از یار‌همراه تا بار همراه

مسافرت بهترین فرصت برای جمع‌شدن خانواده دور هم و چند روزی باهم بودن است، زیرا امروز که اغلب والدین با چند شیفت کارکردن با هم بودن را کمتر تجربه می‌کنند سفر بهترین فرصت برای زندگی در کنار اعضای خانواده است. همین موضوع باعث می‌شود نقاط ضعف و قوت یکدیگر را بهتر شناخته و حلاوت زندگی با هم را مزمزه کنند و روابط عاطفی را قوت ببخشند.‌ سفرهای خانوادگی برای کودکان و بزرگسالان فرصتی برای یادگیری چند و چون زندگی اجتماعی و کشف تفاوت‌های افراد و شرایط مختلف زندگی است. مسافرت‌های خانوادگی این امکان را فراهم می‌کند تا هر شخص، جایگاه و نقش خود را در خانواده پیدا کند. برای والدین نیز که یک سال یا کمی بیشتر و کمتر، در جامعه فردگرای مدرن امروز، غرق کارهای اجتماعی خود بوده‌اند، تعطیلات و مسافرت، فرصت خوبی برای حس کردن لذت زندگی با اعضای خانواده است. یادمان باشد که سالمندان نیز جزئی از خانواده محسوب می‌شوند. هر چند ممکن است خود زیاد حوصله نداشته باشند و حتی نه به صورت جدی، اما در لفظ بگویند باید برای سفر آخرت آماده شوند! اما سفر برای آنان نیز لازم است.

درباره سفر، لزوم و ضرورت آن، آثار جسمی و روانی، تاثیر بر ارتباطات اجتماعی و... و فواید فراوانش صحبت‌های زیادی شده است؛ از جمله تاثیر سفر بر سلامت جسمی و روحی.‌اما درخصوص سالمندان موضوع قدری متفاوت است. روان‌شناسان معتقدند، سالمندان باید سعی کنند به زندگی خود معنای مثبت و جدیدی ببخشند، به طور صحیح به اوقات فراغت بپردازند و در امور اجتماعی و کارهای داوطلبانه مشارکت داشته باشند. برقراری ارتباط با دیگران و عضویت در گروه‌های اجتماعی می‌تواند به سالمندان یاری رساند. به عنوان مثال پرداختن به کارهای هنری یا نوشتن، رفتن به سفر با دوستان و خانواده می‌تواند برای سالمندان مفید باشد.

ممکن است فرد سالمند، در حرکت کردن کمی مشکل داشته باشد، ولی این شرایط مانع سفر نمی‌شود و با کمی برنامه‌‌ریزی می‌توان آن را حل کرد.

به عنوان مثال برای اقامت باید اتاقی در طبقات پایین مهمانسرا یا هتل گرفت یا مطمئن بود هتل دارای آسانسور است.‌در سفرهای هوایی نیز معمولا خطوط هوایی امکانات خاصی را برای این گروه فراهم می‌کنند که می‌توان از آن استفاده کرد.

برای این‌که در طول سفر، سالمندان دچار مشکل نشوند بخصوص فصلی که هوا گرم است باید چند نکته را در نظر داشته باشید.

در سال‌های اخیر به علت تغییرات جوی، دمای هوا بشدت افزایش یافته و باعث شده تابستان‌های گرمی را تجربه کنیم. در تابستان مخصوصا در مسافرت، سالمندان، بیماران قلبی و افراد چاق بیشتر در معرض خطر گرمازدگی قرار دارند؛ بنابراین به مراقبت بیشتری هم نیازمندند. در مسافرت ممکن است وضعیت بدتر هم بشود. به عنوان مثال، کم شدن مصرف آب، عجله زیاد، مناسب نبودن وسیله نقلیه و... باعث می‌شود گرمازدگی سالمندان را تهدید کند. گرمازدگی که شدیدترین نوع افزایش درجه حرارت بدن است در اثر فعالیت فیزیکی شدید در درجه حرارت بالا و رطوبت زیاد ایجاد می‌شود و در این شرایط درجه حـــرارت درونی بدن به حدود 40 درجه سانتی‌گراد می‌رسد که بشدت سلامتی را تهدید می‌کند. پوست داغ و خشک، افزایش و تند شدن تنفس، افزایش ضربان قلب، خستگی مفرط ناشی از گرما، سردرد، تهوع. سرگیجه، گاهی اختلال در بینایی و در مراحل پیشرفته گیجی، اغما و تشنج از علائم گرمازدگی است. برای جلوگیری از این موضوع، سالمندان باید لباس‌های خنک، آزاد و با رنگ روشن بپوشند؛ همچنین مایعات به قدر کافی بنوشند.

