از عدد نحس تا نعل اسب خوش شانسی

به فنجان برعکس نگاه می‌کند و صبرش لبریز می‌شود: کمکم کنید، زندگی‌ام دارد ویران می‌شود، شوهرم دیگر توجه سابق را به من ندارد و اینجاست که نگاه فالگیر برق می‌زند و فنجان را بر می‌گرداند: سردی می‌بینم. شوهرت تغییر کرده است. حرف‌های زن را به خودش برمی‌گرداند. چاره در دوری است. ته فنجانت سفر می‌بینم. با یک ماه مسافرت اگر بدون این‌که همسرت بداند کجایی و از او دور باشی زندگی‌ات از روز اولش هم بهتر می‌شود...

زن با خوشحالی از این‌که زن فالگیر راهی جلوی پایش گذاشته است 2 برابر دستمزد او را روی میز می‌گذارد و بدون معطلی و هیچ حرفی راهی سفر یک ماهه‌اش می‌شود. یک ماه بعد با این امید که با استقبال همسرش روبه‌رو می‌شود وارد خانه می‌شود و احضاریه دادگاه را روی میز می‌بیند.

دادگاه خانواده با اشاره به شکایت مرد و اعتراف خود زن به ترک خانه به مدت یک ماه و بدون اجازه و اطلاع همسرش، حکم طلاق را صادر می‌کند و همه امیدها و آرزوهای زن به سادگی خوردن یک فنجان قهوه به باد می‌رود.

این تنها کوچک‌ترین نمونه از هزاران زندگی است که با خرافات و افتادن در دور باطل فال و فالگیری ویران می‌شوند.

دکتر غلامرضا علیزاده، جامعه‌شناس در گفت‌وگو با «جام‌جم» با اشاره به خطرات ناشی از نهادینه شدن برخی خرافات در جامعه می‌گوید: انسان هرگاه مستاصل می‌شود؛ یعنی زمانی که هدف دارد، اما ابزار رسیدن به آن هدف را مهیا نمی‌بیند، به مسائلی از قبیل فالگیری و رمالی گرایش پیدا می‌کند و زمانی که این اعتقادات و گرایش‌ها در جامعه زیاد می‌شود، زیـان‌‌های اقتصادی، اجتماعی و سوءاستفاده‌های اجتماعی ناشی از گرایش به فالگیری و رمالی تاثیرات نامطلوب فرهنگی، اجتماعی و سیاسی را به جا می‌گذارد. از این رو با ترویج پدیده فالگیری و رمالی و جادوگری باید برخورد کرد و بهترین نحوه مقابله با چنین پدیده‌هایی، آموزش مردم جامعه با فرهنگ‌سازی از طریق رسانه‌هاست.

وی تکثیر پدیده فالگیری را در بین قشرهای پایین اجتماع بیشتر ارزیابی می‌کند و می‌گوید: در رشد این پدیده فقر اقتصادی و فرهنگی همزمان دیده می‌شود. به محض این‌که ناکامی‌ها بیشتر می‌شود و فرد نمی‌تواند به زندگی دلخواه خود دست یابد، به سمت پدیده‌هایی مانند فالگیری و رمالی و پیشگویی که از عقلانیت به دورند، می‌رود. از این رو شاهدیم که گروه‌های کم‌سواد، فقیر و قشرهای کم‌درآمد بیشتر در قبال این پدیده آسیب‌پذیرند. برای مثال فالگیری و رمالی در محلات فقیرنشین بیشتر دیده می‌شوند؛ هرچند در چند سال اخیر شاهد گرایش افراد تحصیلکرده نیز به این پدیده‌ها بوده‌ایم. دکتر مصطفی اقلیما، رئیس انجمن علمی مددکاری ایران نیز کسب آرامش را برای بعضی از افرادی که به سمت فالگیری و اعتقادات خرافی از این دست کشیده می‌شوند، عنوان می‌کند و می‌گوید: خیلی از کسانی که به شکلی به فال و رمالی اعتیاد دارند فقط در جستجوی آرامش هستند و هرچند به طور کامل هم به آن اعتقاد ندارند، ولی چون معمولا حرف‌هایی می‌شنوند که دلشان می‌خواهد و برایشان امیدبخش است، حاضرند هزینه‌های زیادی بابت آن بپردازند.جالب است بدانید بهای انواع فال در تهران و شهرهای بزرگ از10 هزار تومان به قیمت‌هایی حتی بیش از یک میلیون تومان رسیده است و شمار رمالی اینترنتی نیز از موتورهای جستجوگر اینترنتی، بیش از 2 میلیون و 170 هزار صفحه وب در بخش فارسی خدمات فالگیری عنوان شده که اطلاعاتی در ‌ارتباط با انواع رمالی در اختیار کاربران خود قرار می‌دهند.

