رشتی‌دوزی،‌ بازتاب زیبایی‌های هزار رنگ گیلان

این نوع دوخت از زمان‌های بسیار دور در گیلان بویژه رشت از رونق خاصی برخوردار بوده و هنوز از درخشان‌ترین جلوه‌های هنر تزئینی این سرزمین است.

در دوخت رشتی‌دوزی ذوق استادان با نخ‌های ابریشمین رنگارنگ در زمینه پارچه‌ای از جنس ماهوت، نقوشی زیبا به نام‌های بازوبندی، بند رومی، انواع بته جقه، گل و مرغ، لچک و ترنج خلق می‌کند.

در توصیف ارج و منزلت این هنر می‌گویند بانویی به نام سمیعی در سال 42 نمایشگاهی از آثار رشتی‌دوزی در سبزه میدان رشت دایر کرده و در آن اثری به نمایش گذاشته بود به وسعت 3 در5 که از پدربزرگ پدربزرگش به ارث رسیده بود و جد او در قبال آن 10 هزار هکتار در فومن پاداش گرفته بود.

رشتی‌دوزی در حال حاضر برای تزئین سجاده، جاقرآنی، لبه پرده، زیرلیوانی، رویه میز، رویه کوسن، رویه دمپایی زنانه، کفش زنانه، بقچه سوزنی و... مورد استفاده قرار می‌گیرد.

صنعتگران برای پدید آوردن هر قطعه قلاب‌دوزی گام به گام پیش می‌روند. ابتدا طرح مورد نظر را انتخاب کرده و آن را به روی پارچه انتقال می‌دهند. سپس به نحوه رنگ‌بندی و در نهایت به دوخت آن می‌پردازند.

رشتی‌دوزی در خرداد امسال همراه شال‌بافی که آن هم رشته‌ای دیگر از صنایع دستی استان گیلان است، به عنوان اثر میراث فرهنگی ناملموس (معنوی) به ثبت آثار ملی رسید.

در تولید شال‌بافی، شال پارچه‌ای غالبا تک‌رنگ و به صورت شبکه‌ای بافته می‌شود و پس از لگدمال نمودن با آب و صابون به صورت پارچه‌ای ضخیم و کرک‌دار به حالت نمدی درمی‌آید که در این صورت امکان نفوذ برف و بوران در آن بسیار کم است. اغلب اوقات رنگ آن بسته به نوع پشم، رنگ طبیعی است و در برخی نواحی به وسیله رنگ‌های گیاهی رنگرزی می‌شوند.از پارچه شال برای دوخت لباس‌های مردانه چون کت و شلوار، جلیقه و لباس ویژه شبانان استفاده می‌شود و بافت آن در ارتفاعات و مناطق کوهستانی از شرق تا غرب گیلان هنوز هم کم و بیش رواج دارد.

پیش از این نیز 2 رشته چادر شب‌بافی و چموش‌دوزی از گیلان به ثبت فهرست آثار ملی رسیده است.

فاطمه مرادزاده ‌/‌ گروه ایران