیر با اشاره به این‌که آب تالاب گوری بلمک از نزولات آسمانی تامین می‌شود، خاطرنشان کرد: در سال‌هایی که میزان بارندگی بالا باشد 100 تا 150 هکتار آب تالاب احیا می‌شود، اما در سال جاری به علت خشکسالی، این تالاب با خشکی جدی مواجه است و به همین خاطر با کمک اداره شیلات، آبزیان منطقه به مکانی دیگر منتقل شده‌اند.

مدیرکل حفاظت محیط زیست استان لرستان تصریح کرد: حفاظت این منطقه از تدابیر سازمان محیط زیست است و تالاب‌های پلدختر هم‌اکنون جزو منطقه شکار و صید ممنوع بوده و محیط زیست درصدد است که آن را به منطقه حفاظت شده تبدیل کند.

رئیس اداره حفاظت محیط زیست پلدختر نیز گفت: تالاب‌های پلدختر به لحاظ برخورداری از شرایط توپوگرافی و طبیعتی زیبا، امکان جذب اکوتوریسم را دارند و تخریب آنها باعث از بین رفتن تنوع زیستی می‌شود چراکه زندگی بسیاری از جانوران آبزی و پرندگان مهاجر به بقای تالاب‌ها بستگی دارد.

علی یاری افزود: این منطقه تقریبا دارای 2 فصل گرم و خشک و یک فصل بسیار مطبوع است. در فصول کم‌آبی منطقه تالاب، مامن بسیار مطمئنی برای پرندگان شکاری از قبیل شاهین، سارگپه، عقاب سیاه (دال)، سنقر تالابی، دلیجه و پرندگان غیرشکاری از قبیل کبک، تیهو و بسیاری از گنجشک‌سانان، سهره‌ها، هدهدها و نیز حشراتی که برای چرخه اکوسیستم مفید هستند و نیز بسیاری از خزندگان از جمله مارها، بزمجه‌ها، مارمولک‌ها، عنکبوتان و... که ذخایر تنوع زیستی منطقه محسوب می‌شوند، به شمار می‌روند.

رئیس اداره حفاظت محیط زیست پلدختر به عوامل تاثیرگذار در تخریب تالاب گوری بلمک اشاره کرد و گفت: عمده فعالیت‌های انسانی که بر اکوسیستم تالاب‌های پلدختر تاثیر بسیار مخربی دارند، زهکشی کامل تالاب گوری بلمک و نیز احداث کانالی به طول تقریبا 3 کیلومتر باعث شده قسمت عمده اراضی که زیر آب قرار گرفته زهکشی شوند و در حال حاضر بخشی از تالاب که قبلا زیر آب قرار داشته، به صورت تالاب فصلی دربیاید.

وی یادآورد شد: عبور و مرور عشایر و نیز اسکان بعضی از آنها در حاشیه تالاب‌ها، هرچند که مدت آن کم باشد باعث می‌شود باد و آب و باران، مواد باکتریایی کلیفرمی و انگل‌ها را از حاشیه تالاب‌ها به داخل آب انتقال دهد و همچنین حضور فیزیکی دام‌ها و عشایر باعث استرس پرندگانی می‌شود که قصد زمستان‌گذرانی در تالاب‌ها را دارند.

یاری تصرف زمین‌های حاشیه تالاب‌ها و نیز زهکشی آنها به علت این‌که تالاب‌ها عمدتا دارای خاک حاصلخیز هستند، احداث چاه‌ها در مناطق پایین دست، برداشت مستقیم آب از تالاب‌ها جهت مصارف شرب، کشاورزی و تاثیر آلاینده‌های هوا را از دیگر عوامل تاثیرگذار بر اکوسیستم تالاب‌های پلدختر برشمرد.

تالاب‌های پلدختر با داشتن چشم اندازهای بسیار زیبا چه از لحاظ زیبایی منظره و چه از لحاظ حضور پرندگان و موجودات نادر می‌تواند پذیرای بسیاری از گردشگران داخلی و خارجی باشد.یاری با بیان این مطلب گفت: بدیهی است که ورود توریست‌های خارجی و گردشگران داخلی باعث گردش مالی خوبی در منطقه خواهد شد و چنانچه در این زمینه تمهیداتی در نظر گرفته شود تالاب‌های پلدختر توانایی جذب روزانه هزاران گردشگر را در قالب تورها و گردش‌های علمی و تفریحی دارند.

وی خاطرنشان کرد: با توجه به این‌که صنعت هتلداری در منطقه رونق چندانی ندارد، می‌توان محلی را در خارج از منطقه تالابی و مشرف به آن در نظر گرفت و سرمایه‌گذاران را در این بخش ترغیب کرد تا در این زمینه سرمایه‌گذاری کنند که در این صورت در زمینه اشتغالزایی نیز گامی به جلو خواهد بود.

فاطمه عزیزپوریان‌ /‌ جام‌جم خرم‌آباد