وزارت نفت و مسوولیت جدید آن در اوپک

اهمیت این موضوع از آن جهت زیاد است و باید مورد توجه قرار گیرد که ایران پس از 36 سال توانسته بر کرسی ریاست این سازمان مهم ـ که 40 درصد نفت دنیا را تامین می‌کند و بیش از 60 درصد ذخایر نفت دنیا را در اختیار دارد ـ تکیه بزند. انتخاب ایران به ریاست اوپک فرصت مناسبی است تا ایران به عنوان یکی از اعضای با نفوذ و تاثیرگذار در این سازمان بین‌المللی و با دارا بودن 10 درصد انرژی (نفت و گاز) جهان و دومین عضو اوپک برای تقویت و قوام بخشیدن به روابط خود با کشورهای نفتی و حتی تولیدکنندگان نفت غیراوپکی، تلاش کند.

ایران در 5 دهه گذشته که از اعضای اصلی و پایه‌گذار اوپک بوده، همواره نقش مهمی در سیاستگذاری‌ها و تصمیم‌گیری‌های کلان این سازمان داشته و هم‌اکنون نیز با آن سابقه درخشان و برخورداری از ظرفیت و توان تولیدی 5 ـ 4 میلیون بشکه نفت در روز و دارا بودن بیش از 120 میلیارد بشکه نفت و حجم ذخایر گازی قابل توجه بویژه در پارس جنوبی، می‌تواند نقش بسیار پررنگی در تصمیم‌گیری‌های بازار انرژی در جهان بازی کند. از این رو لازم و ضروری است وزارت نفت جمهوری اسلامی ایران برای دستیابی به همگرایی بیشتر با تولیدکنندگان نفت اعم از اعضای اوپک و غیراوپک رایزنی‌هایی را آغاز کند و با تقویت دیپلماسی نفتی به بازشناسی سیاست‌های نفتی ایران در عرصه بین‌الملل بپردازد. هر چند ریاست اوپک و دبیرکلی آن دو نظام با مسوولیت‌های جداگانه‌ای در این سازمان براساس اساسنامه به شمار می‌روند، اما ریاست هر اجلاس عادی یا فوق‌العاده به عهده رئیس اوپک خواهد بود و در نشست‌های اوپک رئیس نیز می‌تواند بر تصمیم‌گیری‌ها تاثیر داشته باشد. بر این اساس ارائه راهکارهایی برای افزایش ثبات و جلوگیری از نوسانات کاهش شدید در بازار نفت طی یک سال آینده میلادی که بخشی از آن عوامل درون سازمانی است می‌تواند از طریق همین رایزنی‌ها و گفت‌وگوهای نفتی موثر باشد و همچنین به افزایش نفوذ ایران در این عرصه نیز کمک کند.

دبیرکلی اوپک یکی از ارکان اصلی این سازمان به شمار می‌رود که نقش زیادی در هدایت و رهبری اوپک به عهده دارد که طی 3 دهه گذشته ایران براساس مخالفت برخی کشورهای عضو تحت فشارهای قدرت‌های غربی نتوانسته به این مقام دست یابد و حتی کار به جایی رسید که اوپک از پیروی از قاعده انتخاب دبیرکل براساس الفبا نیز سرباز زد و هر بار براساس اجماع و نظر کلی جمع، دبیرکل اوپک انتخاب شده است، حالا که این قاعده استثناء شده از اساسنامه در تعیین دبیرکل اوپک به اجرا درآمده، فرصت ریاست ایران بر اوپک و تقویت همگرایی بیشتر با اعضا می‌تواند کشورمان را برای رسیدن به دبیرکلی سازمانی که تعیین‌کننده سرنوشت 60 درصد از انرژی جهان است، نزدیک کند.

به هر حال وظیفه سنگین و پرمسوولیتی در عرصه بین‌الملل بر عهده وزارت نفت ایران قرار دارد تا با به کارگیری دانش، تجربه و مهارت‌های فنی، کارشناسی، دیپلماسی و بهره‌گیری از تجربیات تحلیلگران عرصه بین‌الملل و نفت در میدان ریاست مهم‌ترین سازمان بین‌المللی (اوپک) حضوری پررنگ و پرمایه از ایران با بیش از یک قرن تجربه در صنعت نفت و نیم‌قرن حضور در اوپک ارائه کند. افزایش تقاضای نفت از روزهای پایانی سال 2010 به بعد به دلیل کاهش ذخایر نفتی جهان و رسیدن نفت به قیمت مناسب در بازارهای جهانی نیز یکی از مولفه‌هایی است که وزارت نفت باید تحلیل‌ها و استراتژی‌های خود در بخش اوپک را بر پایه استدلال و نظرات کارشناسی قوی‌تری ارائه کند. موضوعی که متاسفانه طی چند سال اخیر توجه کمتری به آن شده و تحلیل‌های قوی و پرجاذبه‌ای در این بخش از سوی کارشناسان و تحلیلگران نفتی ارائه نشده است. حال که وزارت نفت ایران بر مسند ریاست اوپک تکیه دارد و تحلیل‌ها و اظهارنظرهای آن می‌تواند محملی برای گزارش‌های تفسیرگران انرژی در اوپک و حتی جهان قرار گیرد، جا دارد مورد توجه و دقت بیشتر باشد تا تحلیل‌ها و نظرات کارشناسی از تورم و استحکام بیشتری برخوردار شوند.

به هر حال مسوولیتی که دو هفته است در اختیار ایران قرار گرفته و تا پایان سال 2011 نیز ادامه دارد، فرصت مناسب و خوبی است تا با در پیش گرفتن راه‌های موثر در تقویت دیپلماسی نفتی کوشش کرد هر چند وزارت نفت باید از مدت‌ها قبل برای برنامه‌ریزی در این باره تلاش می‌کرد.