بدن سالمندان نیازمند مصرف آب است، اما این افراد کمتر احساس تشنگی می‌کنند برای همین باید توجه داشته باشند که حتما آب مصرف کنند. بخصوص اگر به نقاط گرم سفر می‌کنند. به واسطه گرم بودن هوا و تعریق، مقداری از آب و الکترولیت‌های بدن دفع می‌شود و به همین دلیل بدن به آب بیشتری نیاز دارد. آب آشامیدنی سالم بهترین وسیله برطرف کردن تشنگی است. همیشه بهتر است در سفرها بطری‌های آب معدنی همراه برده شود. آب‌های غیر بهداشتی یکی از عوامل بیماری‌زا در مسافرت‌هاست. به همین علت مسافران باید سعی کنند از آب‌های معدنی استفاده کنند که از بهداشتی بودن آنها مطمئن هستند. آب‌های غیربهداشتی فقط آلودگی میکروبی و ویروسی به همراه ندارد و بعضی از آب‌ها ممکن است آلوده به مواد معدنی هم باشد که می‌تواند ایجاد بیماری کند. توجه داشته باشید که باید مراقب یخ‌های آماده‌ای که در نوشیدنی‌ها می‌اندازند هم باشید. ممکن است این یخ‌ها نیز میکروب داشته باشند.‌مسافرت به مناطق اپیدمی برخی بیماری‌ها می‌تواند باعث آلودگی و بیماری مسافران شود. مثلا در برخی مناطق کشور بیماری‌های انگلی نظیر کرم کدو یا مالاریا شایع است. در برخی مناطق کشور هم هپاتیت A بشدت شایع است که این نوع هپاتیت از طریق آب و غذای آلوده انتقال می‌یابد. بنابراین در صورت عدم رعایت نکات بهداشتی ابتلا به این قبیل بیماری‌ها دور از ذهن نخواهد بود.

سالمندان عزیز باید در نظر داشته باشند اگر از کیفیت آب مطمئن نیستند، از آب معدنی برای شستشوی دهان‌ پس از مسواک زدن و شستشوی دندان مصنوعی‌شان استفاده کنند.

چنانچه از سلامت آب مورد مصرف اطمینان ندارید ابتدا آب را حداقل به مدت چند دقیقه جوشانده و پس از سرد شدن مصرف کنید. همچنین در مسیر سفر برای آشامیدن و شستشو از آب جوی‌ها و رودخانه‌ها استفاده نکنید. ‌نوشابه‌های گازدار شیرین گزینه مناسبی برای آشامیدن بخصوص برای سالمندان نیست؛ زیرا علاوه بر ضررهایی که برای بدن دارد، تشنگی را تشدید می‌کند. همچنین در سالمندان ممکن است موجب مشکلات گوارشی شود. در سفر می‌توان از آبمیوه که در یخدان‌ها نگهداری می‌شود، استفاده کرد. مصرف یک تا 2 لیوان آبمیوه علاوه بر رفع تشنگی فواید بسیار زیاد دیگری برای بدن دارد. خوردن چای کمرنگ به همراه آبلیمو نیز کمک بسیار موثری در رفع تشنگی می‌کند.

