شهر ری، قطب گردشگری استان تهران

ما از ری اگر هیچ ندانیم، دیگر رابطه بین سالار شهیدان و ملک ری و عمربن سعد برایمان روشن است که جوی‌های روان و بهار مطبوع و گندم‌زارهای شهر بافرهنگ ری چگونه عمربن سعد را فریفت و در نهایت قدرت بر انسانیت چیره شد و طمع قدرت خنجر بر گلوی حقیقت نهاد و همه این نکات بیانگر آن است که در اعصار مختلف تاریخی، ری ولایتی بااهمیت بوده است.

هنگامی که از تهران سخن می‌گوییم بویژه در این سال‌ها، نخستین نکته‌ای که در ذهن‌مان نقش می‌بندد دود است و آلودگی؛ اما اگر کمی به طبیعت احترام بگذاریم و اجازه دهیم که هوا در تهران نفسی بکشد آن‌گاه از پس این همه دود و آلودگی جاذبه‌های خوبی می‌توان در تهران پیدا کرد یا به قولی همان فرهنگ تهرانگردی را ترویج داد. کاخ گلستان، شمس‌العماره، مدرسه مروی، دارالفنون، حجره‌های قدیمی بازار تهران، کاخ سعدآباد و خانه‌های قدیمی محله فخرآباد و دروازه‌شمیران و... همه از جمله جاهایی هستند که می‌توان به قصد سفر آنها را برگزید و البته فراموش نکنیم که در این میان ری، نگین گردشگری منطقه تهران محسوب می‌شود، منطقه‌ای که ما کمتر به آن توجه کرده‌ایم و می‌تواند به عنوان یک سفر یکروزه برای تهرانی‌ها و یک سایت گردشگری برای مسافرانی که به تهران سفر می‌کنند، کارآمدی داشته باشد.

همان‌گونه که اشاره شد، نام شهرری در اسناد مختلف تاریخی و با نام‌های مختلف ثبت و ضبط شده است. اهالی ری پیش از ظهور زرتشت از مکتب مغان پیروی می‌کرده‌اند و پس از ظهور زرتشت به دین زرتشت می‌گروند و براساس مستندات تاریخی ری از جمله شهرهای مهم زرتشتیان به شمار می‌رفته و هم‌اکنون نیز آتشکده ری از جمله آثار تاریخی باقیمانده از عهد گذشته است.

ری به سبب آب و هوای مطبوعش نیز در تاریخ مشهور بوده است. هوای ری در بهار مطبوع و خوش، در تابستان گرم، در پاییز تبخیر و در زمستان برف بار بوده است. خوشی هوای بهاری ری در قدیم مثل بوده است. چنان‌که ابن فقیه در مختصر البندان ذکر کرده: گفته‌اند زمستان بغداد و بهار ری و پاییز همدان و تابستان اصفهان.

همچنین ری به سبب چشمه‌های مختلفش و آب فراوان نیز مشهور بوده است و چشمه‌علی نیز به نوعی از آثار باقیمانده از همان چشمه‌ها محسوب می‌شود و البته نباید فراموش کنیم که گرمای تابستان ری نیز از همان عهد قدیم زبانزد عام و خاص بوده و در بسیاری از متون، گرمای تابستان ری بسیار آزاردهنده توصیف شده است.

نخستین مکانی که در شرایط کنونی بیشترین گردشگر را در ری به خود جلب می‌کند، حرم حضرت عبدالعظیم حسنی است. براساس آنچه در تاریخ نقل است حضرت عبدالعظیم با چهار واسطه نسبش به امام حسن(ع) می‌رسد. دوران زندگی او مصادف با امامت چهار امام معصوم بوده است. این امامان عبارتند از امام موسی‌کاظم(ع)، امام رضا(ع)، امام محمدتقی(ع) و امام علی‌النقی(ع). چگونگی مهاجرت حضرت عبدالعظیم به شهرری این‌گونه بوده است که در شرایط بسیار سخت سادات و علویون در دوره خلفای عباسی به خدمت امام هادی(ع) می‌رسند و در این دیدار دیدگاه‌های ایشان مورد تائید امام قرار می‌گیرد. خلیفه از این دیدار آگاه می‌شود و دستور تعقیب و دستگیری وی را صادر می‌کند. او نیز برای مصون ماندن از خطرات و پس از این‌که مدتی به صورت ناشناس از شهری به شهری دیگر می‌رفته است به ری می‌آید. ری در آن دوره به عنوان یکی از شهرهای دوستدار امیرالمومنین معروف بوده است و به همین دلیل حضرت عبدالعظیم مورد استقبال مردم ری قرار می‌گیرد و از همان‌زمان تا پایان عمر وی در ری به ارشاد مردم و نقل حدیث و پاسخگویی به پرسش‌های مردم مشغول می‌شود.

هم‌اکنون نیز حرم حضرت عبدالعظیم حسنی به عنوان یکی از مهم‌ترین زیارتگاه‌های کشور و به نوعی به عنوان مهم‌ترین زیارتگاه استان تهران از اهمیت برخوردار است و در کنار آن مدرسه علمیه و بازار ری و... رونق دارند.

از دید تاریخی و پس از آن‌که تهران به عنوان پایتخت برگزیده می‌شود، حرم حضرت عبدالعظیم حسنی در کنار جایگاه مذهبی و تاریخی، در تحولات مختلف تاریخی نیز به مکانی مهم تبدیل می‌شود. از جمله این‌که می‌توان به قتل ناصرالدین شاه در این مکان اشاره کرد و همین امر نشان می‌دهد که حرم حضرت عبدالعظیم از دوره قاجاریه به بعد به صورت مستمر محل عبور و مرور خانواده شاهی بوده است.

