جایگاه برنامه‌های علمی ‌در سیما

برنامه مسابقه علمی‌ از خاطرات مشترک نوجوانان سال‌های دهه 60 است که سهم بزرگی در افزایش اطلاعات عمومی‌ علمی ‌مردم داشت و یکی از پرمخاطب‌ترین برنامه‌ها به شمار می‌رفت. برنامه‌ای مانند با طبیعت، از پربیننده‌ترین برنامه‌های تولیدی صدا و سیما بود و مستند‌های حیات وحش‌ که در آن زمان پخش می‌شد، همیشه مشتریان ثابتی داشت.

در سال‌های بعد و با توسعه شبکه‌های تلویزیونی ایران، شبکه 4 نیز به جمع شبکه‌های عمومی ‌اضافه شد؛ شبکه‌ای که مخاطب خود را قشر علاقه‌مند به مباحث علمی، فرهنگی، هنری و فکری انتخاب کرده بود. با ظهور این شبکه فرصت بیشتری پیدا شد تا برنامه‌های مستند علمی، میزگردهای مختلف و امثال آن برگزار شود و همچنین به صورت موردی برنامه‌های علمی‌ مورد پوشش قرار بگیرند. پخش سراسری کسوف 1378 از سراسر ایران به طور مستقیم و پخش مستقیم گذر سیاره زهره از مقابل خورشید از جمله برنامه‌های به یاد ماندنی شبکه 4 بود. در این بین و در کنار برنامه‌های چالشی و مباحثه‌ای نظیر پرتو و فرجه، تلویزیون در حوزه‌های خاص نیز برنامه‌های ویژه‌ای را تدارک دید.

یکی از نمونه‌های موفق در این زمینه برنامه آسمان شب، طبیعت فراموش شده بود. این برنامه به مدت 10 سال به طور پیاپی از شبکه 4 پخش می‌شد و به یکی از طولانی‌ترین برنامه‌های علمی‌ تاریخ تلویزیون ایران از نظر مدت پخش تبدیل شد. این برنامه نوآوری‌های بسیاری را در برنامه‌سازی علمی ‌به همراه داشت. در این برنامه بود که نخستین‌بار ارتباط مستقیم تلفنی با قطب جنوب برقرار شد، با انوشه انصاری نخستین فضاگرد زن جهان مستقیم و تلفنی صحبت شد و دانشمندان برجسته‌ای چون دکتر بهرام مبشر و دکتر فیروز نادری به عموم مردم معرفی شدند. امتداد 10 ساله این برنامه یکی از نشانه‌هایی است که اهمیت برنامه‌های علمی‌ را یادآور می‌شود. چنین برنامه‌ای نه فقط توانست مخاطب بسیاری را برای خود دست و پا کند و به یکی از پربیننده‌ترین برنامه‌های شبکه 4 تبدیل شود که نقش مهم و موثری در توسعه نجوم آماتوری و حرفه‌ای کشور نیز بازی کرد و بسیاری از جوانان و نوجوانان را علاقه‌مند کرد تا برای ادامه تحصیل به سوی این رشته حرکت کنند. چنین نمونه‌ای مشتی از خروار ارزش و اهمیت برنامه‌های علمی ‌در تلویزیون کشور ما است؛ برنامه‌هایی که می‌تواند نه‌تنها جذاب و موردپسند مخاطب باشد که نقش موثری در توسعه علمی‌ بازی کند.