مسافرت طولانی‌مدت موجب لخته شدن خون در رگ‌های پا می‌شود. این اتفاق در همه سنین رخ می‌دهد، اما در سالمندان این موضوع شدیدتر و خطرناک‌تر است.‌ برای جلوگیری از لخته شدن خون در رگ‌های پاها، بهتر است سالمندان هنگامی که روی صندلی قطار، هواپیما یا اتوبوس نشسته‌اند، پاهایشان را بکشند و گاهی آنها را دراز کنند. اگر مسافرت با وسیله شخصی انجام می‌شود بهتر است هر دو ساعت یکبار توقفی کنند و افراد خانواده چند قدم راه بروند. ‌سالمندان باید در سفر هوای پاهایشان را داشته باشند و کفش مناسب بپوشند. ممکن است در سفر شرایطی پیش آید که لازم باشد همراه افراد دیگر در یک منطقه دیدنی، ساعت‌ها پیاده‌روی کنند. در این شرایط باید حتما یک کفش مناسب پوشید؛ اما هرجا که احساس کردند توان جسمی رو به کاهش است بهتر است، توقف کنند و پس از چند دقیقه استراحت به گروه بپیوندند یا این‌که جایی در سایه بنشینند و منتظر برگشت بقیه افراد خانواده شوند.

از سوی دیگر باید توجه داشت که قندخون و فشارخون بالا 2 بیماری است که سالمندان زیاد به آن مبتلا هستند. بیماران سالمند دیابتی باید نکاتی را رعایت کنند. این بیماران باید لوازم ضروری از جمله انسولین یا داروی مصرفی، دستگاه قندخون و باتری، لانست نمونه‌گیری خون، سرنگ، نوار تست قندخون و ادرار، آمپول گلوکاگن، مواد قندی که سریع جذب شوند، الکل پزشکی یا پارچه نمدار را همراه خود داشته باشند. کیف حاوی وسایل ذکر شده نباید در معرض نور و حرارت (مثلا داخل داشبورد، پشت شیشه و...) قرار گیرد. همچنین فشارخون این افراد باید به طور مرتب کنترل شود، بخصوص داروی فشارخون باید بموقع مصرف شود. ‌همچنین به سالمندان توصیه می‌شود اگر دچار بیماری خاصی هستند، قبل از مسافرت، به پزشک مراجعه کنند و مسافرت خود را به آنان اطلاع بدهند. پزشک، در صورت لزوم تجویزهای خاص را انجام خواهد داد.

غذای مناسب نیز یکی از دغدغه‌های سالمندان در سفر است. بسیاری از سالمندان رژیم غذای خاصی دارند یا به علت مشکلات دهان و دندان نمی‌توانند هر غذایی را مصرف کنند.‌کسانی که با خودرو مسافرت می‌کنند دو راه در پیش دارند. یا از منزل با خود غذا بردارند یا این‌که بین راه غذا بخورند. در هر دو صورت امکان فاسد بودن یا فاسد شـدن مواد غذایی و مسموم شدن وجود دارد. این مشکل بخصوص در فصل تابستان بسیار شدیدتر است.‌غذای رستوران‌های بین راه معمولا برای سالمندان مناسب نیست. از طرفی عدم رعایت بهداشت در رستوران‌های بین راه نیز یکی دیگر از مشکلات است.

غذای منزل انتخاب بسیاری از سالمندان است، اما باید توجه داشت در فصول گرم سال اگر از منزل غذا به همراه می‌برید همیشه بسته غذایی خود را بر روی یخ قرار دهید. در صورت عدم دسترسی به یخدان از مصرف مجدد غذایی که بیش از 2 ساعت از طبخ آن می‌گذرد، خودداری کنید. در هر صورت غذاهایی را که بیش از ۳ روز باقی‌مانده‌اند، مصرف نکنید. مصرف غذاهای مانده در هنگام سفر بخصوص گوشت چرخ کرده از عوامل اصلی ایجاد مسمومیت است.

