تالاب نهبندان طبیعتی شگفت در دل کویر

این تالاب با چشم‌اندازی بسیار زیبا، در 75 کیلومتری شمال شهر نهبندان و در حاشیه محور این شهرستان به بیرجند قرار گرفته است. 22 هزار هکتار و 765 مترمربع وسعت دارد و با وجود خشکسالی‌های چند سال اخیر در این شهرستان، همچنان زنده و پایدار مانده است.

تالاب کجی، شوره‌زاری وسیع است که به خاطر پایین بودن سطح ارتفاع آن نسبت به مناطق اطراف و با توجه به شوری زیاد خاک، به دریاچه‌ای پوشیده از نمک و به رنگ سفید تبدیل شده و منظره‌ای بکر و زیبا را رقم زده است و از آنجا که در فصل‌های پاییز و زمستان بیش از هر فصل دیگری دارای آب است، به محل امنی برای پرندگان آبزی و تخمگذاری آنها تبدیل شده و هر ساله پذیرای چند هزار پرنده مهاجر و بعضا از نوع نایاب است.حضور بی‌شمار و پرهیاهوی این پرندگان در اطراف تالاب و پرواز آنها در آسمان آبی منطقه،‌ یکی از زیباترین مناظر طبیعی حیات وحش را در یکی از مناطق خشک و دور از ذهن ایران‌زمین به نمایش می‌گذارد چنان‌که گردشگران داخلی و خارجی زیادی را تاکنون به سمت خود کشانده است.این تالاب تنها آبگیری است که به رودخانه و حتی آبراهه‌ها وصل نمی‌شود و در تابستان خشک و در زمستان با جوشیدن آب، آبگیری شده و پذیرای پرندگان و حیوانات مختلفی است.

گونه‌های پرندگان مهاجر آبزی و کنار آبزی این تالاب 14 گونه برآورد شده که عقاب طلایی، زاغ‌بور، پرستو، هدهد، چکاوک کاکلی، هوبره، سبزه قبا، بلدرچین معمولی و زاغ نوک قرمز برخی از این گونه‌ها هستند. در این میان پرنده زیبای زاغ‌بور منحصربه فردترین پرنده‌ای ایرانی جزو آن دسته از پرندگانی است که فقط در ایران و آن هم در استان‌های سمنان، یزد و بویژه در خراسان جنوبی و در تالاب کجی نمکزار نهبندان زندگی می‌کند. از زاغ‌بور به عنوان جواهر کمیاب و نادر کویر یاد می‌کنند که به سبب زیبایی‌های خاص، خود یکی از قابلیت‌های گردشگری کشور و شهرستان نهبندان محسوب می‌شود.

هوبره یکی دیگر از پرندگان خاص این تالاب است که حدود 60 سانتی‌متر طول دارد با پر و بالی قهوه‌ای و زیرتنه خاکستری و دسته پرهایی سیاه و سفید بلند که از 2 طرف گردنش آویزان است.

تالاب کجی زیستگاه 14 گونه پستاندار نظیر پامسواکی بزرگ، گرگ، روباه، تشی، خرگوش، خارپشت، کفتار و پایکا و 10 گونه خزنده نظیر دشتی، جعفری، پلنگی و مارهای قیطانی نیز هست.بوته‌های قیچ، تاغ، هالوکنموم، آتریپلکس، نی و گز نیز از پوشش‌های گیاهی مهم و عمده تالاب کجی نمکزار نهبندان به شمار می‌رود که سطح وسیعی در منطقه را پوشانده و بر زیبایی آن افزوده‌‌اند.

نهبندان، جنوبی‌ترین شهرستان خراسان جنوبی در کنار مرز ایران و افغانستان واقع شده است و با این کشور بیش از 100 کیلومتر مرز مشترک دارد. این شهرستان دارای آثار تاریخی، باستانی، طبیعی و زیست‌محیطی بسیار جذاب و زیبایی است که از مهم‌ترین آنها علاوه بر تالاب کجی نمکزار، می‌توان به قله شاهدژ، رود شور، آبادی‌های خوانشرف و کلوت‌ها اشاره کرد.

کلوت‌ها که از شگفت‌انگیزترین عوارض بیابانی جهان هستند و بر اثر ساز و کار خارق‌العاده آب، باد و فرسایش زمین پدید آمده‌اند و از جمله زیباترین و باشکوه‌ترین مناطق دیدنی و طبیعی جهان به شمار می‌روند، یکی از زیباترین مناطق طبیعی شرق کشور را در نهبندان و طی فرسایش میلیون ساله رقم زده‌اند.

کلوت‌های نهبندان که در محور نهبندان ـ شهداد ـ کرمان قرار گرفته‌اند، از حیث وجود گونه‌های جانوری و گیاهی در جهان بی‌نظیر و از تنوع زیستی نسبتا بالایی برخوردار است و جزو تنها کلوت‌های ایران است که دارای پوشش گیاهی و گونه‌های جانوری است.

فاطمه مرادزاده / گروه ایران