تاریخ نشان می‌دهد انسان‌های اولیه به دلیل زندگی بدوی‌شان ناچار بودند طبیعت و مسائل مربوط به آن را بشناسند و بر اساس آن، حوادث عالم را برای خود معنا کنند؛ اما چون قدرت تشخیص اتفاقات پیرامون خود را نداشتند بناچار به خیال و رویا پردازی پناه می‌بردند.

در حقیقت خرافه‌پرستی را می‌توان با شروع شناخت بشر از خود بررسی کرد. آن زمانی که انسان در صدد برآمد تا به کمک امکاناتی به حوادث آینده وقوف یابد و از اتفاقات ناخوشایند جلوگیری کند و از آنجا که نمی‌توانسته بین قوانین طبیعی و قوانین اجتماعی تفاوت قائل شود، قوانین اجتماعی را غیر قابل تغییر فرض می‌کند و از ابزارهای نفرین، جادو، فال و... برای مهار امور اجتماعی جاری سود می‌برد.

برخی اعتقادات خرافی احتمالا در گذشته، بخشی از نظام گسترده‌تری از باورها را تشکیل می‌داده‌اند اما اکنون عناصر مجزا و منفردی هستند که از گذشتگان به ما رسیده‌اند مانند خوش‌شانسی، بدشانسی، بدیمنی آیینه شکستن، نعل اسب، آب پشت سر مسافر ریختن، طلسم‌ها و...می توان گفت قسمت زیادی از خرافات جنبه فردی نداشته، بلکه از طریق اجتماع و با عنوان میراث اجتماعی به افراد رسیده است.

پیشگویان و طالع‌بینان در دستگاه قیصرهای روم حـضـور داشـتند. مصریان باستان جادوگر و خوابگزار داشته‌اند. در ایران نیز افرادی وجود داشتند که مدعی برخورداری از دانش متافیزیکی و تبیین پدیده‌های طبیعی بودند. در میان هندوان و چینی‌ها پیشگویی، جادوگری و فالگیری امری است که از گذشته تاکنون جاری است و خلاصه اعتقاد به باورهای اینچنینی ریشه در تاریخ بشریت دارد.

جالب است بدانید که در زمان انتخاب رشته امسال در کنار مشاوران انتخاب رشته تحصیلی، گروهی از صنف فالگیران، رمالان و دعانویسان ظهور کردند.

این افراد برای انتخاب رشته داوطلبان کنکور سراسری با دعانویسی و فالگیری اعلام آمادگی کردند و عده‌ای از این فالگیران شیاد با شم اقتصادی قوی‌شان با درک حساسیت موضوع از نگرانی کنکوری‌ها و خانواده‌های آنان سوءاستفاده کرده و در بازار داغ انتخاب رشته با گرفتن مبالغی چون 100 تا 200 هزار تومان آینده داوطلبان را با فنجان‌های قهوه رقم می‌زدند.

نه تنها عامه مردم، بلکه حتی بسیاری از دارندگان مدارک و مدارج دانشگاهی نیز فال می‌گیرند و به فالگیرها مراجعه می‌کنند. شاید باورش سخت باشد، اما آمارها حکایت از آن دارد که حدود 80 درصد مراجعه‌کنندگان به فالگیرها و رمال‌ها دارای تحصیلات عالی دانشگاهی هستند.

همواره افرادی که پای آنها به دانشگاه باز می‌شود به دلیل نگرش علمی به مسائل منطقی و به صورت واقع‌بین بار می‌آیند، پس چرا در جامعه ما اینقدر این نوع اعتقادات گسترش یافته است؟ گفت‌وگو و پرسش و پاسخ با بخش وسیعی که علیرغم تحصیلات عالی به دعانویس و … مراجعه کرده‌اند نشان می‌دهد این افراد به دلایلی مانند بیکاری، عدم گزینه مناسب ازدواج، مشکلات شخصی در زندگی مشترک و رهایی از بیماری و مشکلات مالی به دعانویس و رمال‌ها مراجعه کرده بوده‌اند. در این میان آقایان بیشتر برای موارد شغلی و مالی و خانم‌ها بیشتر برای ازدواج و مشکلات زندگی مشترک مراجعه داشته‌اند.

چندی پیش خبری در رسانه‌ها منتشر شد مبنی بر این‌که زن فالگیری که با همدستی 2سارق مسلح اقدام به سرقت از خانه‌های مردم می‌کرد، با هوشیاری ماموران پلیس آگاهی دستگیر شد.

زنی با مراجعه به دادسرای جنایی با ارائه شکایتی عنوان کرد، وقتی به تنهایی در محل سکونت خود حضور داشته است، دو نفر پس از ورود به خانه، وی را با یک قبضه سلاح تهدید کرده و سپس اموال او شامل مقادیری پول، طلا و جواهرات را سرقت کرده و متواری شده‌اند. پس از مطرح شدن این موضوع و تحقیق از زن شاکی، بررسی‌های نخستین حاکی از آن بود که سارقان مسلح شناخت کافی از زن مالباخته در اختیار داشته‌اند و با اطلاع از این‌که در ساعت خاصی هیچ یک از اعضای خانواده او در محل سکونت خود حضور نداشته‌اند، وارد محل شده و سپس با تهدید مسلحانه اموالش را سرقت کرده‌اند.بعد از انجام تحقیقاتی مشخص شد زن مالباخته یک ماه پیش به منزل یک زن رمال رفت و آمد داشته که وی در قالب رمالی و گرفتن فال قهوه مبادرت به کلاهبرداری از زنان می‌کند و پیش از این نیز به اتهام کلاهبرداری در قالب رمالی 2مرتبه دستگیر شده و مدتی نیز در زندان تحمل کیفر کرده و با همدستی 2سارق مسلح اقدام به سرقت از خانه‌زن مالباخته ‌کرده است.

سیدمحمدتقی محصل همدانی، کارشناس حقوقی در زمینه مجرمانه خواندن فعالیت‌های فالگیران، رمالان و کف‌بینان می‌گوید: از آنجا که این اعمال فعالیت‌های مجرمانه‌ای هستند خود به اعمال مجرمانه دیگری از قبیل رابطه نامشروع، طلاق، قتل، ضرب و جرح و غیره نیز دامن می‌زنند، اما برای تعیین معیار جرم این افراد باید دید پیامد و نتیجه نهایی چنین عملی با کدام یک از مصادیق جرم در قانون مطابقت دارد تا این تبعات به فراخور نوع جرم ارتکابی مستوجب کیفر و مجازات افراد خاطی شود.

مطابق قانون مصوب 1324، هرگونه اقدام به رمالی، جن‌گیری و فالگیری جرم محسوب می‌شود و مطابق بند 18 ماده 3 آئین‌نامه این قانون افرادی که از طریق رمالی و پیشگویی در مغازه و خانه مردم را فریب می‌دهند و از این طریق درآمد کسب می‌کنند، مرتکب جرم شده و قانون بــرای ایــن افـراد زندان و جزای نقدی پیش‌بینی کرده است. علاوه بر آن اگر این افـراد بـا فـالـگـیـری و رمالی مرتکب کلاهبرداری نیز شوند، علاوه بر مـجـازات ذکر شده به عنوان کــلاهــبــردار هم تحت تعقیب قضایی قرار می‌گیرند. ‌

آسیب‌شناسان اجتماعی معتقدند فالگیرها افرادی هستند که بیشتر از آن‌که به علم پیشگویی مسلط باشند به علم روان‌شناسی مسلطتند؛ چرا که آنها با دقت در عکس العمل‌ها و هیجانات مشتری‌هایشان و با توجه به سن و سال مشتری و نیازهای متناسب با آن سن و سال مطالبی را برای مشتری عنوان می‌کنند که خوشایند اوست و مشتریان ساده به تصور تحول عظیم در زندگیشان به آنجا می‌آیند و منتظرند هنگام بیرون رفتن از آن خانه، تمام بار مشکلاتشان همان جا بماند و آنها سبک‌بال و آسوده خاطر و بدون هیچ مشکلی آنجا را ترک کنند.