اما و اگرهای مذاکره با عربستان

 در این میان ریاض با توجه به روند اعتراضات در بحرین، تصمیم گرفت تا برای تغییر موازنه از موقعیت به وجود آمده در این کشور سوء‌استفاده کرده و با طرح اتهاماتی علیه ایران فضا را به نفع خود تغییر دهد.

بحرین از آنجا که در همسایگی عربستان قرار دارد، برای ریاض بسیار مهم بوده و چون از اکثریت شیعی برخوردار است،‌ سران آل‌سعود نگران تغییر ماهیت سیاسی این کشور در پی اعتراضات شهروندان بحرینی هستند. برای همین حتی از حضور نظامی در این کشور چشم‌پوشی نکردند و با پرداخت هر نوع هزینه احتمالی ترجیح دادند غائله به وجود آمده در بحرین را تا حد امکان در راستای منافع خود کنترل کنند.

در این بین برخی کشورهای عربی نیز به کمک عربستان آمده‌اند و در راستای بحث‌های مربوط به مسائل طایفه‌ای از منافع ریاض حمایت می‌کنند و حاضر نیستند یک گام به نفع معترضان بحرینی ازجمله شیعیان بردارند.

تمامی این اقدامات به خاطر پیچیدگی‌های تحولات بحرین تاکنون صورت گرفته است. در این میان آنچه قابل تامل است، تغییر رویکرد عربستان در برابر ایران است. همزمان با سرایت اعتراضات مردمی به بحرین، عربستانی‌ها به جای تعامل با ایران شمشیر را از رو بستند و تحرکات ضدایرانی شدیدی علیه ایران آغاز کردند.

این تحرکات از بیان اتهامات علنی علیه ایران گرفته تا رایزنی‌های پشت پرده با مقامات بحرینی را شامل می‌شود. به عنوان نمونه شاهزاده بندر بن سلطان که 22 سال سفیر عربستان در آمریکا بوده است، در یکی از دیدارهای خود با پادشاه عربستان مدعی شده بود: «از تحرکات ایران به ستوه آمده‌ایم. فهمیده‌ایم که نمی‌توانیم با آنها کار کنیم. آنها می‌خواهند منطقه را به تنهایی تصاحب کنند و کاری هم به ما ندارند. عزمشان را جزم کرده‌اند که در تمامی پرونده‌های منطقه تنها سیاست‌های خود را پیش ببرند. ما هم تصمیم داریم علیه آنها وارد عمل شویم.»

به گزارش سایت دیپلماسی ایرانی، وی همچنین گفته بود: «ما نقشه جغرافیایی ایران را روی صفحه پیاده و تمامی نقاط حساس ایران را علامت‌گذاری کرده‌ایم. یک پایگاه نظامی ویژه نیز راه‌اندازی کرده‌ایم که در آنجا جنگنده‌های تورنادو مستقرند و آخرین تکنولوژی نظامی روز را به کار گرفته‌ایم. گزینه نظامی آخرین انتخاب ماست ولی اگر لازم باشد آماده‌ایم با ایران بجنگیم.»

وی در ادامه ادعاهایش می‌گوید: «تمام تلاش خود را به کار می‌گیریم که شاخ ایران را بشکنیم. دیگر اجازه نمی‌دهیم بیشتر از این در منطقه نفوذ کنند. این درست است که ایران قدرت بسیاری دارد و قطعا موشک‌های پرقدرت بسیاری را به طرف ما شلیک و به ما خسارت‌های سنگینی وارد خواهد کرد ولی با این حال می‌توانیم در نهایت ایران را شکست دهیم.»

در پی بیان این گونه رجزهای غیردیپلماتیک بود که مقامات سعودی در دیدار با مقامات کشورهایی نظیر ترکیه تاکید داشتند «دیگر نمی‌خواهیم ایران بیش از این در منطقه نفوذ و مزاحمت ایجاد کند.»

دلخوری عربستانی‌ها از قدرت و وزن سیاسی ایران در منطقه البته قدمتی دیرینه دارد. بخصوص که بعد از سقوط صدام در عراق و روی کار آمدن دولتی شیعی در این کشور، ‌نگرانی آنان بابت افزایش نفوذ ایران در منطقه افزایش یافته است. آنها بر این باورند «عراق تا زمانی شیعیان در راس امور قرار دارند، نمی‌تواند با ما دوست باشد.»

با وجود چنین پیش‌زمینه‌هایی بود که با حمایت عربستان حوادث تلخی علیه معترضان بحرینی رخ داد و حتی کار به آتش زدن مساجد شیعیان نیز کشیده شد. این در حالی بود که سعود الفیصل، وزیر امور خارجه عربستان همچنان نسبت به افزایش تنش‌ها با ایران هشدار می‌داد و حدود 2 ماه قبل از علی‌اکبر صالحی، وزیر امور خارجه کشورمان دعوت کرد به عربستان سفر کند تا از حجم تنش‌ها کاسته شود.

البته آن هنگام صالحی که در بغداد به سر می‌برد، تاکید کرد: «در حال حاضر ترجیح می‌دهیم در چنین فضایی به ریاض نرویم، عربستانی‌ها اگر خواهان حل مشکلات منطقه هستند بهتر است خودشان به ایران بیایند.»

این دعوت در شرایطی مطرح شد که از چند هفته قبل، رسانه‌های عربستانی مدعی شده بودند صالحی قصد سفر به ریاض داشته ولی عربستانی‌ها حاضر نشده بودند که او را به حضور بپذیرند. به این ترتیب با اظهارات صریح صالحی مشخص شد این خبر صحت نداشت و البته تنش در روابط تهران ـ ریاض همچنان باقی ماند.

پس از آن البته یک بار دیگر هم شایعه سفر وزیر خارجه ایران به عربستان مطرح شد که این بار با اعتراض نمایندگان مجلس شورای اسلامی و حتی برخی رسانه‌های ایران مواجه شد. هشتم خرداد بود که کاظم جلالی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی در تذکری در صحن علنی مجلس با اشاره به احتمال سفر وزیر امور خارجه کشورمان به عربستان سعودی اعتراض کرد. جلالی از لاریجانی خواست تا به عنوان عضو شورای عالی امنیت ملی به این اتفاق رسیدگی کند.

وی افزود: براساس برخی اخبار قرار است وزیر امور خارجه سفری به عربستان داشته باشد. در حالی که ملک عبدالله اگر هنری داشت با اسرائیل می‌جنگید نه با زن و بچه‌های مردم بحرین و به همین دلیل از شما به عنوان عضو شورای عالی امنیت ملی می‌خواهیم که به این موضوع رسیدگی کنید.

وی براساس اصل 34 و 154 قانون اساسی گفت: بر اساس این اصول باید از حقوق مردم مظلوم دفاع کنیم، اما برخی سفرها به منطقه انجام می‌شود که قابل سوال است.

محمد کرمی‌راد، عضو هیات رئیسه کمیسیون امنیت ملی یکی دیگر از معترضان به این سفر بود که بعدا با تکذیب دستگاه سیاست خارجه کشورمان مواجه شد. کرمی‌راد گفت: مسوولان کنونی حکومت عربستان در موضوع شیعه‌هراسی، دشمنی با شیعیان و ترغیب کشورهای حوزه خلیج فارس به مخالفت با ایران ید طولایی دارند.

نماینده مردم کرمانشاه در مجلس درباره این که آیا انجام این سفر به معنای تحلیل غلط در دستگاه سیاست خارجی نسبت به تحولات منطقه است، ‌افزود: من نمی‌گویم ما در قبال تحولات منطقه ضعیف عمل کرده‌ایم، اما اگر این سفر انجام شود جنبش‌های موجود در بحرین تحت‌الشعاع قرار خواهد گرفت، چرا که آنها به حمایت‌های ما امید بسته‌اند.

به باور این نمایندگان و همچنین کارشناسان حوزه دیپلماسی، نفس ارتباط با کشورهای عربی اگرچه کار خوبی است و هر مقدار که این ارتباط‌ها بیشتر شود توطئه‌های غرب خصوصا آمریکا درباره ترویج شیعه هراسی ناکام می‌ماند، اما در شرایطی که عربستانی‌ها می‌خواهند با کشاندن ایران به میز مذاکره، مانوری درخصوص افزایش قدرت خود در منطقه به نمایش بگذارند، رفتن مقامات ایران به ریاض، درست نبوده و تامین‌کننده منافع دیپلماتیک کشورمان نخواهد بود.

از سوی دیگر،‌ وقتی کشورهای عربی بدانند ایران در منطقه دارای وزن مشخصی بوده و خصوصا در عرصه تحولات منطقه اثرگذار است، آنها هم به لحاظ پاسخگویی به افکار عمومی مردم خودشان مجبور خواهند بود ارتباط خود را با ایران افزایش دهند.

چندی قبل و در آستانه آغاز گفت‌وگوهای آشتی ملی بحرین، نیروهای عربستانی تصمیم گرفتند خاک بحرین را ترک کنند تا زمینه‌های مذاکرات حقیقی برای بازگشت آرامش به بحرین مهیا شود.

البته تحلیلگران تاکید دارند این عقب‌نشینی جزئی و تاکتیکی بوده و این نیروها به عنوان نیروهای حافظ نظام به درخواست نیروهای مسلح بحرین در این کشور باقی خواهند ماند.

با وجود این به نظر می‌رسید با این اقدام کشورهای عرب شورای همکاری خلیج فارس تا اندازه‌ای از فضای پرتنش حاکم میان ایران و کشورهای عربی بویژه عربستان کاسته شود؛ خصوصا این که پادشاه بحرین دستور لغو وضعیت فوق‌العاده را صادر کرد و بحث گفت‌وگوهای آشتی ملی مطرح شده است.

در این میان آن طور که سعود الفیصل، وزیر خارجه عربستان اعلام کرده، پیشنهاد مذاکره سه‌جانبه‌ای بین ایران،‌عربستان و کویت درخصوص بحرین وجود دارد. به گفته وزیر خارجه عربستان، این پیشنهاد را تهران مطرح کرده است و البته شروط دیگری هم برای این مذاکرات در نظر گرفته که ظاهرا مورد موافقت ریاض قرار نگرفته است.

طرح این مساله که برای نخستین بار از سوی رسانه‌های عربی صورت گرفت، باعث شد تا مجددا این شائبه به وجود آید که مقامات ایرانی برنامه‌ای برای سفر به عربستان دارند. رسانه‌های عربی نیز بشدت روی این شایعه تبلیغ کردند، برای همین مسوولان وزارت خارجه کشورمان ناگزیر شدند مجددا هر گونه قصد صالحی برای سفر به ریاض را تکذیب کنند. البته مهمانپرست، سخنگوی وزارت خارجه ایران به همراه این تکذیب، توضیحی درباره صحت و سقم مذاکره سه‌جانبه ارائه نداد و این که آیا تهران قصد مذاکره با ریاض در کویت را دارد یا خیر. با این حال چون اظهارات وزیر خارجه عربستان توسط مقامات ایرانی تکذیب نشده، ‌این‌گونه تلقی می‌شود که اصل مذاکره صحت داشته و انتظار می‌رود با انجام آن در کشور ثالثی نظیر کویت ،مخالفتی از طرف ایران وجود ندارد.

این امر فی نفسه بد نیست و دستگاه دیپلماسی ما نیز باید از این فرصت استفاده کافی را ببرد. طبیعتا امروزه که عربستان و کویت تمایل خود را به برون‌رفت از شرایط بوجود آمده در بحرین نشان داده‌اند، مسوولان ذی‌ربط نظیر شورای عالی امنیت ملی و وزارت خارجه باید درباره مذاکره با عربستان تصمیم بگیرند. طبیعی است که جمهوری اسلامی ایران برای مذاکرات پیش‌شرط داشته باشد و مقدماتی برای این مذاکرات فراهم شده تا در نهایت تصمیم‌ آن در راس نظام گرفته شود.

اگر به این امر به عنوان یک فرصت نگاه کنیم و با دقت وارد این عرصه شویم، می‌تواند نتایج خوبی در بر داشته باشد؛ نتایجی که نه جایگاه ایران در منطقه را متزلزل کند و نه به منافع مردم مسلمان بحرین لطمه وارد کند و در نهایت در جهت تامین منافع ملت و کشورهای منطقه قرار گیرد.