سفر به سرزمین آق قویونلوها

 اما شاید بسیاری از مردم و بویژه جوان‌ترها که به طور طبیعی تجربه سفر کمتری دارند ندانند که وقتی می‌گوییم ترکمن‌صحرا منظور یک شهر نیست بلکه ترکمن‌صحرا یک منطقه‌ نسبتا وسیع را شامل می‌شود که در شمال شرقی ایران واقع شده است و شهرهایی مانند گنبد کاووس، بندر ترکمن، آق‌قلا، مراوه‌تپه، کلاله، سیمین‌شهر، گمش‌تپه، نگین‌شهر، انبار آلوم و داشلی برون، درگز، شهر فراغی، گلیداغ، رامیان و اطراف تربت جام را هم در بر می‌گیرد. اکثریت نسبی جمعیت ترکمن‌صحرا را ترکمن‌ها تشکیل می‌دهند که مردمانی ترکمن زبان و مسلمان (بیشتر اهل سنت) هستند. از لحاظ موقعیت جغرافیایی هم این منطقه از غرب به دریای خزر، از شرق به خراسان شمالی و رضوی و از شمال به جمهوری ترکمنستان محصور می‌شود.

منطقه ترکمن‌صحرا و دشت گرگان تاریخی بسیار کهن دارد. این منطقه به علت همجواری با شهرها و مناطق باستانی معروفی چون داهه (دهستان)، نیشابور، مرگیانا (مرو)، نیسا (نسا)، تپورستان (طبرستان) و کومش آثار تاریخی فراوانی دارد . قدیمی‌ترین یافته‌های باستان‌شناسی در این منطقه شامل سفالینه‌ها و دست‌ساخته‌های بشر در شمال شهرستان گنبد کاووس یافت شده است شهر که پیشینه سکونت و زیست در این منطقه را به بیش از 7 هزار سال پیش می‌رساند.

اما موسیقی در ترکمن‌صحرا و مردمانش از ریشه عمیقی برخوردار است و از پیوندهای ویژه فرهنگی ترکمن و خصیصه بارز و ارزشمند آنها به شمار می‌رود. جشن‌ها، بازی‌های سنتی، سوگواری‌ها، شب چره‌ها و آیین‌ها، میلاد پیامبر اکرم(ص)، مراسم ویژه 63 سالگی پیر خانواده، تولد فرزندان، عروسی و... همه با موسیقی سنتی ترکمنی همراه است. در ترکمن‌صحرا نوازنده‌های محلی «باغشی» (بابا خشی یا بخشی) نامیده می‌شوند که در تمام مراسم و اعیاد، مخصوصا عروسی‌ها از دیر باز تا امروز مردم را سرگرم می‌کنند، «آیدیم» به مهمترین بخش ادبیات شفاهی (ادبیات عامه تراکمه) عشایر ترکمن گفته می‌شود که سخن موزون و منظوم بوده و دربردارنده عشق، قهرمانی، زیبایی‌های طبیعت و ستایش حیوانات بویژه اسب و به عبارت دیگر سرشار از روایات، حکایات و داستان‌های اجتماعی و حماسی آنهاست که بخشی‌ها خوانندگان و راویان آن هستند و این ترانه‌ها را به سبک مخصوصی می‌خوانند.

موسیقی اجرایی ترکمن به شکل‌های گوناگونی است که به بخش‌های چوپانی‌خوانی، ذکر، پرده‌خوانی، هودی، مولودی‌خوانی، لاله‌خوانی (الله‌خوانی)، نقل‌خوانی، غزل‌خوانی و نوحه‌سرایی تقسیم می‌شود.