از مهمترین تپههای تاریخی ارومیه میتوان از دیگاله، ترمنی، دیزج تکیه، احمد سارالان، چیچکلی و گوک تپه نام برد که هم اکنون لوح به دست آمده از تپه گوک تپه با قدمتی 2 هزار سال قبل از میلاد، در موزه دومتروپولیتن نیویورک نگهداری میشود.
در ارومیه ابنیههای تاریخی متعددی نیز چون مسجدجامع و اثر تاریخی سهگنبد مربوط به دوره سلجوقی، بازار قدیمی مربوط به دوره صفویه و آثاری از دوره قاجاریه مانند مسجد سردار، خانه انصاری، ساختمانهای شهرداری و شهربانی، مدرسه هدایت و مسجد مناره وجود دارد.
موزه ارومیه که در مرکز شهر واقع است با اشیا به نمایش درآمدهاش معرف خوبی برای معرفی آثار تاریخی این قسمت از خاک ایران و دیگر مناطق کشور است.
علاوه بر این در ارومیه کلیساهای قدیمی متعددی نیز وجود دارد که کلیسای سیر با قدمتی بیش از 1700سال و کلیسای ننهمریم از مهمترین آنها هستند.
واژه ارومیه مشتمل از 2 کلمه «اور» و«میه» است. در زبانهای باستانی اور به معنای شهر، جا، مکان و قلعه و«میه» یا «میا» نیز به معنای آب است و این شهر را به سبب وفور آب «شهر آب» نامیدهاند.
مرزهای مشترک ارومیه با کشور ترکیه موجب شده است این شهرستان به عنوان شاهراه ارتباطی ایران و اروپا در کشور نقشآفرینی کند که توجه به این امر در سالهای آینده راهگشای توسعههای فراوانی برای ایران خواهد بود.
نیمه نخست سال آینده معرفی رسمی ارومیه به عنوان نوزدهمین شهر تاریخی کشور صورت میگیرد.
ابراهیم فتحاللهی، معاون سیاسی اجتماعی استاندار آذربایجان غربی در مورد معرفی شهر ارومیه به عنوان نوزدهمین شهر تاریخی و فرهنگی کشور گفت: پیشنهاد معرفی ارومیه به عنوان شهر تاریخی کشور از سوی این معاونت مطرح شده بود که از سوی فرهنگستان هنر نیز به عنوان نوزدهمین شهر تاریخی موافقت شد.
وی یادآور شد: ارائه برنامهای اثربخش، کامل و ماندگار برای آشنایی بیشتر نسل جوان از پیشینه تاریخی و فرهنگی شهر ارومیه به فرهنگستان هنر کشور پیشنهاد شده است.
به گفته فتح اللهی، معرفی رسمی ارومیه به عنوان نوزدهمین شهر تاریخی کشور با برپایی یک برنامه فرهنگی باشکوه با حضور استادان و اندیشمندان سراسر کشور در اردیبهشت یا خرداد ماه سال آینده در ارومیه و تهران انجام خواهد شد.وی اظهار کرد: شهر ارومیه به عنوان پایتخت اقوام، زبانها و ادیان مختلف است و این شهر در بستر تاریخ، جریانات بسیاری را از سر گذرانده و منشأ بسیاری از اتفاقات مهم فرهنگی بوده و مفاخر و مشاهیر گرانقدری را به خود نسبت داده است.
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم