شکایت از عاملان آلودگی هوا؛ هشدار یا راه حل؟

دکتر کاظم ندافی با اشاره به بیماری‌های مرتبط با آلاینده‌های هوا به ایسنا گفته بود: در درجه اول، آلاینده ذرات معلق با بیماری‌ها در ارتباط است. این آلاینده هوا بر بیماری‌های قلبی ـ عروقی و تنفسی تاثیر دارد؛ به طوری که حتی در غلظت‌های بالا مرگ را هم سبب می‌شود.

به گفته او، براساس برآوردهای انجام شده در ایران سالانه حدود 5000 نفر براثر آلودگی هوا جان خود را از دست می‌دهند که عمدتا به دلیل ذرات معلق است. از میان این افراد نیز بیشتر گروه‌های آسیب‌پذیر مانند سالخوردگان، بیماران مبتلا به آسم و بیماران قلبی ـ عروقی تحت تاثیر قرار می‌گیرند.

با وجود همه خسارت‌های روحی و مادی که آلودگی هوا برای شهروندان دارد، دلایل محکمی برای امکان شکایت مطرح می‌شود؛ کاری که تجربه شکایات و پرونده‌ها در سایر کشورها نشان داده قابل بررسی است، مثلا در کشورهای اروپایی مردم می‌توانند علیه یک خودروی دودزا یا یک برند سیگار که مصرف طولانی مدتش سبب بیماری فردی شده، شکایت کنند.

رئیس اتحادیه سراسری کانون‌های وکلای ایران براین اساس با بیان این‌که در دادگستری‌ها برای هرگونه شکایت باز است، می‌گوید: اگر مردم در مورد آلودگی هوای تهران شکایت کنند، قطعا دستگاه قضایی موظف به پیگیری است ولی مردم پیگیر نیستند و تصور نمی‌کنند که این شکایت‌ها به‌جایی برسد برای همین رجوع نمی‌کنند.

بهمن کشاورز از حق طبیعی مردم برای استفاده از هوای سالم و پاک سخن می‌گوید و ادامه می‌دهد: مسوولان براساس قوانین و مقررات موجود در کشور در برابر سلامت هوا، آب و خاک مسوول هستند. به گفته او، تولید بی‌رویه خودرو خارج از استاندارد، عدم کنترل استانداردهای لازم برای تولید خودروها، عدم جلوگیری پلیس از شماره‌گذاری خودروهای ناسالم، عدم برخورد با واحدها و صنایع آلاینده و دلایلی از این دست، می‌تواند از مواردی باشد که تهرانی‌ها می‌توانند با بروز تشدید آلودگی هوا علیه مسوولان اقامه دعوی کنند.

احتمالا دادستان تهران از پاک شدن هوا در روزهای پایانی آذر ماه خبر داشته است، چرا که عباس جعفری‌دولت‌آبادی در نشستی خبری در اواسط آذرماه، مقابل این پرسش خبرنگاران که دادستانی می‌تواند به عنوان مدعی‌العموم وارد پرونده آلودگی هوای تهران شود، گفته بود: بهتر است فضا را قضایی نکنیم زیرا مسوولان عزم خود را جزم کرده اند تا موضوع آلودگی هوای تهران را برطرف کنند که نمونه آن، طرح موفقیت‌آمیز زوج و فرد در تهران بوده است. باوجود این، او تاکید کرده بود که مردم می‌توانند در صورت بروز هرگونه نقض حقوق شهروندی به علت آلودگی هوا به دادسراها شکایت کنند. او به خبرنگاران گفته بود: اگر شیوه‌ها و روش‌های مسوولان در کنترل آلودگی هوای تهران به نتیجه‌ای نرسید، دادستان تهران به عنوان نماینده مدعی‌العموم وارد می‌شود که می‌توان به آلودگی کارخانجات، صنایع، پالایشگاه و فرودگاه مهرآباد اشاره کرد.

اما حالا که هوای تهران بعد از بحران 34 روزه پاک شده است و زمان دوباره هشدار آلودگی هوا مشخص نیست، رئیس سازمان پزشکی قانونی استان تهران با بیان این‌که آلودگی هوا می‌تواند از عوامل سکته قلبی یا تشدید بیماری‌های ریوی و تنفسی محسوب شود، اعلام می‌کند: از نظر علمی نمی‌توان اثبات کرد که مرگ بر اثر آلودگی هوا بوده است.

بشیر نازپرور در گفت‌وگو با مهر در پاسخ به این پرسش که آیا مردم می‌توانند در صورت سکته‌های قلبی یا عوارض ناشی از آلودگی هوا برای شکایت از دستگاه‌های مسوول به پزشکی قانونی مراجعه کنند، می‌گوید: مرگ بر اثر آلودگی هوا به هیچ عنوان از نظر علمی قابل اثبات نیست.

به گفته او این‌که آلودگی هوا در بروز حملات قلبی یا برخی بیماری‌های تنفسی تاثیرگذار است، امری بدیهی است، ولی این‌که یک شخص به دلیل آلودگی هوا بمیرد، قابل اثبات نیست. هر چند این اظهار نظر می‌تواند قابل استناد باشد، اما همه ماجرا به این موضوع ختم می‌شود که رسانه‌ای شدن بحث آلودگی هوا، بیشتر اقدامی نمادین است.

از بحث اطاله دادرسی و بخصوص بی‌توجهی به حقوق شهروندی در مسائلی نظیر خودروهای غیراستاندارد یا گوشت‌های آلوده که بگذریم، اعلام و مطرح کردن موضوع شکایت نسبت به مساله آلودگی هوا بیشتر از هر چیز، هشداری است برای اقدامات و راهکارهای عملی مسوولان.

روند برخی پرونده‌ها نشان داده که موضوعاتی از این دست با شکایت به جایی نمی‌رسد بلکه تنها، راهی برای توجه بیشتر مسوولان است، ضمن این‌که در هر حال تنفس هوای پاک حقوق اولیه هر شهروندی محسوب می‌شود.