ورود فاضلاب به کهن‌ترین قنات دنیا

به گزارش فارس، در گذشته و حتی اکنون، حفر قنات به دلیل بزرگ و عظیم بودن پروژه از توان اقتصادی و فیزیکی یک فرد یا یک خانواده خارج بوده، بر همین اساس بیشتر قنات‌ها از جمله قنات قدیمی زارچ با مشارکت چند خانواده احداث می‌شده است به طوری که اکنون تعداد مالکان و شاربان قنات 90 کیلومتری زارچ، 800 خانوار روستایی هستند.

قناتی که در طول 3‌هزار سال گذشته، آب شرب و کشاورزی بیش از 800 خانوار را فراهم می‌کرد امروز دستخوش مسائل و مشکلاتی شده که مهم‌ترین آن خشک شدن اراضی کشاورزی است که سالیان سال از این قنات مشروب می‌شدند.

قنات زارچ که از قدیمی‌ترین و طولانی‌ترین قنات‌های دنیا نامیده می‌شود، از روستای فهرج در 60 کیلومتری شهر یزد سرچشمه می‌گیرد و حدود 30 کیلومتر آن نیز از اکرمیه تا دروازه قرآن از زیر شهر یزد می‌گذرد و پس از خروج از شهر یزد و طی چند کیلومتر دیگر به بخش زارچ می‌رسد.

‌قنات زارچ 420 هکتار اراضی کشاورزی را آبیاری می‌کرد

آب این قنات پس از خروج از مظهر در زارچ، مزارع و باغات اطراف به وسعت 420 هکتار را آبیاری می‌کرد.

قنات زارچ در طول مسیر حدود 90 کیلومتری خود، 2‌هزار و 115 حلقه میله چاه دارد و با توجه به اینکه قنات قبل از اسلام و در زمان زرتشتیان حفر شده، برخی از میله‌های چاه آن به رسم آن دوران، به صورت مربع حفر شده است.

پس از ورود اسلام به ایران، مسجد جامع، بزرگ‌ترین و معروف‌ترین مسجد تاریخی شهر یزد نیز در حریم قنات زارچ ساخته شد و چند میله چاه این قنات در محدوده این مسجد قرار گرفت تا علاوه بر پر کردن آب انبار وسیع زیر مسجد، نمازگزاران نیز بتوانند از طریق پایاب برای وضو گرفتن از آب قنات استفاده کنند که این پایاب هنوز هم قابل استفاده است.

به جز پایاب واقع در مسجد جامع، دو پایاب دیگر نیز در شهر یزد وجود دارد که امکان دسترسی به آب قنات زارچ را فراهم می‌کند که یکی از این پایاب‌ها به نام جوی گلکار در کنار کارگاه رنگرزی و دیگری در محله کوشکنو در کنار چرخ آسیاب قرار دارد.

هر دو پایاب یاد شده در گذشته برای شستشوی نخ‌های رنگ شده در رنگرزی همچنین چرخاندن چرخ آسیاب، کاربردی اساسی داشته‌اند.

بخشدار مرکزی یزد در مورد این قنات اظهار داشت: تا 40 سال قبل، آبدهی قنات زارچ بیش از 150 لیتر در ثانیه بود اما به دلیل حفر بی‌رویه چاه‌های عمیق و نیمه عمیق در حریم آبی قنات، آبدهی آن به شدت کاهش یافته است به طوری که در حال حاضر آبدهی قنات زارچ 28 لیتر در ثانیه است.

‌فاضلاب بافت تاریخی یزد به قنات زارچ سرازیر می‌شود

سیدغلامرضا طبایی بیان داشت: از میزان 30 کیلومتری که قنات زارچ در زیر شهر یزد طی می‌کند، دو نقطه در بافت تاریخی شهر یزد واقع شده که این مناطق فاقد فاضلاب هستند و برخی از منازل مسکونی فاضلاب خود را به داخل قنات هدایت کرده‌اند.

وی ادامه داد: حتی فاضلاب بیمارستان گودرز که بیمارستانی با قدمت 70 سال و از جمله وقفیات استان یزد است و حدود شش متر پایین‌تر از سطح خیابان‌های اطراف و در گودی واقع شده، به داخل این قنات قدیمی سرازیر می‌شود.

بخشدار مرکزی یزد تصریح کرد: فاضلاب منازل مسکونی و فاضلاب بیمارستان گودرز خطری جدی برای سلامت مردم، کشاورزی و قنات قدیمی زارچ به شمار می‌رود.

وی تاکید کرد: با کاهش میزان آبدهی قنات، فاضلاب و آلودگی‌های آب قنات اکنون خود را آشکار کرده است.

در این زمینه یکی از کشاورزان منطقه که از آب قنات زارچ برای آبیاری مزارع خود استفاده می‌کند نیز به خبرنگار فارس گفت: همیشه پس از آبیاری اراضی خود، چندین سرنگ و زباله‌های دیگر را از سطح آب و زمین‌های خود جمع‌آوری می‌کنیم.

‌‌تهدید سلامت با ورود زباله‌های بیمارستانی به قنات زارچ

محمدعلی دهقان گفت: کاملاً مشخص است که بیمارستان‌ها زباله‌های خود را در قنات رها می‌کنند زیرا برخی زباله‌های موجود در آب قنات به طور مشخص بیمارستانی است.

وی گفت: به این ترتیب سلامت محصولات ما نیز زیر سؤال می‌رود و اگر آب عفونی شود، خطرات بسیاری مردم را تهدید می‌کند.

یکی دیگر از کشاورزان زارچی نیز عنوان کرد: آب این قنات هر روز کم و کم‌تر می‌شود. روزگاری در این منطقه هکتارها زمین با آب این قنات آبیاری می‌شد اما امروز به دلایل مختلف از جمله ریزش قنات، کاهش آبدهی آن و حفر چاه‌های غیرمجاز، هر روز شاهد کاهش اراضی زیرپوشش این قنات هستیم و اکنون حتی مالکان قنات نیز برای تامین آب اراضی خود با مشکل مواجه هستند.

مدیر مرکز بین‌المللی قنات و سازه‌های آبی نیز در مورد این قنات و اقدامات انجام شده برای آن عنوان کرد: برای رفع آلودگی این قنات قدیمی، هزینه انتقال فاضلاب از بیمارستان گودرز به چهارراه مهدیه، 350 میلیون تومان برآورد شده و اداره اوقاف و امور خیریه یزد نیز به عنوان متولی این بیمارستان پذیرفته تا نیمی از این رقم را پرداخت کند.

اصغر سمسار یزدی با تشریح راه‌های دفع بهینه و بهداشتی فاضلاب بیمارستان گودرز بیان داشت: برای حل مشکل فاضلاب بیمارستان گودرز حتی کارشناسان محیط زیست کشور نیز وارد عمل شده‌اند.

وی در مورد بخشی از قنات که در بافت تاریخی یزد قرار گرفته است، نیز گفت: شرکت آب منطقه‌ای اعلام کرده است در یکی از محلات به نام "سید گلسرخ " که قنات از زیر آن گذشته است، حداقل یک میلیارد تومان برای فاضلاب‌کشی نیاز است و آبفا نیز فعلاً بودجه‌ای برای این کار در اختیار ندارد.