غذاهای خشک و نان تازه جزو غذاهای سالم هستند که اکثر سالمندان در خوردن آن مشکلی ندارند. بهتر است در طول مسیر تا رسیدن به مقصد از این غذاها بخصوص نان و پنیر یا نان و ماست استفاده کرد به شرط آن‌که لبنیات مورد استفاده پاستوریزه و مطمئن باشد. ازخرید مواد غذایی محلی نظیر ماست، پنیر و بخصوص سرشیر و خامه که احتمال آلودگی‌شان زیاد است و مصرف آنها می‌تواند انواع بیماری‌های عفونی و انگلی را انتقال دهد، خودداری کنید. همچنین در سفر به مناطق روستایی از خوردن شیر تازه دوشیده‌شده از دام یا پنیر محلی و محصولات لبنی تازه خودداری کنید، زیرا ممکن است به تب مالت مبتلا شوید.

معمولا افراد هنگام سفر، تنقلات زیادی مصرف می‌کنند که این مساله تا حدود زیادی موجب بروز حالت تهوع، استفراغ و دل‌‌‌درد می‌شود.

طبخ غذا در سفر یکی از تفریحات مسافران است. سالمندان نیز می‌توانند در این تفریح سهیم باشند، اما بهتر است در خوردن آن کمی احتیاط کنند. غذای به اصطلاح پیک‌نیکی باید کاملا پخته باشد. ممکن است به علت عجله زیاد در تهیه غذا به این مساله توجه نشود، به گونه‌ای که غذا بویژه گوشت‌ها به طور کامل پخته نشده و همین سبب آلودگی و فساد آن شود. همچنین به یاد داشته باشید زمانی که در بیرون از منزل کباب می‌پزید، از ظروف تمیز برای کباب‌های پخته استفاده کنید و هیچ‌وقت ظروفی را که در آنها گوشت خام قرار داشته و هنوز شسته نشده اند برای کباب‌های پخته استفاده نکنید. سالمندان به علت مشکلات دندان در خوردن گوشت سفت مشکل زیادی دارند در این مواقع بهتر است به سیب‌زمینی که در آتش پخته شده است اکتفا کنند. اگر هم می‌خواهند گوشت بخورند سعی کنند زیاد نخورند که در طول سفر دچار مشکل نشوند.

خونسرد بودن در طول سفر برای سالمندان بسیار مهم است. همواره ممکن است برنامه‌های سفر طبق روند پیش‌بینی شده انجام نشود و مشکلاتی بروز کند. از جمله احتمال لغو پرواز یا خراب شدن اتومبیل و نیاز به تعمیر آن و لزوم تمدید مدت هتل و اقامتگاه یا مشکلاتی مثل بیمار شدن یا حوادث غیرمترقبه و در نتیجه نیاز به درمان و هزینه بیمارستان و... که هریک به تنهایی مشکلات عدیده‌ای در بر خواهد داشت. این مشکلات بخصوص برای افراد مسن و آنهایی که سابقه بیماری خاصی دارند و تحت درمان و کنترل هستند بسیار با اهمیت است. در سفر باید پیش‌بینی لازم برای این موارد بشود.

1ـ اگر با خودروی شخصی سفر می‌کنید حتما در طول سفر در صندلی عقب بنشینید و کمربند ایمنی را ببندید.

2ـ به مدت طولانی به طور ثابت در اتومبیل ننشینید و هر دو ساعت یکبار تحرک داشته باشید.

3ـ اگر دارو مصرف می‌کنید به اندازه کافی دارو همراه خود داشته باشید.

4 ـ کفش مناسب بپوشید.

5 ـ از مصرف تنقلات و غذاهای چرب پرهیز کنید.

6‌ ـ جوان‌ها کمک حال شما هستند پس از جابه‌جا کردن چمدان و وسایل سنگین خودداری کنید.

7‌ـ اگر بیماری خاصی دارید حتما همسفران را از بیماری خود مطلع کنید.

8 ـ در سفر به قدر کافی بخوابید و استراحت داشته باشید.

9 ـ سفر کردن استرس‌زاست. تاخیر در حرکت، ساعات طولانی سفر و... شرایط را بدتر می‌کند. باید سعی کنید از مسافرت لذت ببرید و استرس و اضطراب نداشته باشید.

10‌ـ اگر به بیماری خاصی مبتلا هستید حتما قبل از سفر به پزشک معالج خود مراجعه کنید و دستورات لازم را بگیرید.

دلارام شجاعی باغینی