برای علاقه‌مندان بویژه علاقه‌مندان به تاریخ معاصر، حرم عبدالعظیم مکان بسیار مهمی به شمار می‌رود و شخصیت‌های سیاسی، فرهنگی و ادبی زیادی در این مکان دفن شده‌اند، مانند: ناصرالدین شاه قاجار‌، قاآنی شیرازی‌، خاندان قائم مقام فراهانی‌، بدیع‌الزمان فروزانفر، آیت‌الله کاشانی‌، علامه محمد قزوینی‌، حسین علی میرزا، نصرت السلطنه‌، ستارخان‌، گروهی از دراویش نعمت‌اللهی و فرزندان آیت‌الله بهبهانی.

باروی ری، بی‌تردید یکی از مهم‌ترین اماکن تاریخی شهرری محسوب می‌شود. برآوردها حاکی از آن است که تاریخ ساخت این بارو به حدود 6000 سال پیش برمی‌گردد و در حقیقت دژی برای محافظت از شهر محسوب می‌شده و هنوز نیز بخش‌هایی از آن باقی مانده است و به همین سبب مورد بازدید علاقه‌مندان به تاریخ و گردشگری قرار می‌گیرد.

باروی ری در منطقه بلندی واقع شده است و در پایین آن چشمه‌ای به نام چشمه علی قرار دارد که در طول تاریخ کاربری‌های مختلف داشته است. از جمله این‌که به عنوان محلی مورد علاقه شاهان مورد استفاده قرار می‌گرفته است. کتیبه فتحعلی شاه در جوار این چشمه نیز بیانگر این نکته است که چشمه علی از اماکن مورد علاقه وی بوده است. گفتنی است این کتیبه قرابت زیادی با کتیبه موجود در تنگه‌واشی دارد.

علی‌رغم گذر سال‌های بسیار، چشمه‌علی، باروی ری و کتیبه فتحعلی‌شاه هنوز موجود و مورد توجه است. ایجاد مکانی مناسب برای استراحت کوتاه‌مدت بازدیدکنندگان نیز خود دلیلی شده است تا بازدیدکنندگان بیشتری از این محل بازدید کنند.

برج طغرل یکی از آثار آجری برجای مانده از دوران سلجوقیان است و زمان ساخت آن به نیمه دوم قرن 6 قمری برمی‌گردد. ارتفاع این برج حدود 20 متر است. برج طغرل در واقع یک ساعت طبیعی نیز به حساب می‌آید؛ زیرا معماری آن به صورتی است که در بالای هر ترک چهار و نیم دایره دارد که بیانگر یک ربع ساعت است. در بالای آنها نیز 6 مستطیل قرار دارد که هر یک 10 دقیقه را نشان می‌دهد. سپس شیارهای ریزتری نیز به عنوان ثانیه‌شمار تعبیه شده‌اند. به عنوان مثال 2 ناودان شرقی و غربی ساعت 3 و 9 را نشان می‌دهند و درهای ورودی برج در شمال و جنوب آن نیز ساعت 6 و 12 هستند.

برخی بر این باورند که این برج محل دفن طغرل از سلاطین سلجوقی است و وی به دلیل علاقه‌اش به نجوم علاوه بر این‌که این برج را بنا گذاشته در این محل نیز مدفون است، اما برخی نیز این باور را درست نمی‌دانند؛ اما در هر صورت استاد سید محمد محیط طباطبایی، ادیب معاصر و پدر تاریخ ایران بنا به وصیتش و به سبب علاقه‌اش به معماری برج در این محل به خاک سپرده شده است.

در 12کیلومتری جاده ری به ورامین و در جنوب شرقی حرم عبدالعظیم حسنی در نزدیکی روستای قلعه‌نو، بقایای آتشکده ری مشخص است. ری در دوران ساسانیان از اهمیت زیادی برخوردار بوده و موبد موبدان در این منطقه سکنا داشته است و زرتشتیان بر این باور بوده‌اند که آتش مقدس در این آتشکده نگهداری می‌شده است. برخی نیز این آتشکده را آتشکده بهرام گور دانسته‌اند.

این بنای چهارطاقی که هم‌اکنون بخشی از آن تخریب شده و بخشی دیگر از آن سالم باقی مانده است به جهت تاریخی بسیار اهمیت دارد. قابل ذکر است که بخشی از بنای این آتشکده در دوران حمله اسکندر تخریب شده و در دوران فراگیری اسلام این آتشکده آسیبی ندیده است. این آتشکده که بر فراز یک تپه واقع شده است، تپه آن را تپه میل می‌خوانند و از جمله مناطق دیدنی ری محسوب می‌شود.

ری در حافظه تاریخی خود با ماشین دودی نیز پیوند خورده است، اولین خط راه‌آهن ایران که تهران را به ری متصل می‌کرده بیانگر همین نکته است و باتوجه به این‌که این ماشین دودی تا سال 1341 مورد استفاده قرار می‌گرفته است در حافظه تاریخی بسیاری از پدران و پدربزرگان نسل ما هنوز جریان دارد. خلاصه این بود برش‌هایی از تاریخ و فرهنگ و اصالت ری. مطمئن باشید که در جوار همین تهران دودآلود خودمان، زیبایی‌های زیادی را می‌توانید برای یک روز تعطیل زندگی خود بیابید.