زخم یادگاری‌نویسی‌ها برتن خسته غار کرفتو

از پله‌های زیادی که بالا بروی، به ورودی این غار باستانی می‌رسی؛ غاری پیچ‌درپیچ و آهکی که زمانی سکونتگاه و پناهگاه انسان‌ها بوده است. کرفتو براساس تخمین غارنوردان و زمین‌شناسان، میلیون‌ها سال قدمت دارد و به استناد اشیای تاریخی یافت‌‌شده در آن، پیشینه‌ سکونت انسان در این غار به 12 یا 13 هزار سال پیش می‌رسد. حدود یک‌‌سوم این غار باستانی دستکند است که به روایت مردم محلی، حاصل تیشه‌های یک عاشق ناکام بوده است.

در طبقه‌ نخست این غار و درست روی دیوار یکی از دالان‌های ورودی، نام یکی از مستشرقان روسی ـ خانیکف ـ‌ حکاکی شده است. او در سال 1917 میلادی وقتی برای دیدن این غار آمده بود، نامش را روی این دیوار حک کرد. البته حالا به‌سختی می‌توان این حکاکی را دید، چون زیر رنگ‌های آبی و قرمز اسپری‌ها پنهان شده است؛ یادگاری‌هایی با تاریخ‌های متفاوت که در تمام دیوارهای غار دیده می‌شوند.

به گفته رئیس انجمن غارنوردان و غارشناسان ایران، کنده‌کاری‌های قدیمی زیر یادگاری‌نویسی‌ها پنهان شده‌اند و بخشی از حجاری‌ای که شبیه گاو است، به‌ خاطر تراش‌هایی که توسط مردم ایجاد شده از بین رفته و بخش دیگر آن هم زیر رنگ اسپری‌ها قرار گرفته است. یعنی دقیقا همان آثار باستانی که می‌تواند گردشگران و باستان‌شناسان را جذب کند، این‌طور به ‌دست انسان معاصر تخریب شده است.

جواد نظام‌دوست با اشاره به فضاسازی‌های اطراف و بهسازی‌های صورت گرفته درون غار می‌ گوید: 12 سال پیش در ضرب‌الاجل یک هفته‌ای برای ساماندهی اطراف و درون غار، این اتفاق برای کرفتو افتاد و اقداماتی صورت گرفت که اصولی و زیربنایی نیست. به عنوان مثال کابل‌کشی‌های درون غار اصلا اصولی نیست. سازه‌های چوبی به کار رفته خوب است؛ اما سازه‌های آهنی اصلا با فضای داخلی غار همخوانی ندارند. همچنین علامت‌هایی روی دیوارها کشیده شده‌اند یا تابلو‌های علامت یا نام‌ها با میخ‌های بزرگ روی دیوار‌های این غار باستانی نصب شده‌اند که منظری نامناسب به وجود آورده‌اند، در حالی که ما برای این کار‌ها راهکار و نقشه داریم. ما حتی وقتی خانه‌ خود را سیم‌کشی می‌کنیم، به همه‌ اصول توجه داریم، چطور در این مواقع اهمیتی به این اصول نمی‌دهیم؟!

وی می افزاید : غار باستانی کرفتو راهرو‌های پیچ در پیچی دارد، ولی هیچ راهنمایی داخل غار برای هدایت مردم نیست. شاهد بودم که مردم در این دالان‌ها گم می‌شدند و با فریاد اسم یکدیگر را صدا می‌زدند تا همدیگر را پیدا کنند. برای محافظت از این غار با توجه به حجاری‌ها و آثار باستانی‌اش، وجود راهنما ضروری است و نباید به نوشتن چند تذکر و علامت اکتفا کرد.

معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری کردستان نیز با بیان این‌که در حال حاضر بزرگ‌ترین مشکل ما در بحث حفاظت و نگهداری از این غار نبود و کمبود نیرو است به «جام‌جم» می‌گوید: آثار تاریخی احتیاج به رسیدگی روزانه دارد، اما از آنجا که امکان واگذاری این مکان به بخش خصوصی تاکنون وجود نداشته است، لذا به شیوه دولتی اداره می‌شود و در این شیوه نیز جذب نیرو،‌ مشکلاتی را به همراه دارد و لذا تاکنون و با وجود درخواست و احتیاج مبرم موفق به این امر نشده‌ایم.

محسن علوی با بیان این‌که این مکان تنها از وجود 2 نیرو بهره می‌برد، می افزاید: این دو نفر کارشناس هستند که در 2 شیفت کاری و به صورت جداگانه یعنی در هر شیفت یک نفر همزمان کارهای متعددی را انجام می‌دهند.

وی با اشاره به این‌که نظافت، فروش بلیت، نگهبانی و راهنمایی گردشگران، همه و همه به عهده این دو نیروست، ‌تصریح می کند: در این شرایط طبیعی است که گردشگران در میان راهروهای غار بدون راهنما و مراقب سرگردان رها شوند و ماژیک به دست به جان دیوارها بیفتند.

وی با بیان این‌که غار محوطه بسیار بزرگی را در برمی‌گیرد و ما حتی از وجود دوربین در درون غار برای رصد گردشگران نیز بی‌بهره‌ایم، می گوید: محافظت از غار باستانی کرفتو و هدایت مردم در این غار عظیم به 50 تا 60 نیروی انسانی نیاز دارد.

این کارشناس مسوول، یادگاری‌نویسی روی آثار تاریخی را یک معضل بزرگ فرهنگی می داند که چهره زشت آن روی تمام آثار تاریخی ـ فرهنگی ما به چشم می‌خورد و تنها محدود به این غار نمی‌شود،‌ به طوری که حتی سنگ‌های سخت تخت‌جمشید هم از این یادگاری‌نویسی‌ و حجاری‌های گردشگران جان سالم به در نبرده‌اند.

وی با بیان این‌که این یادگاری‌ها کم‌کم نقوش باستانی در غار را از بین می‌برد، می گوید: این مشکلی است که همچنان با آن دست به گریبان هستیم و محدود به قشر خاصی نمی‌شود به طوری که حتی یادگاری‌هایی از گروه‌های دانشجویی که برای بازدید به غار آمده‌اند را در ابعادی بزرگ و با رنگ اسپری مشاهده می‌کنید که مثلا نوشته‌اند گروه پژوهشی دانشگاه فلان!!!! با ذکر نام و تاریخ.

معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی استان کردستان در این خصوص که چرا تاکنون اقدامی برای پاک کردن نوشته‌های روی دیوار‌های غار صورت نگرفته می گوید: در حال حاضر یکی از بزرگ‌ترین مشکلات ما در این خصوص، شناسایی حلال برای پاک کردن این نوشته‌هاست، چراکه دیوارهای غار‌ آهکی است و آهک به مواد شیمیایی حساس است و ما نگران این هستیم که شاید پاک کردن این نوشته‌ها با استفاده از حلال، به بدنه‌ این غار آهکی صدمه زده و تراش‌های ناهمگون ایجاد و در تاریخی بودن آن، شبهه ایجاد کند.

از طرف دیگر حجم این نوشته‌ها آنقدر زیاد است که به این راحتی قابل پاک شدن نیست. فقط مسیر اصلی غار حدود 750 متر است، سوای مسیرهای فرعی و در کل این مسیرها تا چشم کار می‌کند از این یادگاری‌نویسی‌ها وجود دارد.

به گفته علوی، تا وقتی فرهنگ‌سازی نشود این اقدام هیچ فایده‌ای نخواهد داشت، چراکه این احتمال می‌رود از یک طرف دیوارها را پاک و تمیز کنیم و از طرف دیگر مردم با دیدن سطوح زیبا و تمیز بیشتر از قبل وسوسه نوشتن و نقاشی کشیدن پیدا کنند.

این کارشناس مسوول در عین حال به اقدامات صورت گرفته توسط اداره میراث فرهنگی در سال‌های اخیر اشاره می کند و با بیان این‌که به لحاظ رسیدگی، وضعیت غار با 10 سال پیش قابل مقایسه نیست، یادآور می شود: تخلیه خاک‌های درون غار که به ارتفاع یک متر تمام دهلیزها و اتاق‌ها را پوشانیده بود، سنگفرش محوطه اطراف غار،‌ ساخت سکوهای اقامت موقت، برق‌کشی کل مسیرهای درون غار، راه‌اندازی تصفیه‌خانه و نصب شیر آب برای استفاده مردم از آب موجود درون غار و بازسازی و دوباره‌سازی تابلوهای راهنما که هم‌اکنون در حال انجام است،‌ کارهای صورت گرفته در سال‌های اخیر به جهت آماده‌سازی آن برای حضور گردشگران است.

فاطمه مرادزاده‌ /‌ گروه ایران