مبدأ حرکتمان تبریز است و جمع دوستان عکاس و خبرنگارانی که هر کدام از دریچه دوربین و قلمهایشان به راه و جاده چشم دوختهاند تا به تماشای جنگلهای زیبای ارسباران در شهرستان کلیبر استان آذربایجان شرقی بروند.
ساعت 30/15 مینیبوس به راه میافتد. دوستان از تجربههای گذشته خود در سفر به جنگلهای ارسباران میگویند و آنها که برای اولین بار به این منطقه میروند سرشار از کنجکاوی شدهاند برای دیدن این همه زیبایی که توصیفش را میشنوند.
فاصله تبریز تا کلیبر 165 کیلومتر است. مسیر تبریز ـ اهر و اهر ـ کلیبر برای این سفر انتخاب شده است. در کیلومتر97 جاده تبریز ـ کلیبر به شهرستان اهر میرسیم و استراحت کوتاهی میکنیم. همانقدر بگویم که اگر گذرتان به اهر افتاد، دیدن مقبره شیخ شهابالدین اهری، مسجدجامع، قلعه پشتو، کاروانسرای گویجه بل و بازار اهر را از دست ندهید.
دوباره به راه میافتیم هرقدر که به کلیبر نزذیکتر میشویم انگار جاده نیز رنگ عوض میکند و چشم نوازیاش بیشتر میشود.
ساعت 7 عصر قبل از این که به منطقه اصلی جنگلهای ارسباران و منطقه حفاظت شده آینالو برسیم بین راه در مکانی به نام «دره قلعهسی» توقف میکنیم. در قلعهسی صدای آبشارهای روان و رودهای جاری شما را سرشار از عطر زندگی میکند. اینجا آلاچیقهایی برای استراحت مهیا شده است. میتوانی گرد و غبار خستگی راه را در سایهسار چشمههای خنکی که از هر سو روان است از تن بیرون کنی و صدای روان شدن آبشارها و غلتیدنش بر سنگها ذهن و روانت را آرام میکند.
پس از شنیدن آواز پرندگان و خوردن آش دوغ محلی و چای دوباره راهی میشویم.
از روستاهای اطراف که عبور میکنیم با خود میگویم روستانشینان این منطقه چه آدمهای خوشبختی هستند. فارغ از کلاف سردرگم زندگی شهری، هر روز به زندگی سلامی زیبا میکنند.
من که تا به حال این همه سرسبزی و زیبایی را یک جا ندیدهام.
آسمان ارسباران لبریز از نغمه پرندگانی همچون سیاه خروس، قرقاول، دراج، طرلان و... است که انگار همنوا با طبیعت شدهاند و بیش از 100 نوع پروانه که در این جا شناسایی شدهاند با همه زیبایی به استقبالت میآیند.
ساعت 9 شب است که ما به منطقه آینالو محل احیای نسل زیباترین حیوان جنگلهای ارسباران یعنی مارال (نوعی آهو) میرسیم. اینجا وقتی ریههایت را از اکسیژن خالص پر و خالی میکنی، انگار تمامی اعضای وجودت تعجب کردهاند از این همه هوای پاکی که به دور از گرد و غبار شهر وارد بدنت میشود.
سکوتی که گویا سرشار از ناگفتههاست بردل شب جنگل سایه افکنده است و هر چند وقت صدای جیرجیرکی آن را میشکند.
حال که در دل شب به منطقه آینالو رسیدهایم برنامه بازدید به صبح فردا موکول میشود و ما بناچار باید زیبایی جنگل را به شب پرستاره بسپاریم و استراحت کنیم.
ساعت 30/2 بامداد است خواب به چشمانمان نمیآید. دوستان هر یک به نوعی مسحور زیبایی منطقه شدهاند.
واقعا جای شما خالی بود؛ تمام شب تا صبح باران بارید.
نمیدانم چه ساعتی خوابمان برد، اما دقیقا ساعت 30/6 صبح با صدای یکی از دوستان از خواب بیدار شدیم. چه صبح زیبایی است وقتی با دیدن قطرات شبنمی که روی برگ درختان و گلها نشسته بیدار میشوی.
بعد از صرف صبحانه، عسل، خامه و پنیرمحلی به گشت و گذار در جنگل پرداختیم.
اینجا سمفونی تکرارناپذیر رنگهای سبز نواخته میشود و آرامش و سکونی به انسان دست میدهد که در هیچ کجا نمیتوان سراغی از آن گرفت.
وجه تسمیه منطقه آینالو
اگر بخواهید در مورد وجه تسمیه منطقه آینالو نیز بدانید باید بگویم با توجه به این که قلعه بابک در حوزه جنگلهای این منطقه قرار دارد، شنیدهها حاکی از آن است که در قدیم این منطقه محلی برای درست کردن شمشیر و صیقل دادن آن بوده و از آنجا که در اثر صیقل دادن، شمشیرها براق میشدند و همچون آینه نور شمشیرها انعکاس مییافت، بنابراین اهالی این منطقه را آینالو یعنی آئینهوار نام نهادهاند.
کمکم ظهر فرا میرسد و آفتاب آرامآرام پهنه آسمان را فرا میگیرد و خورشید هدیه خود را از لابهلای درختان سر به فلک کشیده ارزانی وجودت میکند. اصلا دوست نداریم این منطقه چشمنواز را ترک کنیم، ولی همیشه وقت سر دادن آهنگ خداحافظی هم میرسد.
اگر میخواهید بدانید کدام مسیر برای بازگشت از این بهشت سبز مناسبتر است، باید بگویم ساحل زیبای ارس بهترین انتخاب است، ولی فقط باید آهسته و آرام برانید. ساعت 4 بعدازظهر دوستان برای برگشت آماده شدهاند؛ مینیبوس به راه میافتد و فاصله 170 کیلومتری کلیبر تا جلفا را در ساحل رود ارس طی میکند.نمیخواهم حوادث تاریخی که رود خروشان ارس شاهد آن بوده است را مرور کنم؛ اما حتما شما نیز میدانید رود ارس در پی عهدنامه گلستان، مرز ایران و روسیه شد و تمامیمناطق شمال این رود از ایران جدا و به خاک روسیه ملحق شد.
در ساحل زیبای ارس، درختان انار را به وفور در هر کوی و برزن و خانههای روستایی میبینید. من که با دیدن این زیباییها به خود میگویم: باید یادمان باشد طبیعت به ما نیاز ندارد؛ ما انسانها به طبیعت نیازمندیم.بیایید به همدیگر قول دهیم با طبیعت مهربانتر باشیم و زمانی که به خانه باز میگردیم اثری از خود بر جای نگذاریم.
بیایید با زبان تیشه با درخت و با زبان سنگ با گنجشک سخن نگوییم و در مقابل طراوت و سرسبزیای که طبیعت به ما ارزانی میکند، سخن از نامهربانی با او نگوییم.
جنگلی به قدمت پیدایش آفرینش
جنگلهای ارسباران 180 هزار هکتار وسعت دارد که 90 هزار هکتار آن تحت مدیریت استان آذربایجان شرقی است.
این منطقه جزو جنگلهای هیرکانی بوده که قدمت آن به پیدایش آفرینش است.
جنگلهای ارسباران در گذشتهای نه چندان دور به محدوده وسیعی از کناره رود ارس حد فاصل جلفا تا مغان و بلندیهای سبلان، بزقوش و سهند اطلاق میشد، اکنون به دلایل متعددی از قبیل تخریب عرصههای منحصر به فرد جنگلی به مرزهای شهرستانهای کلیبر، ورزقان و اهر محدود میشود.
ارسباران علاوه بر تنوع عظیم گیاهی، عمدهترین گونههای پستانداران و پرندگان حمایت شده یا کمیاب را نیز در چتر حمایت خود دارد. مارال، شوکا، پلنگ، خرس قهوهای، کل و بز، گربه وحشی و پرندگان حمایت شدهای همچون سیاه خروس، قرقاول، دراج، طرلان و سایر پرندگان شکاری و طیف وسیعی از پرندگان کوچک (پاسری فرمها) از آن جمله هستند.
جنگلهای ارسباران به لحاظ ویژگیهای منحصر به فرد طبیعی در سال 1354 از طرف یونسکو، عنوان ذخیرهگاه زیستکره را نیز دریافت کرده و از شهرتی جهانی برخوردار و به آن عنوان جالب «فسیل زنده» را دادهاند. در این منطقه بیش از 1000 گونه گیاهی (15 در صد گونههای گیاهی کشور) با 46 درصد کاربرد دارویی و 20 درصد زینتی و 17 درصد تغذیهای و 28 درصد علوفهای و10 درصد حفاظتی و 5 درصد صنعتی وجود دارد.
این جنگلها که شامل بلوط، ارس، ممرز، افرا، گیلاس وحشی، سرخدار، گردو، گلابی، انار، زغالاخته، زرشک، سماق هستند، سر به فلک کشیدهاند.
تنوع گونههای جانوری حدود 320 گونه با 39 گونه پستاندار 220 گونه پرنده 38 گونه خزنده و دوزیست و 22 گونه ماهی میباشد که گونه سیاه خروس گونه منحصر به فرد منطقه است.
وقتی که در سایهسار جنگلهای ارسبارن و منطقه احیای مارالها قدم میزنی بانگ مستی مارالها تو را به سوی خود میخواند. مارالهایی که 15سال پیش برای احیای نسل از جنگلهای گلستان به این منطقه انتقال داده شدهاند.
معصومه درخشان
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم